بيىلعى ەسكە الۋ شاراسى جىلداعىداي جاڭاوزەننەن 12 شاقىرىم جەردەگى تەڭگە اۋليەنىڭ باسىندا ءوتتى. جەلتوقساننىڭ 9-ى كۇنى ازا تۇتۋ شاراسىنا جينالعاندار اراسىندا 2011 جىلى جەلتوقساندا جاڭاوزەندەگى قاندى وقيعا سالدارىنان قازا تاپقانداردىڭ تۋعان-تۋىستارى، ەرەۋىلگە قاتىسقان مۇنايشىلار، جاڭاوزەن وقيعاسى كەزىندە زارداپ شەككەندەر مەن قىرعىن كۋاگەرلەرى بولدى. قۇربانداردى ەل بولىپ ەسكە العان شاراعا جاڭاوزەن قالاسى اكىمى مەن «وزەنمۇنايگاز» كومپانياسى باسشىلىعىنان ەشكىم قاتىسپادى.

قارالى اسقا جينالعان جۇرت مارقۇمدارعا قۇران باعىشتاپ، ارنايى جايىلعان داستارحاننان ءدام تاتتى. كەيبىرى التى جىل بۇرىن ۇكىمەت كۇشتەرىنىڭ قولىنان قاپيادا قازاعا ۇشىراعان تۋىستارىن ەسكە الىپ، كوزدەرىنە جاس الدى.

جاڭاوزەن وقيعاسى قۇرباندارىن ازا تۇتۋدى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى نۇرلىبەك نۇرعالييەۆتىڭ ازاتتىققا ايتۋىنشا، بيىلعى ەسكە الۋ شاراسى اتالعان باسقارمادا جۇمىس ىستەيتىن مۇنايشىلار قاراجاتىنا وتكىزىلىپ وتىر. ونىڭ سوزىنشە، ۇيىمداستىرۋشىلار كوپشىلىك جۇرتتىڭ قاتىسۋىنا ىڭعايلى بولۋى ءۇشىن ەسكە الۋ شاراسىن جاڭاوزەن قالاسىنىڭ ورتالىعىندا جاڭادان سالىنعان ءابىش قوجا مەشىتىندە وتكىزۋگە رۇقسات سۇراپ جەرگىلىكتى اكىمدىك پەن مەشىت باسشىلىعىنا ءوتىنىش جاساعان. قالا اكىمدىگى مەشىتكە ىقپال ەتە المايتىنىن ايتىپ جاۋاپ بەرگەن.

ءابىش قوجا مەشىتىنىڭ اسحاناسىندا جاڭاوزەن قۇرباندارىنا اس بەرگىمىز كەلەتىنىن ايتقان وتىنىشىمىزگە باس يمام «مەشىتكە وتكىزۋگە بولمايدى» دەدى. ونىڭ قانداي جولى بار دەپ سۇراعانىمىزدا باس مۇفتيگە [قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى – رەد.] حات جازىپ، رۇقسات الىڭدار دەدى. حات جازىپ وتىرۋعا ۋاقىتىمىز بولمادى، - دەيدى نۇرلىبەك نۇرعالييەۆ.

جاڭاوزەن قۇرباندارىن ەسكە الۋعا اتسالىسىپ جۇرگەن ارداگەر مۇنايشى، زەينەتكەر امانياز مۇرىنبايەۆ جاڭاوزەن قۇرباندارىنا قۇران باعىشتاپ، اس بەرۋ - ءداستۇر بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتادى.

ارينە، ءبىزدىڭ باسىمىز قوسىلاتىن بۇل قارالى كۇندە بيلىك الاڭداي باستايدى. ءبىراق قازا بولعان بوزداقتاردى ەسكە الۋدى توقتاتپايمىز، - دەدى ول.

جاڭاوزەن وقيعاسى قۇرباندارىنا بەرىلگەن استا وتىرعان تەڭگە اۋىلىنىڭ يمامى ناۋرىزبەك قالدىبايەۆ (سول جاقتا) پەن جاڭاوزەندەگى ءابىش قوجا مەشىتىنىڭ باس يمامى قۇرمانبەك ابدالييەۆ. ماڭعىستاۋ وبلىسى، 9 جەلتوكسان 2017 جىل.

قارالى اسقا تەڭگە اۋىلىنىڭ يمامى ناۋرىزبەك قالدىبايەۆ پەن جاڭاوزەندەگى ءابىش قوجا مەشىتىنىڭ باس يمامى قۇرمانبەك ابدالييەۆ تە قاتىستى. ازاتتىق ءتىلشىسى ءابىش قوجا مەشىتىنىڭ باس يمامىنان ەسكە الۋ شاراسىن مەشىتتە وتكىزۋ تۋرالى تۇرعىندار ءوتىنىشى جايلى سۇراعان ەدى.

بۇل جەردە ساياساتتى ارالاستىرۋدىڭ قاجەتى جوق. شاريعاتتا ولگەندە نەنىڭ ارتىنان ىلەسىپ باراتىنى تۋرالى ايتىلعان. مەشىتتىڭ اسحاناسى جابىق، - دەپ قىسقا جاۋاپ بەردى يمام.

اس بەرىلىپ بولعان سوڭ جۇرت تەڭگە اۋىلى ماڭىنداعى جاڭاوزەن وقيعاسى قۇرباندارى جەرلەنگەن زيراتقا بارىپ، قۇران وقىدى. جاڭاوزەن وقيعاسى كۋاگەرلەرىنىڭ ءبىرى بولعان الەكساندر بوجەنكو دا وسى زيراتتا جەرلەنگەن. 20 جاستاعى الەكساندر بوجەنكو 2012 جىلى جاڭاوزەن وقيعاسى بويىنشا ايىپ تاعىلعان مۇنايشىلاردىڭ ءىسى قارالعان سوت پروسەسى كەزىندە تەرگەۋشىلەردىڭ كورسەتكەن قىسىمىنا شىداماي، مۇنايشىلارعا قارسى جالعان كۋالىك بەرۋگە ءماجبۇر بولعانىن مالىمدەپ، سوت زالىندا ولاردان كەشىرىم سۇراعان ەدى. وسىدان كەيىن كوپ ۇزاماي جاس جىگىت جۇمباق جاعدايدا قازا بولعان.

ەسكە سالا كەتەتىن بولساق، 2011 جىلى جەلتوقساننىڭ 16-ى كۇنى جاڭاوزەن قالاسىندا ەڭبەكاقى مەن الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر تۋرالى تالاپ قويعان مۇنايشىلاردىڭ نارازىلىق شەرۋىنە پوليسيا قارۋ قولدانعان.

رەسمي دەرەك بويىنشا، جاڭاوزەندەگى قىرعىندا كەمىندە 16 ادام قازا تاۋىپ، جۇزدەن استام ادام جارالانعان. ەرتەسىندە جاڭاوزەندىكتەردى قولداعان تۇرعىندار تەمىر جولداعى پويىزداردى بوگەمەك بولعان شەتپە اۋىلىنداعى تولقۋ كەزىندە تاعى ءبىر ادام وققا ۇشقان.

حالىقارالىق دەموكراتيالىق قاۋىمداستىق قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ قارۋسىز حالىققا وق اتقان ىس-ارەكەتىن ايىپتاپ، قانتوگىستىڭ ءمان-جايىن انىقتاۋ ءۇشىن تولىق جانە ادىلەتتى تەرگەۋ جۇرگىزۋگە شاقىرعان.

2012 جىلى "جاڭاوزەن ءىسى" بويىنشا "وكىلەتىن اسىرا پايدالاندى" دەگەن ايىپپەن جەرگىلىكتى اباقتى باسشىسى مەن بىرنەشە پوليسيا قىزمەتكەرى، ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى، جاڭاوزەن قالاسى اكىمى، مۇناي كومپانياسى مەنەدجەرلەرى سوتتالدى. "جاپپاي تارتىپسىزدىك ۇيىمداستىرۋ"، "ۇرلاۋ" جانە "توناۋ" باپتارى بويىنشا ايىپتالعان 37 مۇنايشىنىڭ ۇشەۋى تولىق اقتالىپ، بەسەۋى راقىمشىلىققا ءىلىندى، 16 سوتتالۋشىعا شارتتى جازا كەسىلدى.

ۇشتەن جەتى جىلعا دەيىن تۇرمە جازاسى كەسىلگەن 13 ادام وزدەرىنە تاعىلعان ايىپتاردى مويىنداعان جوق. سونىمەن بىرگە جاڭاوزەن وقيعاسىنا بايلانىستى وپپوزيسيالىق ساياساتكەر "الەۋمەتتىك ارازدىقتى قوزدىردى" دەگەن ايىپپەن جەتى جارىم جىلعا سوتتالدى.

جاڭاوزەن ءىسى بويىنشا وتكەن سوت پروسەسىندە بىرنەشە ادام "تەرگەۋ اباقتىسىنداعى ازاپتاۋ" تۋرالى مالىمدەگەنىمەن پروكۋرورلار "دالەل تابا الماي"، قىلمىستىق ءىس قوزعالماعان.

جاڭاوزەن قىرعىنىنا بايلانىستى قوزعالعان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا سوتتالعانداردىڭ بارلىعى كەيىن بوستاندىققا شىقتى.

كەيبىر قوعامدىق بەلسەندىلەر مەن جاڭاوزەن وقيعاسىنىڭ كۋاگەرلەرى بەيبىت حالىققا وق اتۋعا بۇيرىق بەرگەندەر جاۋاپقا تارتىلمادى دەپ سانايدى.

دەرەككوز: azattyq.org سايتى