قاڭتاردىڭ سوڭىندا ەل نازارىن اۋدارىپ، قىزۋ تالقىلانعان تاقىرىپتىڭ ءبىرى – «ق ر قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا ءتۇسۋى. پرەزيدەنت جانىنداعى كونسۋلتاسيالىق ورگاننىڭ قۇقىقتىق سيپاتىنا قاتىستى وزگەرىستەردى سارالاعان Qamshy.kz  الداعى ۋاقىتتا قۇرىلىمدا بولۋى مۇمكىن كادرلىق وزگەرىستەرگە بولجام جاسايدى.

بۇرىن ەل كونستيتۋسياسىنا جانە 1999 جىلى پرەزيدەنت جارلىعىمەن بەكىتىلگەن ەرەجەگە ساي مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس الەۋەتى سالاسىنداعى قىزمەتىنە سەپتەسۋ، وسى باعىتتاعى شەشىمدەردى ازىرلەۋ ماقساتىندا ەل پرەزيدەنتى قۇراتىن كونسۋلتاتيۆتى-كەڭەسشى ورگان سانالىپ كەلگەن كەڭەستىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى مەن قۇرىلىمى، اتقاراتىن مىندەتتەرى مەن كەڭەس باسشىلىعى، مۇشەلىگىندەگى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ وكىلەتتىكتەرى ەندى ارنايى زاڭمەن بەلگىلەنبەك. بۇل – اتالعان قۇرىلىمنىڭ قۇقىقتىق ءھام ساياسي تۇرعىدا ءبىرشاما كۇشەيەتىنىنىڭ ايعاعى.

جاڭا زاڭ جوباسى بويىنشا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مىندەتتەرى نەگىزگى ءۇش باعىتتا ايقىندالعان. ولار:

- ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن قورعانىس قابىلەتىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن قاراۋ؛

- قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ، ولارعا تاپسىرمالار ازىرلەۋ؛

-قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭنامالارىندا كورسەتىلگەن باسقا دا مىندەتتەر.

كەڭەس تۋرالى زاڭ جوباسىنىڭ ەلدىڭ ەرەكشە نازارىن اۋدارعان تۇسى – ق ر تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ كەڭەس ءتوراعالىعىن ءومىر بويى اتقارۋى جونىندەگى نورما. ياعني «ق ر تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى تۋرالى» كونستيتۋسيالىق زاڭعا سايكەس ەرەكشە مارتەبەگە يە نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن باسقارۋ قۇزىرەتىنە يە بولماق. مۇنى بولاشاقتاعى بيلىك ءترانزيتى، ەلدەگى ساياسي جۇيەنىڭ وزگەرۋى مەن ەليتالىق اۋىس-تۇيىستەرمەن بايلانىستىرۋشىلار بار. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز ول ەمەس.

وسىعان دەيىن كەڭەستىڭ تۇراقتى (پرەمەر-مينيستر، مەملەكەتتىك حاتشى، پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىسى، پرەزيەنت كومەكشىسى – قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى (ۇقك) ءتوراعاسى، سىرتقى ىستەر ءمينيسترى، قورعانىس ءمينيسترى)، بىلايعى مۇشەلەرىن (پارلامەنت پالاتالارىنىڭ سپيكەرلەرى، باس پروكۋرور، ىشكى ىستەر ءمينيسترى، سىرتقى بارلاۋ قىزمەتى («سىربار») ديرەكتورى، قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارۋلى كۇشتەر باس شتابىنىڭ باستىعى) ايتپاعاندا، پرەزيدەنت وكىمىمەن تاعايىندالىپ، بوساتىلاتىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى دەگەن لاۋازىم بولدى. جاڭا زاڭ جوباسىندا دا كەڭەس حاتشىسى لاۋازىمى ساقتالىپ وتىر. جوعارىدا تىزىلگەندەر ىشىندە جاڭا زاڭدا تەك «سىربار» قىزمەتىنىڭ ديرەكتورى اتالماپتى. سوعان قاراعاندا، زاڭ قابىلدانعان سوڭ اتالعان قىزمەت تاراتىلىپ، ۇقك قۇرامىنا قوسىلۋى مۇمكىن دەيدى ساياسي جاۋىرىنشىلار.

سونىمەن، قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۋرالى ارنايى زاڭنىڭ قابىلدانۋى ونىڭ بيلىك بيىگىندەگى قاۋقارىنىڭ ارتاتىنىن بىلدىرەدى دەپ ايتتىق. قاۋقارى ارتىپ، جالى كۇدىرەيگەن ورگاننىڭ حاتشىسى دا سوعان لايىق بولىپ جاتسا نەسى ايىپ؟ بۇرىندارى بۇل ورگان حاتشىلىعىنا كۇشتىك قۇرىلىمداردا باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان نەمەسە پرەزيدەنت توڭىرەگىندەگى شەندىلەردىڭ كەز كەلگەنى تاعايىندالا بەرەتىن. ينتەرنەتتەن تولەگەن جۇكەيەۆ، مارات ءتاجين، مارقۇم التىنبەك سارسەنباي ۇلى، نۇرلان ەرمەكبايەۆ سياقتى شەنەۋنىكتەردىڭ عۇمىربايانىن ءبىر شولىپ شىقساڭىز، وعان وڭاي كوز جەتكىزەسىز. ەلباسى ەندىگى ۋاقىتتا ءوزى ءومىر بويى ءتوراعالىق ەتەتىن ىقپالدى قۇرىلىمداعى جۇمىسىن شىر اينالدىراتىن حاتشى تاعايىنداۋدا كىمگە سەنىم ارتۋى مۇمكىن؟ ول كانديدات قاتارداعى كوپ شەنەۋنىكتىڭ ءبىرى ەمەس، بيلىك دالىزدەرىندە الشاڭ باسىپ جۇرە الاتىن، ۇكىمەت باسى، بىرنەشە مينيستردەن بولەك، پارلامەنت پالاتالارىنىڭ ءتوراعالارىنا، باس پروكۋرور مەن بىرنەشە مينيسترگە ايتقانىن ورىنداتا الاتىنداي بولۋى كەرەك. ويتكەنى قاجەت بولعان جاعدايدا ول كەڭەس مۇشەلەرىنە، ياعني پرەمەر-مينيسترگە، باسقا دا مينيسترلەرگە، پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنا، ۇقك ءتوراعاسىنا، تاعى باسقالارعا كەڭەس ءتوراعاسىنىڭ قوياتىن تاپسىرمالارىن دايىنداپ، ونىڭ ورىندالىسىن باقىلاۋدا ۇستاۋى ءتيىس. جاڭا زاڭ بويىنشا حاتشىعا دا قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرىلۋى مۇمكىن...

كەڭەس توڭىرەگىندەگى وسى ايتىلعان جانە باسقا دا جاعداياتتاردى ەسكەرە وتىرىپ، ونىڭ حاتشىلىعىنا لايىق-اۋ دەيتىن ەكى ادامنىڭ ەسىمىن اتاۋعا بولادى. ءبىرى – پرەزيدەنت اكىمشىلىگى جەتەكشىسىنىڭ قازىرگى ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات ءتاجين. ەكىنشىسى – ۇقك ءتوراعاسى كارىم ءماسىموۆ.

ءتاجين اقوردا جاقتا تالاي-تالاي لاۋازىم اتقارعان. بيلىكتەگى «باس تەحنولوگ» دەگەن بەيرەسمي اتاعى جانە بار. «جاس تۇركىلەر» مەن راحات الييەۆ اراسىندا قاقتىعىس تۋىنداعاندا ءبىراز ۋاقىت ۇقك-نى باسقارعان. مەملەكەتتىك حاتشى، پرەزيدەنت كومەكشىسى سياقتى مانساپتى قىزمەتتەردى ۇرشىقتاي ۇيىرگەن. ول كىسىنى ىشكى ساياساتقا جاۋاپتى قازىرگى ورنىنان قوزعاي قويماس. ال كارىم ءماسىموۆتى ەلگە تانىستىرىپ جاتۋ ارتىق بولار. ۇكىمەت باسشىلىعىنا بىرنەشە رەت تاعايىندالۋىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ ونىڭ ۇستىنە 2016 جىلعى قىركۇيەكتەن بەرى ۇقك-نىڭ تىزگىنىن ۇستاپ كەلە جاتقانىن ەسكەرسەك، «سوۆبەزگە» سارت ەتكىزەتىن-اق كانديدات. ال كارىمنىڭ ورنىنا كىمدى قويادى دەپ باس قاتىرۋدىڭ قاجەتى شامالى، كوميتەت قۇرامىندا «عارىشتىق جىلدامدىقپەن» كوتەرىلىپ كەلە جاتقان ءبىرىنشى ورىنباسارى دايىن تۇر.

ايدار ءداۋىت ۇلى