پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا (Global Challenges Summit) ءسوز سويلەپ، بەس جاھاندىق ترەند تۋرالى ءسوز قوزعادى.

«الەم كۇن وتكەن سايىن ەرەكشە جىلدامدىقپەن وزگەرىپ جاتىر. عالام جاھاندىق وزگەرىستەرگە الىپ كەلەتىن ۇلكەن بەتبۇرىستىڭ الدىندا تۇر. بولاتىن وزگەرىستەر ارقىلى الەم وركەندەۋ داۋىرىنە نەمەسە ءبىر ورىننان تاپجىلماۋ كەزەڭىنە اياق باساتىنى بەلگىلى بولماق. باقىلاۋداعى پروسەسستەردىڭ سيپاتى بەلگىلى. مۇنىڭ ءبارى عالامدىق وزگەرىستەرگە الىپ كەلەدى. اتالعان پروسەستەردى الەم دامۋىنىڭ بەس مەگاترەندىمەن سيپاتتاۋعا بولادى»، - دەدى ەلباسى فورۋمدا.

ءبىرىنشى مەگاترەند

ادام قىزمەتىنىڭ بارلىق اسپەكتىلەرىنىڭ سيفرلانۋى

پرەزيدەنت ءوز سوزىندە بارشامىزدىڭ كوز الىمىزدا ەكونوميكانىڭ  تەك بيزنەس سالاسى ەمەس قوعام ءومىرىنىڭ دە سيفرلانعان جاڭا مودەلى قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. جاڭا تەحنولوگيالار وسىعان دەيىن الەم ەلدەرىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن انىقتايتىن بازالىق فاكتورلاردى وزگەرتىپ جاتىر. ونەركاسىپتى جانداندىراتىن جانە باقىلاۋدا ۇستايتىن ينتەلەكتۋالدى جۇيەلەر ەرەكشە قۇبىلىسقا اينالدى.

 «2030 جىلعا دەيىن جاساندى ينتەللەكت الەمدىك ەكونوميكانىڭ قارجىسىن 16 تريلليون دوللارعا دەيىن كوبەيتەدى. كريپتوۆاليۋتا فەنومەنى، بلوكچەين تەحنولوگياسى قارجىلىق نارىقتى بانكتەرمەن قوسىپ ۇلكەن وزگەرىستەرگە الىپ كەلەدى. ەسكپەرتتەردىڭ پايىمداۋىنشا الداعى ون جىلدىقتا 500 ءىرى كومپانيانىڭ 200ء-ى جويىلىپ كەتەدى»، - دەدى ەلباسى.

ءوز كەزەگىندە سيفرلانۋ پروسەسى كيبەرقىلمىستىڭ كوبەيۋىنە اكەلىپ سوقتىرادى. جىلدار بويى ءتۇرلى قىلمىستاردىڭ قاتارىندا بەسىنشى ورىندا تۇرعان كيبەرقىلمىس 2017 جىلى بيزنەسكە ايتارلىقتاي ءقاۋىپ ءتوندىردى. بۇل قۇبىلىس الەم ەلدەرى سيفرلىق ءقاۋىپ وشاعىندا قالماۋعا بارىنشا تالپىناتىنىن بىلدىرەدى.

«وسىلايشا ءبىز جاڭا ۇردىستەرگە بوي ۇيرەتەمىز. قازىرگى تاڭدا «سيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. بۇل باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسۋى ەلىمىزدەگى ينفراقۇرىلىمنىڭ، IT ەكوجۇيەسىنىڭ دامۋىنا اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار قازاقستاندىقتاردىڭ سيفرلىق ساۋاتتىلىعى 85 پايىزعا ارتادى. جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى ءبىز وڭدەۋ سالاسىندا بەس جىلدىڭ ىشىندە ەڭبەك ءونىمىن جارتى ەسەگە كوبەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز»،-دەپ جالعاستىردى مەملەكەت باسشىسى.

 ەكىنشى مەگاترەند

ەنەرگەتيكالىق ريەۆوليۋسيا، تازا ەنەرگەتيكا باعىتىنا قادام

پرەزيدەنت ءوز سوزىندە بار بولعانى 30 جىلدىڭ ىشىندە بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىنەن الىناتىن ەنەرگيانىڭ 13 ەسەگە كوبەيگەنىن اتادى. كۇن پانەلدەرىنىڭ باعاسى سوڭعى بەس جىلدىڭ ىشىندە ەكى ەسەگە ارزانداعان. ەلەكتروموبيلدەر كۇرت كوبەيدى. ماماندار بارلىق اۆتوپاركتەردى ەلەكتروكارلارعا اۋىستىراتىن بولساق، جەردەگى اۋا 200 جىل بۇرىنعىداي تازا قالىپقا تۇسەر ەدى دەگەن پايىم ايتادى.

«تابيعي رەسۋرستارعا دەگەن سۇرانىستىڭ ساقتالۋىنا قاراماستان ونىمەن كۇن كورىپ وتىرعان ەلدەر ءۇشىن رەسۋرستىڭ مول ەكەندىگىنىڭ ماڭىزى تومەندەپ بارادى. ءداستۇرلى ەنەرگەتيكالىق نارىقتىڭ بەدەلدى تۇلعالارى، كورپوراسيالار مەن مەملەكەتتەر جاڭا ەنەرگەتيكاعا ءىرى كولەمدە ينۆەستيسيا تارتۋمەن اينالىسىپ جاتقانىن كوزىمىز كورىپ وتىر»،- دەپ الىپ قوستى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

قازاقستان بۇل پروسەستەن شەت قالىپ وتىرعان جوق. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋى بويىنشا «بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبىمەن وتكەن ەكسپو – 2017 كورمەسى ەلىمىزدەگى جاسىل ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتتى. جالپىلاي العاندا 2030 جىلعا قاراي التەرناتيۆتى ەنەرگيا مەن ەنەرگيالىق بالانستىڭ ۇلەسى 30 پايىزعا دەيىن جەتەتىن بولادى.

 ءۇشىنشى مەگاترەند

جەر شارىنداعى ادام سانىنىڭ جىلدام كوبەيۋى

نازاربايەۆتىڭ ايتۋى بويىنشا عىلىمي-تەحنيكالىق پروسەستەردەگى جەتىستىكتەر سوڭعى ونجىلدىقتا ادامنىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنا ەلەۋلى اسەرىن تيگىزدى.

«سوڭعى 70 جىلدا ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 23 جىلعا، 48 جاستان 71 جاسقا ۇلعايدى. قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ وزىندە جەتى جىلعا 65 جاستان 72،5 جاسقا ءوسىپ، ءقازىر الەمدىك دەڭگەيدىڭ ورتا مەجەسىنە جەتىپ وتىر»، - دەدى پرەزيدەنت

ۇزاق ءومىر يندۋسترياسى الەمدىك ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالدى. ءبىراق دەموگرافيالىق وزگەرىستەر وزدىگىنەن تۋىندايتىن كوپتەگەن ماسەلەردىڭ شەشىمىن ىزدەۋگە اكەلەدى. ءداۋىر ورتاسىندا 10 ميلليارد ادامدى اسىراۋ ءۇشىن بۇگىنگىدەن 60 پايىزعا كوپ تاماق ءوندىرۋ كەرەك. بۇل ماسەلە بازالىق رەسۋرستاردىڭ ازدىعىن ەسەپكە العاندا، تۇششى سۋ دەفيسيتىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى وڭاي شەشىلە قويمايدى.

«قازاقستان الداعى ۋاقىتقا زاماناۋي جەتىستىكتەردى پايدالانۋ ارقىلى، سوڭعى بەس جىلدا اگروكەشەندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەكى جارىم ەسەگە كوبەيتۋ كەرەك دەگەن ماقسات قويىپ وتىر»،-دەدى ەلباسى.

حالىق سانىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى تۋىنداعان تاعى ءبىر ماسەلە زەينەتاقى جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ بولىپ وتىر.

 ءتورتىنشى مەگاترەند

ۋربانيزاسيا قارقىنى مەن سيپاتىنىڭ وزگەرۋى

بۇۇ-نىڭ باعالاۋى بويىنشا، عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا قالالىق جەردە ءومىر سۇرەتىن حالىق سانى جەتى ميلليارد ادامدى قۇراپ وتىر. مەگوپوليستەر ءداۋىرى كەلە جاتىر. بۇل ءۇردىس ينۆەستيسيا تارتۋعا، تەحنولوگيالار مەن اقىلدى ادامدارعا سۇرانىستى جوعارىلاتادى.

«بۇل ءۇردىستى ەسەپكە الا وتىرىپ، قازاقستان اگلومەراسيانىڭ دامۋ ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الدى.  ەگەر بۇرىن بىزدە ميلليون تۇرعىنى بار جالعىز الماتى بولسا، ءقازىر بۇل قالالاردىڭ قاتارىنا استانا مەن شىمكەنت قوسىلدى. بۇل ءۇردىس ارى قاراي جالعاساتىن بولادى»،- دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

 بەسىنشى مەگاترەند

ەڭبەك نارىعىنىڭ جاھاندىق ترانسفورماسياسى

نازاربايەۆ ءوز سوزىندە الداعى جىلدارى فيزيكالىق ەڭبەكتىڭ 80 پايىزى روبوتتاندىرىلعان جۇيەمەن ارالاسۋى مۇمكىن.

«زاماناۋي كاسىپورىندار ءۇشىن جۇمىس كۇشىنىڭ ارزانداۋى ەمەس، ماماندانعان قىزمەتكەرلەردىڭ بولۋى ماڭىزدى. ءقازىر بايقاپ وتىرعانىمىزداي دامىعان ەلدەردىڭ ونىمدەرىن دامۋشى ەلدەرگە نەمەسە كەرىسىنشە ورنالاستىرۋعا باعىتتالعان ەكونوميكالىق نىسانا پايدا بولدى. بۇل ۇلتتىق ەكونوميكا ءۇشىن ۇلكەن سىن»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.

نەگىزگى باعىت - ءبىلىم سالاسىن رەفورمالاۋ. بۇل ءبىلىم بەرۋدە شىعارماشىلىق ويلاۋ قابىلەتىن قالىپتاستىرۋعا، قاجەتتى اقپاراتتى تاۋىپ، ماقساتتى تۇردە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرۋ تاجىريبەسىنەن ءوتۋدى بىلدىرەدى.

تەحنولوگيالىق پروگرەستىڭ جىلدامدىعى ادامنىڭ ومىرىندە بىرنەشە ماماندىقتى يگەرۋگە جانە «ءومىر بويى ءبىلىم الۋ» قاعيداسىن ۇستانۋعا زاماناۋي ادامنىڭ دايىن بولۋىن تالاپ ەتەدى.

نازاربايەۆ قازاقستاندا جاستارعا  الەمدەگى ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقۋعا مۇمكىندىك بار ەكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار، ەلىمىزدە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى نازاربايەۆ، قازاقستان-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى، قازاقستان مەنەدجمەنت، ەكونوميكا جانە جوسپارلاۋ ينستيتۋتىن، حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلدى.

«مەكتەپ رەفورماسى بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. قازاقستاندا ەڭ جوعارى ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەر جۇمىس جاساپ جاتىر»،-دەدى پرەزيدەنت.

17-19 مامىردا ون ءبىرىنشى استانا ەكونوميكالىق فورۋمى وتەدى. فورۋمدا الەمنىڭ 24 ەلىنەن 450 بايانداماشى ءسوز سويلەيدى.