قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە الاشوردانىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان «نۇرپەيىس وقۋلارى» اياسىندا «الاشوردا جانە قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ ماسەلەلەرى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنسيا بولىپ ءوتتى دەپ حابارلايدى qamshy.kz.

كونفەرەنسيانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى الييەۆ ءباھادۇر ءازىمجان ۇلى ءسوز سويلەپ، كونفەرەنسيا ۇيىمداستىرۋدىڭ  ماقساتى جايلى:

- وسى وتكىزىلىپ وتىرعان حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنسيا الاش قوزعالىسىنىڭ تاريحي ماڭىزىن، حح عاسىرداعى قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ساياسي قوعامدىق ومىردەگى وزەكتى ماسەلەلەرىن، دۇنيەجۇزى تاريحىن زەرتتەۋ جانە وقىتۋ ماسەلەلەرىن زەرتتەۋشىلەر مەن جاس ىزدەنۋشىلەرگە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىنى انىق. سول سەبەپتى دە كونفەرەنسيا الاش قوزعالىسىنا ەرەكشە ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەر مەن الاشوردانىڭ 100 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلدى،-دەدى.

پرورەكتوردىڭ سوزىنەن كەيىن كەزەك بايانداماشىلارعا بەرىلدى. مىنبەرگە ش.ش. ۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا يسنتيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى الداجۋمانوۆ حايدار سەيسەنباي ۇلى شىعىپ، «اكادەميك كەڭەس نۇرپەيىس جانە حح عاسىرداعى قازاقستان تاريحناماسى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى. بايانداماشى كەڭەس نۇرپەيىس ۇلىنىڭ عىلىمي مۇراسى مەن دۇنيەجۇزى جانە وتان تاريحىن زەرتتەۋدەگى وراسان زور ەڭبەكتەرى جايلى تىڭ دەرەكتەرگە كەڭىرەك توقتالدى.

جاپونيانىڭ سۋكۋبا ۋنيۆەرسيتەتىنەن كەلگەن  PhD دوكتور نينوميا تاكاشي «قازاقستان-جاپونيا قارىم-قاتىناسىنا 25 جىل» تاقىرىبىندا ءسوز سويلەپ، قازاقستان مەن جاپونيانىڭ تاريحي، مادەني بايلانىسىنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر دەگەن قورىتىندى وي ايتتى.

الماتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى، ت.ع.ك.، شىلدەباي ءسابيت قامىتبەك ۇلى «الاش پارتياسى جانە قازاقستانداعى توپشىلدىق كۇرەس» جايلى باياندادى.  

- 1920-1927 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاندا ورىن العان تاريحي وقيعالار مەن قۇبىلىستار بارىسىندا قازاق اكسر-ىنىڭ مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارى ورتالىقتىڭ وتارلىق ساياساتىن جۇزەگە اسىراتىن ينستيتۋتتارعا قالاي اينالعاندىعىن مۇراعات قۇجاتتارى نەگىزىندە اشۋعا تىرىسامىز،-دەدى ءوز سوزىندە بايانداماشى. سونىمەن قاتار، تاقىرىپتىڭ مازمۇنىن اشا ءتۇسۋ ءۇشىن تومەندەگىدەي سۇراقتاردى قويۋ ارقىلى قازاقستانداعى توپشىلدىق كۇرەستىڭ پايدا بولۋ تاريحىنا ءۇڭىلدى.

1) الاش پارتياسىنىڭ جەتەكشىلەرى بولشيەۆيكتەرمەن نەگە كۇرەستى؟ 2) ا.بايتۇرسىنوۆ باستاعان الاش پارتياسى وكىلدەرىنىڭ ءبىر بولىگى نەگە كەڭەستەر جاعىنا ءوتىپ، ركپ(ب) قۇرامىنا كىردى؟ 3) قازريەۆكوم ءتوراعالىعىنا قازاق نەگە تاعايىندالمادى نەمەسە قازاقتار نەلىكتەن قازاق ءتوراعاعا قارسى بولدى؟ 4) قازاق اكسر-ىندەگى مەملەكەتتىك-پارتيالىق بيلىك نومەنكلاتۋراسىندا قازاقتار جەتەكشى رولگە يە بولدى ما؟ 5) قازاق اكسر مەملەكەتتىك بيلىك جۇيەسىندەگى قازاقتار نەگە توپ-توپقا ءبولىنىپ، ءوزارا كۇرەس جۇرگىزدى، مۇنداي كەلەڭسىز قۇبىلىس قايدان باستالدى؟ اتالعان سۇراقتارعا عىلىمي نەگىزدە ناقتى دەرەكتەردى كەلتىرۋ ارقىلى جاۋاپ بەردى.

ش.ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى، ت.ع.د.، پروفەسسور سماعۇلوۆا سۆەتلانا وتەپ قىزى «ك. نۇرپەيىس ەڭبەكتەرىندەگى الاش ماسەلەسى: تۇلعالار تاعدىرى» جايلى ۇلكەن ماسەلە كوتەردى. اسىرەسە، الاش تاريحىن زەرتتەۋگە قوماقتى ۇلەس قوسقان، ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسقا قاتىسقان ۇلت زيالىلارىنىڭ ءومىرىن جەكە قاراستىرعان عالىم رەتىندە باسا ايتىلدى.

بەسىنشى بولىپ مىنبەرگە قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى، ت.ع.ك. تاقابايەۆا بوتا مارات قىزى شىعىپ، «كەڭەس نۇرپەيىستىڭ الاش قوزعالىسى تاريحىن زەرتتەۋگە قوسقان ۇلەسى» جونىندە جاقسى بايانداما جاسادى.

كونفەرەنسيا بارىسىندا 4 سەكسيا جۇمىس ىستەدى. اتاپ ايتقاندا:

1-سەكسيا. الاش وردا جانە قازىرگى زامان: يدەيالار ساباقتاستىعى؛

2-سەكسيا. «الاش» قايراتكەرلەرىنىڭ تاريحي تاعدىرى؛

3-سەكسيا. جاستاردى تاربيەلەۋدەگى الاش قوزعالىسىنىڭ ءرولى؛

4-سەكسيا. حح عاسىردىڭ باسىنداعى ساياسي جانە قوعامدىق قوزعالىستار.

كونفەرەنسياعا الىس-جاقىن شەتەلدەر مەن رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنان كەلىپ قاتىسقانى قۋانتتى. وسىنداي اۋقىمدى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنسيالاردىڭ تانىمدىق پايداسى مول. بارلىق قاتىسۋشىلار وزدەرىنىڭ ءبىلىمى  مەن تاجىريبەسىن، جاڭا ادىستەرىمەن پىكىر الماسىپ، وي ءبولىسۋى بولاشاقتا الاش تاقىرىبىنىڭ جاندانا تۇسۋىنە ءوز سەپتىگىن تيگىزەرى انىق.