ق ر پرەمەر-مينيسترى ب. ساعىنتايەۆ قىرعىزستان پرەزيدەنتى ا. اتامبايەۆتىڭ ايتقان سوزدەرىنە قاتىستى مالىمدەمە جاسادى، دەرپ حابارلايدى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى پرەمەر-مينيستردىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.

اعىمداعى جىلدىڭ 7 قازانىندا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ا. اتامبايەۆ قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جەكەلەگەن اسپەكتىلەرىنە قاتىستى ورىنسىز ءارى ەكى ەلدىڭ ءوزارا دوستىق قارىم-قاتىناسىنا نۇقسان كەلتىرەتىن ءبىرقاتار مالىمدەمە جاسادى.

قىرعىز رەسپۋبليكاسىمەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى دامىتۋدىڭ بۇلجىماس باعىتىن راستاي وتىرىپ، قىرعىزستان پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋالدى ماقساتتا جاسالعان جاۋاپسىز، ارانداتۋشىلىق ءماندى جانە كوپە-كورىنەۋ جالعان پايىمى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ءوزارا كومەك پەن دوستىقتىڭ دانەكەرىنە نۇقسان كەلتىرمەۋى ءتيىس.

وسىعان بايلانىستى مەن قىرعىز جۇرتشىلىعىن قازاقستاننىڭ شىنايى ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى دەرەۋ حاباردار ەتۋدى ءجون دەپ شەشتىم.

تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز 20 ەسە ءوستى.

2012 جىلى قازاقستان الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەڭ وزىق ەكونوميكاسىنىڭ قاتارىنا كىردى.

ەلىمىزدە قۋاتتى ۇلتتىق بيزنەس جاسالدى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «Doing Business» رەيتينگىندە قازاقستان 35ء-شى ورىن الادى. بۇگىندە 1،3 ملن كاسىپكەرلىك قۇرىلىمدارى ۇلتتىق بايلىقتىڭ ¼ وندىرەدى.

تەك سوڭعى ون جىلدا يندۋستريالىق-يننوۆاسيالىق دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اۆتوكولىكتەر، لوكوموتيۆتەر، ۆاگوندار، تىكۇشاقتار جانە باسقا دا كوپتەگەن ونىمدەر شىعاراتىن مىڭنان استام جاڭا وندىرىستەر سالىندى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇعان دەيىن ەشقاشان وندىرىلمەگەن ونىمدەردىڭ 500 جاڭا ءتۇرىن شىعارۋ يگەرىلدى.

قازاقستاننىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمى دا كەڭ اۋقىمدا جاڭعىرتىلۋدا. 25 جىلدىڭ ىشىندە 10 مىڭ كم استام اۆتوجول سالىندى جانە قايتا جوندەلدى. تاياۋ جىلدارى بۇعان قوسا ۇزىندىعى 8000 كم اساتىن اۆتوكولىك جولدارىنىڭ جەلىسى جاڭعىرتىلاتىن بولادى.

ءبىز ۇزىندىعى 2800 كم بولاتىن «باتىس ەۋروپا-باتىس جۇڭگو» ترانسكونتينەنتالدىق ماگيسترالىنىڭ قازاقستاندىق اۋماعىنىڭ قۇرىلىسىن تولىعىمەن اياقتادىق.

2،5 مىڭ كم استام جاڭا تەمىرجول سالىندى.

اقتاۋ تەڭىز پورتىنىڭ ينفراقۇرىلىمى كەشەندى جاڭعىرتىلدى، جاڭادان قۇرىق تەڭىز پارومدى پورتى سالىندى. كاسپييدەگى تەڭىز پورتتارىنىڭ جالپى وتكىزۋ قۋاتى 26 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايدى. جىل سايىن جاڭا اۋەجايلار مەن تەمىرجول ۆوكزالدارى ىسكە قوسىلۋدا.

قازاقستان تاۋەلسىزدىك جىلدارى 120 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىپ، 1،1 ملن-نان استام قازاقستاندىق وتباسىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتتى.

تەك 2017 جىلدىڭ 8 ايىندا عانا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 6،9 ملن شارشى مەتر جاڭا تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە 18،3 مىڭ جەكە ءۇي سالىندى. 61 مىڭنان استام قازاقستاندىق وتباسى وزدەرىنىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتتى.

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بەلسەندى تۇردە دامۋدا. تەك وسى جىلدىڭ وزىندە 10،1 ملن شارشى مەتر جاڭا تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى.

ەلىمىزدە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم بەلسەندى دامۋدا. 1،3 مىڭنان استام جاڭا اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار، 500 جاڭا بالاباقشا جانە 1،4 مىڭ مەكتەپ سالىندى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازاربايەۆ باستاماشى بولعان «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا 12،5 مىڭنان استام ەلىمىزدىڭ جاس ازاماتتارى 35 ەلدىڭ 200 ەڭ وزىق الەمدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الدى.

جىل سايىن ورتاشا ەسەپپەن 270 مىڭ جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلادى.

سوڭعى 15 جىلدا ورتاشا ەڭبەكاقى مەن زەينەتاقى 10 ەسەدەن استام كوبەيدى.

حالىقارالىق زەينەتاقى جانە الەۋمەتتىك قورلار قاۋىمداستىعىنىڭ رەسمي مالىمەتى بويىنشا زەينەتاقىلاردىڭ ەڭ تومەنگى جانە ورتاشا مولشەرى قىرعىزستانعا قاراعاندا سايكەسىنشە 5 جانە 3 ەسە جوعارى.

ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 72،3 جىلعا دەيىن ارتتى.

كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر تاريفتەرىنە كەلسەك، بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى مەن تۇتىنۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىنىڭ تەڭگەرىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدى ەسكەرە وتىرىپ، نەگىزگى قورلاردى جاڭارتۋعا جانە جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان جاڭا مودەل ىسكە اسىرىلۋدا. بۇل رەتتە، سۋ ەلەكتر ستانسيالارى وندىرەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا تاريفتەر جەر استى قازبالارىن پايدالانۋ ارقىلى الىناتىن ەنەرگيا كوزدەرىنەن تومەن ەكەنى ايقىن.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازاربايەۆتىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىن ىسكە اسىرا وتىرىپ، ءبىز جاڭا استانامىزدى سالدىق. استانانىڭ دامۋىنا 50 ملرد اقش دوللارىنان استام ينۆەستيسيالار تارتىلدى. قازىرگى تاڭدا استانا تۇرعىندارىنىڭ سانى 1 ملن ادامنان استى.

بيىل استانادا بۇكىل تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندە العاش رەت «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» بۇكىلالەمدىك ەكسپو-2017 كورمەسى وتكىزىلدى. وعان 115-تەن استام مەملەكەتتەر مەن 22 حالىقارالىق ۇيىمدار قاتىستى. كورمەنى وتكىزۋ كەزىندە 4 ميلليونعا جۋىق تۋريستەر كەلدى.

مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق قۋاتىنىڭ، تۇراقتىلىعىنىڭ، قولايلى ينۆەستيسيالىق احۋالىنىڭ ارقاسىندا ءىرى ترانسۇلتتىق كورپوراسيالار قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سەكتورلارىندا جۇمىس ىستەيدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيسيالاردىڭ جالپى كولەمى 265 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى.

2000 جىلى ەلباسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىن قۇردى. بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق قور مەن قازاقستاننىڭ التىن-ۆاليۋتا قورىنىڭ جالپى كولەمى 91 ملرد اقش دوللارىنا جۋىق.

ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋى، ەلدىڭ ءىجو ءوسىمى قازاقستانعا ارىپتەس ەلدەرگە بارلىق كومەك تۇرلەرىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى 1997 ج. 8 ساۋىردەگى ماڭگىلىك دوستىق تۋرالى شارت پەن 2003 ج. 25 جەلتوقسانداعى وداقتىق قارىم-قاتىناستار شارتى اياسىندا قىرعىزستان رەسپۋبليكاسىمەن باۋىرلاستىق جانە تاتۋ كورشىلىك قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋدىڭ جۇيەلى ساياساتىن جۇرگىزىپ كەلەدى.

وسى جىلدار بويى قازاقستان اسىرەسە، كۇردەلى كەزەڭدەردە، قىرعىز حالقىمەن بىرگە بولدى، قىرعىزستان باسشىلىعىنىڭ وتىنىشتەرىنە تۇسىنىستىكپەن قارادى، وزەكتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە بارىنشا ىقپالىن تيگىزدى جانە ەنەرگيا تاراتۋشىلاردى، ازىق-تۇلىك جانە باسقا دا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردى جەتكىزۋدى قوسا العاندا، ەلەۋلى گۋمانيتارلىق كومەگىن كورسەتتى. 

قىرعىزستاننىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا كىرۋى اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى 100 ملن اقش دوللارى كولەمىندە تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. قازىرگى كەزدە تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى راتيفيكاسيالادى.

قىرعىزستانعا گۋمانيتارلىق كومەك جەلىسى بويىنشا 20 ملن اسا اقش دوللارى ءبولىندى، بىشكەك پەن وش قالالارىندا جالپى ءبىلىم بەرەتىن 2 مەكتەپ سالىندى.

قىرعىزستان ەكونوميكاسىنا قازاقستاندىق ينۆەستيسيالار كولەمى 820 ملن اقش دوللارىن قۇرادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە مىڭداعان قىرعىزستاندىقتار جۇمىس ورىندارىمەن قامتىلدى.

ينۆەستيسيالار كولەمى بۇدان دا كوبىرەك بولۋى مۇمكىن ەدى، ءبىراق ونىڭ ءوسىمىن قازاقستاندىق كاسىپكەرلەرگە قاتىستى قولايسىز ينۆەستيسيالىق احۋال تەجەپ وتىر.

قازاقستاندا 125 مىڭ ەڭبەك ميگرانتتارى تىركەلىپ، تۇرىپ جاتىر. سونىمەن قوسا، ولار تولىق كولەمدە ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جانە مەديسينالىق كەپىلدىكتەرىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازاربايەۆتىڭ ۇستانىمدارىنىڭ ارقاسىندا قازىرگى كەزدە قىرعىزستاننىڭ ەۋرازەو مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بيۋدجەتتەرى اراسىنداعى يمپورتتىق كەدەندىك سالىقتاردان تۇسەتىن تۇسىمدەردى بولۋدەگى ۇلەسى 1،9% قۇرايدى. بۇل ەۋرازەو قوسىلعان ساتىنەن باستاپ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ بيۋدجەتىنە تۇسىمدەردىڭ كۇرت وسۋىنە اكەلدى.

2016 جىلى تۇسىمدەر 187،4 ملن اقش دوللارىن قۇرادى، بۇل قىرعىزستاننىڭ ەۋرازەو-عا كىرۋىنە دەيىنگى كورسەتكىشتەرىنەن 3 ەسە كوپ.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى تەمىرجول كولىگى قىزمەتتەرىنە، تاريفتىك ساياسات نەگىزدەرىن قوسا العاندا، قولجەتىمدىلىكتى رەتتەۋ ءتارتىبىن قولدانۋ تۋرالى كەلىسىمگە سايكەس قىرعىز رەسپۋبليكاسى 2017 جىلدىڭ 10 قاڭتارىنان باستاپ ءبىرىڭعايلانعان تەمىرجول ءتاريفىن قولدانادى، بۇل قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلۋى تۋرالى كەلىسىمدە كوزدەلگەن مەرزىمنەن 8 ايعا ەرتە. ءتاريفتى مەرزىمىنەن بۇرىن قولدانۋ كەزەڭىندە قازاقستاننىڭ شىعىندارى 49 ملن جۋىق اقش دوللارىن قۇرادى، بۇل سايكەسىنشە قىرعىزستان ەكونوميكاسى ءۇشىن ءتيىمدى بولىپ تابىلادى.

قىرعىزستاندىق تاراپتىڭ ەۋرازەو تالاپتارىنا سايكەس سانيتارلىق، ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق جۇيەلەردى نەگىزدەۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەر قابىلداعانىن ايتا كەتكەن ءجون، بۇل مىندەتتەمە ءالى كۇنگە دەيىن ورىندالعان جوق. بۇل قازاقستاندىق نارىق پەن جالپى ينتەگراسيالىق بىرىگۋ ءۇشىن قاتەرلەر تۋدىرادى. وسىعان قاراماستان، قازاقستاندىق تاراپ قىرعىزستاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ قازاقستاندىق نارىققا قولجەتىمدىلىگىن جانە ونىڭ قازاقستان اۋماعى ارقىلى ءترانزيتىن جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان شارالار كەشەنىن قابىلدادى.

قازاقستان اۋماعى بويىنشا قىرعىزستاننان رەسەيگە تاسىمالداناتىن تاۋارلار ءتىزىمى ەداۋىر ارتىپ، 100 تاۋارلار توبىنا دەيىن جەتتى.

100 ملن اقش دوللارى كولەمىندەگى تەحنيكالىق كومەك اياسىندا قازاقستاندىق قاراجات ەسەبىنەن ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق-كارانتيندىك بەكەتتەر جاراقتاندىرىلادى، كارانتيندىك جانە ۆەتەرينارلىق زەرتحانالار، ۆەتەرينارلىق پرەپاراتتاردى تىركەۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ ورتالىعى سالىنىپ، جابدىقتالادى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەدەن ورگاندارى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا جۇڭگو تاۋارلارىنىڭ يمپورتىنىڭ كۇرت ارتۋىن جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان قازاقستانعا سايكەسىنشە وسىنداي تاۋارلار تاسىمالىنىڭ كوبەيىپ وتىرعان تىركەدى، بۇل كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدىڭ تيىمسىزدىگىن كورسەتەدى. سوعان قاراماستان، قازاقستاندىق تاراپ قىرعىز تاۋارلارىنا قانداي دا ءبىر شەكتەۋ شارالارىن قولدانىپ وتىرعان جوق.

ورىن الىپ وتىرعان جۇڭگو تاۋارلارىنىڭ رەەكسپورتى فاكتىلەرىنە قاراماستان قىرعىز تاۋارلارىنىڭ تاسىمالدانۋ ەركىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قازاقستان قابىلداعان مىندەتتەمەلەر تولىق كولەمدە قامتاماسىز ەتىلىپ وتىر. ەۋرازەو مۇشە مەملەكەتتەردىڭ شامالانعان شىعىندارى شامامەن 100 ملن اقش دوللارىن قۇرايدى، ال قازاقستاننىڭ ققس بويىنشا شىعىندارى 155،8 ملن اقش دوللارىن قۇراپ وتىر.

سونىمەن قوسا، ءبىز قىرعىزستان ءۇشىن ماڭىزدى ءبىرقاتار تاۋارلارعا (مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرى، قارا جانە ءتۇستى مەتالدار سىنىقتارى، جانۋارلاردىڭ تەرىلەرى مەن جۇندەرى ت.س.س.) قىرعىزستان اۋماعىنان رەكەسپورتى فاكتىلەرىنىڭ بىزگە ءمالىم بولعانىنا قاراماستان ەكسپورتتىق كەدەن سالىقتارىن قولدانبايمىز.

جوعارىدا اتالعاننىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىعىنىڭ اسپەكتىلەرىنىڭ تولىق ءتىزىمىن قامتي المايدى.

ءسوز سوڭىندا قىرعىزستان پرەزيدەنتى ا. اتامبايەۆتىڭ ءوز پايداسى ماقساتىنداعى ارەدىك قارسى شىعۋ پيعىلدارىنا قاراماستان، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قازاق-قىرعىز ستارتەگيالىق ارىپتەستىگى مەن ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى بەلسەندى تەرەڭدەتىپ، كەڭەيتە تۇسۋگە نيەتتى ەكەنىن اتاپ وتەمىن.