اقش-تىڭ قازاقستانداعى قازىرگى ەلشىسى دجوردج كرول نازاربايەۆتىڭ اقش-قا ساپارى تۋرالى ايتىپ بەردى. بۇل تۋرالى ەلشى ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا ايتقان، دەپ جازادى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى.
سۇحبات بارىسىندا دجوردج كرول ەلباسىنىڭ اقش-پەن قارىم-قاتىناسىنا كوزقاراسى قانداي ەكەنىن ايتتى.
«پرەزيدەنت اقش-پەن بايلانىستى وتە ءپوزيتيۆتى سيپاتتايدى. سولتۇستىكتەگى جانە شىعىستاعى ءىرى كورشىلەرىمەن جانە شالعايدا جاتقان اقش-پەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناتۋدى كوزدەيتىن كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات تۇرعىسىنان قاراستىرادى. نازاربايەۆ كەزدەسۋلەردە اقش-تىڭ قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگى مەن تاۋەلسىزدىگىن قولداۋى وتە ماڭىزدى دەپ ءجيى ايتادى. ول 90-جىلداردىڭ باسىنان بەرى ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى جوعارى باعالايدى. سول كەزدە Chevron، Exxon جانە Mobil سياقتى اقش-تىڭ ءىرى كومپانيالارى تەڭىز كەنىشىن يگەرۋ ءۇشىن العاشقى كەلىسىم-شارتتارعا قول قويعان. ودان كەيىن قازاقستاننىڭ مۇنايدى ساتۋ ارقىلى ەكونوميكاسىن ترانسفورماسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرگەن قاشاعان جوباسى، قۇبىر قۇرىلىسى جوبالارىن قولعا الدى.
سوندىقتان ول امەريكامەن اراداعى ەكونوميكالىق جانە ساياسي بايلانىستاردى جوعارى باعالايدى جانە اقش-تىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن مويىنداعان العاشقى ەل ەكەنىن ەسكە الىپ وتىرادى. 25 جىل ىشىندە قارىم-قاتىناس دامي ءتۇستى. پرەزيدەنت نازاربايەۆ ۇلكەن دجوردج بۋشتان باستاپ اقش پرەزيدەنتتەرىنىڭ بارلىعىمەن كەزدەسىپ كەلەدى. نازاربايەۆ پەن ترامپ بۇعان دەيىن دە تەلەفونمەن سويلەسىپ، بىلتىر ساۋد ارابياسىنىڭ ەر-رياد قالاسىندا از-ماز تىلدەسكەن. ال بۇل ساپار اقش-تىڭ جاڭا باسشىلىعىمەن، جاڭا اكىمشىلىكپەن جاقىن بايلانىس ورناتۋدىڭ تاعى ءبىر مۇمكىندىگى بولدى»، - دەدى اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى.
سونداي-اق قازاقستان مەن اقش-تىڭ قارىم-قاتىناسىنىڭ ارتىقشىلىقتارىنا دا توقتالىپ ءوتتى.
«وسى ساپارعا دايىندىق كەزىندە ناقتىلانعان ءارى اقش پەن قازاقستاننىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىندە ايتىلعان باسىمدىلىق - 21 عاسىرداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋ. بۇل ءۇشىن ءبىز پرەزيدەنتتەن باستاپ، مينيسترلىكتەرگە دەيىن ەڭ جوعارى باسشىلىق دەڭگەيىندە بايلانىس ورناتىپ، ايماقتىق ماسەلەلەردى شەشۋگە جانە ولاردى تالقىلاۋعا كۇش سالۋىمىز كەرەك. ماسەلەلەردىڭ اراسىندا ءبىزدىڭ پرەزيدەنتتىڭ (ترامپ-رەد) وڭتۇستىك ازياداعى ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى بولىگى اۋعانستان تاقىرىبى دا بار. سەبەبى ءقازىر الەم وزگەرىپ جاتىر جانە ءبىز ەكسترەميزممەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرمىز. ودان سوڭ سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق قارۋ ماسەلەسى بار. ءقازىر اقش تا، قازاقستان دا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولعاندىقتان، ءبىرشاما ماسەلەلەر بويىنشا قارىم-قاتىناس جاڭاشا ترانسفورماسيالاندى ءارى ءبىزدىڭ ۇكىمەتتەردىڭ اراسىنداعى ءوزارا بايلانىس تا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى.
سونىمەن بىرگە ءبىز ءداستۇرلى سەكتورلاردان باسقا ماسەلەلەر بويىنشا دا ارالاس-قۇرالاستىقتى ارتتىرۋىمىز كەرەك. بۇرىن ءبىز كومىرسۋتەگى سالاسىن ايتىپ كەلسەك، ەندى باسقا سالالاردى قامتۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ ماقساتى - شيكىزات ءوندىرۋشى ەلدەن ءونىم مەن قىزمەت تۇرلەرىن ءوندىرۋشى ەلگە اينالۋ، ەكونوميكانى ترانسفورماسيالاپ، ءارتاراپتاندىرۋ. وسى رەتتە اقش-پەن دە قارىم-قاتىناستى ءارتاراپتاندىرعىسى كەلەدى. سول ارقىلى امەريكا بيزنەسى مەن ينۆەستيسياسىن ەنەرگەتيكادان باسقا سالالارعا دا تارتۋدى قالايدى. وسى كەزدەسۋدە ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتتەرى دە وسىعان باسا ءمان بەردى. اقش-تىڭ "شەتەلدە جەكە ينۆەستيسيا سالۋ كورپوراسياسى" (OPIC) دەپ اتالاتىن ۇكىمەتتىك مەكەمەسى مەن قازاقستان اراسىندا كەلىسىم-شارتقا قول قويىلدى. OPIC تەك ينۆەستيسيانى ساقتاندىرىپ قانا قويماي، قازاقستاندا بيزنەس اشىپ، ونى دامىتقىسى كەلەتىن امەريكالىقتارعا دا ينۆەستيسيا بولە الادى. سول ارقىلى قازاقستانداعى بيزنەستى دامىتىپ، ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋعا كۇش سالامىز. ءقازىر امەريكاعا تۋريست رەتىندە كەلگىسى كەلەتىندەرگە 10 جىلعا دەيىن ۆيزا بەرەمىز. قازاقستان وزىنە كەلەتىن امەريكالىقتاردى ۆيزاسىز كىرگىزۋ رەجيمىن ەنگىزدى. بۇعان قوسا كولىك قاتىناسىن دامىتۋ جايى بار. قازاقستان اقش-قا تىكەلەي اۋە قاتىناسىن اشۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن بىلەمىن. بۇل جايتتى ءالى تالقىلاۋ كەرەك. اشىلىپ جاتسا، بايلانىس ودان ءارى نىعايارى انىق.
ودان كەيىن اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋ جايى بار. اعىلشىن ءتىلى – امەريكانىڭ ءتول ءونىمى ەمەس. ءبىراق اقش اعىلشىن تىلىندە سويلەيتىن ەڭ ءىرى مەملەكەت. ال قازاقستان وقۋشىلاردىڭ بارلىعىنا قازاق، ورىس، اعىلشىن تىلدەرىن ۇيرەتۋگە تالپىنىپ جاتىر. وسىعان وراي ءبىز قازاقستاننىڭ ءبىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ، ءبىزدىڭ ەلشىلىك ارقىلى كوپ رەسۋرس ءبولىپ جاتىرمىز. سوڭعى ون جىل بويى مەن ورتالىق ازيا وڭىرىندە جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. الدىمەن مەملەكەتتىك حاتشىنىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا كومەكشىسى، ودان سوڭ وزبەكستاندا ەلشى بولدىم. كەيىن قازاقستانعا كەلدىم. ەكى ەل اراسىندا يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ، ەكسپورتتى باقىلاۋ، شەكارا قورعانىسىن كۇشەيتۋ، زاڭ ۇستەمدىگىن ارتتىرۋ، زاڭسىز ەسىرتكى تاسىمالىمەن كۇرەستە بىرىگىپ جۇمىس ىستەپ جاتىر. بۇعان قوسا، يراك پەن سيريادا، وسى وڭىردە بەلسەندىلىك تانىتىپ جاتقان سودىرلارعا جانە تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە كۇش بىرىكتىرۋ ماسەلەلەرى جاقسى جولعا قويىلعان.
ودان كەيىنگى ماسەلە – اۋعانستان. امەريكا اكىمشىلىگى اۋعانستانعا قاتىستى ۇستانىمىن نىعايتىپ جاتىر. ءقازىر اقش اۋعان ۇكىمەتىنە كومەكتەسىپ، "تاليبانمەن" اراداعى جاعدايدى كەلىسسوزدەر ارقىلى رەتتەۋگە مۇددەلى. سوندا عانا اۋعانستاندا ۇزاقتان بەرى توقتاۋسىز ءجۇرىپ جاتقان قانتوگىس پەن سوعىستى توقتاتىپ، ەكونوميكالىق دامۋعا، حالىقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە كوڭىل بولۋگە بولادى. قازاقستان ورتالىق ازيانىڭ باسقا ەلدەرى سياقتى وسى سالاداعى باستى ارىپتەس بولا الادى. سوندىقتان قازاقستان مەن امەريكا اكىمشىلىگى ءوزارا قارىم-قاتىناستا وسى ماسەلەگە باسا نازار اۋدارادى»، - دەدى دجوردج كرول.
