رەسەيدەگى پرەزيدەنت سايلاۋىنا ءبىر ايدان از ۋاقىت قالدى. سايلاۋدا كىم جەڭىسكە جەتۋى مۇمكىن؟ رەسەي بيلىگىندەگى ءاۋىس-تۇيىس قازاقستانعا اسەر ەتە مە؟ Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى وسى جانە وزگە دە سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كوردى.

رەسەيدەگى پرەزيدەنت سايلاۋى 18 ناۋرىزدا وتەدى. بيىل پرەزيدەنت ادەتتەگىدەي 4 جىلعا ەمەس، 6 جىلعا ءبىراق سايلانادى. رەسەي تاعىنان سەگىز ادام ۇمىتكەر: رەسەيدىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين، ىلگەرىدە سانكت-پەتەربۋرگ گۋبەرناتورى بولعان اناتوليي سوبچاكتىڭ قىزى كسەنيا سوبچاك، «رەسەي جالپىحالىقتىق وداعى» پارتياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى سەرگەي بابۋرين، قانشا سايلاۋدا سۇرىنسە دە، كۇرەسكە تويمايتىن ۆلاديمير جيرينوۆسكيي، 90-جىلدارى «الما» («يابلوكو») پارتياسىنىڭ باسشىسى رەتىندە تانىلعان گريگوريي ياۆلينسكيي، لەنين اتىنداعى كەڭشار ديرەكتورى پاۆەل گرۋدينين، رەسەي فەدەراسياسى كوممۋنيستتىك پارتياسىنىڭ مۇشەسى ماكسيم سۋرايكين، 2012 جىلعا دەيىن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىعى جونىندەگى ۋاكىلەتتى وكىلى بولىپ قىزمەت اتقارعان بوريس تيتوۆ.

كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي، پۋتينگە قارسىلاس بولاتىنداي مىقتى كانديدات جوق. بارلىعى دەرلىك – قازىرگى پرەزيدەنتتىڭ اينالاسىنداعى ادامدار.

سايلاۋعا تۇسەتىن ۇمىتكەرلەر ءتىزىمى جاريا بولماي تۇرىپ، ءتۇرلى بولجامدار ايتىلدى. رەسەيدىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتى «ءپۋتيننىڭ ورنىن كىم باسۋى مۇمكىن؟» دەگەن سۇراققا ساۋالناما جۇرگىزدى. ساۋالناما ناتيجەسىندە، ۇزدىك بەستىككە رەسەيدىڭ ساياسي ەليتاسى كىردى. ءبىرىنشى ورىندا – دميتريي مەدۆەديەۆ. ول بۇرىن پرەزيدەنت بولعان، تاجىريبەسى بار. ەكىنشى ورىندا – سەرگەي سوبيانين. ءۇشىنشى ورىندا – الەكسەي ديۋمين. ءتورتىنشى ورىندا – رف قورعانىس ءمينيسترى سەرگەي شويگۋ. بەسىنشى ورىندا – فەدەراسيا كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ۆالەنتينا ماتۆيەنكو. بەسەۋى دە ءپۋتيننىڭ كومانداسىنداعى ساياساتكەرلەر ەكەنىن بايقاۋعا بولادى.

ساراپشىلاردىڭ كوبى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ قايتا سايلاناتىنىنا ەش كۇمان كەلتىرمەيدى. ول بۇعان دەيىن ءۇش رەت سايلاۋدا جەڭىسكە جەتىپ، ەل باسقارعانىنا اتتاي 18 جىل تولدى. دميتريي مەديەۆەديەۆ پرەزيدەنت بولعاندا دا حالىق ونىڭ كوزبوياۋشىلىق ەكەنىن، مەدۆەديەۆتىڭ تەك قۋىرشاق ەكەنىن، ال شىن مانىندەگى بيلىك ءپۋتيننىڭ قولىندا تۇرعانىن جاقسى ءبىلدى.

نەگىزى ساراپشىلاردىڭ بولجامى قيسىنعا كەلەدى. راس، ءپۋتيننىڭ باسەكەلەستەرى ءالسىز. حالىقتىڭ كوبى ءپۋتيندى قولدايتىنىن دا ەسكەرۋ كەرەك. مىسالى، 2017 جىلدىڭ اياعىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ 82 پايىزى ءپۋتيندى تاڭداعان. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى – رەسەي حالقىنىڭ جارتىسىنان كوبى ءپۋتيننىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىن جاقتايدى، كرەملدىڭ اگرەسسياسىنا قارسى سىرتقى جاۋلاردان پۋتين عانا قورعايدى دەپ سەنەدى.

رەسەيدەگى پرەزيدەنت سايلاۋى قازاقستاننىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساياسي جاعدايىنا قالاي اسەر ەتەدى؟ ءبىزدىڭ ويىمىزشا، ەكى ەل اراسىنداعى جاعداي ايتارلىقتاي وزگەرىسكە ۇشىراي قويمايدى. رەسەيدەگى بيلىك باسىنا كىم كەلسە دە، ءپۋتيننىڭ جولىن ارى قاراي جالعاستىرىپ اكەتەدى. سەبەبى، ءسوزىمىزدىڭ باسىندا ايتىپ وتكەنىمىزدەي، رەسەي حالقىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ءپۋتيندى قولدايدى. سوندىقتان ءپۋتيننىڭ ورنىنا باسقا ادام كەلگەننىڭ وزىندە ول پۋتينگە ۇقساۋعا تىرىسادى.

كىم سايلانسا دا، رەسەيدە ايتارلىقتاي راديكالدى وزگەرىستەر بولمايدى. سونىمەن قاتار رەسەيدىڭ كورشى ەلدەرمەن قارىم-قاتىناسىندا دا وڭ وزگەرىستەردى كۇتۋ – بوس اۋرەشىلىك.

ءقازىر رەسەيدىڭ ەكونوميكاسى سانكسيالاردىڭ اسەرىنەن ءبىراز تۇرالاپ قالدى. سايلاۋشىلارعا جەمقورلىقتىڭ تامىرىنا بالتا شاۋىپ، كەدەيلىكپەن كۇرەسەتىن باسشى كەرەك. سوندىقتان كرەمل سايلاۋ ناۋقانىندا قاتاڭ سەناريي ۇستانىپ، پرەزيدەنتىككە ۇمىتكەرلەر قاتارىنا ونداي ادامدى جولاتقان جوق.

كرەملدىڭ ۋكرايناعا قاتىستى اگرەسسيالى ساياساتى وزىنە سوققى بولىپ ءتيدى. شارۋاسى شاتقاياقتاپ، قالتاسىنىڭ ءتۇبى كورىنىپ قالدى. سيرياداعى سوعىسقا ارالاسقان سوڭ ازىن-اۋلاق قازىناسى تاقىل-تۇقىل تاۋسىلۋعا اينالدى. قازاقستان مەن رەسەي ءبىر ەكونوميكالىق وداقتا بولعاندىقتان، كورشى ەلدەگى اۋىر جاعداي قازاقستانعا اسەر ەتىپ جاتىر. پرەزيدەنت تاعىندا پۋتين قالسا، ءوزىنىڭ يمپەريالىق امبيسياسىن ايعا بىلەپ، زورلىقشىل ساياساتىن جالعاستىرادى. باسقا ۇمىتكەردىڭ باعى جانسا دا، جالعىز وداقتاسى قازاقستاننان ايرىلعىسى كەلمەيتىنى انىق.