ەكولوگيا - ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان عالامدىق ماسەلە. زاماننىڭ تەحنيكالىق جاعىنان ىلگەرى دامۋى جاقسى-اق، الايدا زامان قانشالىقتى دامىسا، ەكولوگيا دا سونشالىقتى قۇرتىلۋدا. مۇنىڭ ارتىندا ۇلكەن اپاتتار تۇرعانى دا بارشامىزعا ءمالىم. 

بۇگىندە كۇندەلىكتى ومىردە قولدانىپ جۇرگەن زاتتارىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى پلاستيك زاتتاردان جاسالادى. ونىڭ قانشالىقتى زيان ەكەنىن بىلسە دە، كوپتەگەن ادامدار دەمالۋعا بارعان جەرلەرىندە كەز كەلگەن جەرگە تاستاپ كەتۋدە. كوپتەگەن ارالدار مەن جاعاجايلاردى قازىرگى تاڭدا پلاستيك قوقىستار باسىپ قالعان.

بيىل بالي ارالىندا پلاستيكالىق پاكەتتەرگە تولىقتاي تىيىم سالماق. مۇنداي شەشىمدى قابىلداۋعا ەكى بويجەتكەننىڭ ىقپالى زور بولدى. مەلاتي جانە يزابەل ۆييسەن ەسىمدى اپالى-سىڭلىلەر Bye Bye Plastic Bags كامپانياسىن باستاعاندا نەبارى 10 جانە 12 جاستا بولعان. ولار وزدەرى تۇرىپ جاتقان ارالدى لاستاۋعا قارسى تۇردى، وزدەرىنە جۇرتتىڭ نازارىن اۋدارتۋ ءۇشىن، ءتىپتى، اشتىق تا جاريالاعان.

يندونەزيادا ادەمدەگى پلاستيكالىق قالدىقتاردىڭ ەڭ كوپ بولىگى وندىرىلەدى. ءبىر عانا بالي ارالى 680 تەكشە مەتر قوقىس شىعارادى: كولەمى بويىنشا 14-قاباتتى مەكەمەمەن تەڭ. ونىڭ تەك 5 پايىزى عانا قايتا وڭدەلەدى. قولدانىلعان پلاستيكالىق زاتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى مۇحيتقا تاستالىپ، جاڭبىرلى نەمەسە جەلدى كۇندەرى قوقىس جاعاجايعا شىعىپ قالادى. بالي جانە 17 مىڭنان استام يندونەزيالىق ارالدار پلاستيكالىق زاتتارمەن كومكەرىلىپ قالىپ جاتادى.

مەلاتي مەن يزابەل ۆييسەن بالي ارالىندا تۋىپ وسكەن وزدەرىنىڭ سۇيىكتى ارالىنىڭ قوقىسپەن كومىلىپ جاتقانىنا شىداماعان اپالى-سىڭلىلەر 2013 جىلى وتكەن الەمدىك كوشباسشىلار تۋرالى ساباعىنان كەيىن وزدەرىنەن: «ءوزىمىزدىڭ ارال ءۇشىن ءدال ءقازىر نە ىستەي الامىز؟» دەپ سۇراق قويىپ، قوقىس ماسەلەسىنە نازار اۋدارا باستايدى. وسىلاي Bye Bye Plastic Bags يدەياسى تۋىندايدى.

ولاردىڭ العاشقى قادامى – پلاستيك زاتتارعا تىيىم سالۋ تۋرالى گۋبەرناتورعا جازىلعان پەتيسيا بولدى. ولار 100 مىڭنان استام ادامنىڭ قولىن قويدىرعانمەن، گۋبەرناتور ول قىزداردىڭ ايتقان ماسەلەسىنە قۇلاق اسپاي، پەتيسيانى قاراماعان. «قوقىس – ول ادەتتەگى جاعداي» دەپ جاۋاپ بەرگەن. سول كەزدە اپالى-سىڭلىلەر ولاردىڭ سوزىنە قۇلاق اسپايىنشا تاماق جەمەيتىندەرىن ايتىپ، اشتىق جاريالاعان. پلاستيك زاتتارعا تىيىم سالۋدىڭ اسا قاجەت ەكەندىگىنە اتا-اناسىن، مۇعالىمدەرىن، دوستارىن جانە تۋىستارىن كوندىرىپ، تاڭ اتقاننان كەش باتقانعا دەيىن ءنار تاتپاي، الەۋمەتتىك جەلىدە قايتا-قايتا وسى ماسەلەنى كوتەرىپ جازىپ وتىردى. ءبىر تاۋلىكتەن كەيىن ەكى قىزدى مەكتەپتەن پوليسيا قىزمەتكەرلەرى الىپ كەتىپ، گۋبەرناتوردىڭ وفيسىنا كەلگەن. گۋبەرناتور اپالى-سىڭلىلەرگە ءوز العىسىن جەتكىزىپ، 2018 جىلى بالي ارالىندا پلاستيك زاتتارعا تولىعىمەن تىيىم سالۋ جونىندەگى رەسمي قۇجاتقا قول قويعان.

قىزدار، ارينە، تەك پەتيسيامەن شەكتەلىپ قانا قويعان جوق. ولار وزدەرىنىڭ جاقتاستارىن جيناپ، جاعاجايدى تازارتۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتكەن. كەيىننەن 12 مىڭ ادامنان قۇرالعان ۆولونتەرلەر جاعاجايداعى قوقىستاردى جيناۋعا كىرىسىپ، ۇلكەن ناتيجەگە قول جەتكىزدى.

بۇل ەكى قىزدىڭ قايسارلىعى مەن وقيعاسى بۇكىل جۇرتشىلىققا ۇلگى بولارلىقتاي ەكەنى ءسوزسىز. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە تازالىق جاعىنان سوڭعى ورىنداردا تۇراتىن قالالاردىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى كىمدى دە بولسىن الاڭداتۋى ءتيىس. 1000 جىلدىق تاريحى بار، كوپشىلىكتىڭ سۇيىكتى قالاسىنا اينالعان الماتى دا ەكولوگيالىق جاعدايى ناشار قالالاردىڭ كوشىن باستاپ تۇر. اۋا ساپاسىنىڭ ناشارلىعىمەن قاتار قالاداعى قوقىس ماسەلەسى ءورشىپ تۇر. مۇنىڭ شەشىمى جوق دەپ قول قۋسىرىپ وتىرۋعا دا بولماس.

10-12 جاستاعى قىزداردىڭ قولىنان كەلگەن نارسە ءبىزدىڭ دە قولىمىزدان كەلەرى انىق. سول سەبەپتى، اركىم تازالىقتى وزىنەن باستاپ، قولىنا قولعاپ كيىپ قوقىستى جيناماسا دا، اينالاسىن لاستاماي جۇرسە ەكەن دەيمىز!