الەۋمەتتىك جەلىلەردە تۇركىستان قالاسىنداعى اسقازان، ىشەك جولدارىن شايىپ-تازالايتىن ارتەزيان ەمدىك سۋىنا يەلىك ەتىپ وتىرعان «شيپا سۋ» شيپاجايىنا قاتىستى نارازىلىق بىلدىرگەن جازبالار پايدا بولا باستادى. بۇعان جۋىردا عانا كىرە بەرىس قاقپاسىندا «تەك جاتىپ ەم الماساڭىز، سىرتتان كەلگەن ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتىلمەيدى» دەگەن مازمۇندا ءىلىنىپ قويعان حابارلاما اسەر ەتكەن سىڭايلى. بۇرىن تاڭەرتەڭگىسىن 100-200 تەڭگە تولەپ، سارقىراپ جاتقان سۋدان بىرەر ورتا كەسە ءسىمىرىپ الىپ، جۇمىسقا جونەلەتىن قالا قازاعى مىنا توسىن شەشىمگە تاڭ قالعان بولۋى مۇمكىن. 
شىنىندا دا، قاقپا الدىندا كۇزەتشى كۇركەسى پايدا بولىپ، بەيساۋىت ادام كىرە المايتىنداي اينالاسى اسەم شارباقتارمەن قورشالىپ قاپتى. ءجون-اق. ەم الۋشىلار كەلىپ دەمالاتىن ورىننىڭ تالاپقا ساي تازا ءارى كوز قىزىعارلىقتاي ستاندارتتى بولعانى دۇرىس. ول جونىندە ءبىراز وڭدى جۇمىستار اتقارىلعان ەكەن. الايدا قالتامنان اقشا شىقتى دەپ، قارا سۋدان قايماق جالاپ، تابيعات-انا يگىلىگىن تۇتاستاي مەنشىكتەپ العانىمىز قالاي بولار ەكەن؟ ماسەلەن، اتىشۋلى «سارىاعاش» شيپاجايىندا، ۇكاشا اتا قۇدىعىندا، ارىستانباب كەسەنەسىندە، جىلاعان اتا سارقىراماسىندا سۋ تەگىن – حالىق يگىلىگىندە. «سارىاعاش» شيپاجايىنىڭ اۋماعىندا بىرنەشە جەردەن كۇندىز-تۇنى كەلىپ ەمدىك سۋدان ۇرتتاپ كەتە بەرەتىن كرانتتار ورناتىلىپ، جەرگىلىكتى حالىق ءۇشىن ارنايى الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. ۇكاشا اتا قۇدىعىندا دا سايىن دالانىڭ سالقىن سۋىن شەلەگىڭىزبەن قالقىپ الىپ، قالاۋىڭىزشا ىشە بەرىڭىز. ال مىنا قاقپاداعى حابارلاندىرۋعا سەنسەك، ءبىر ستاقان سۋ ءىشۋ ءۇشىن بارلىق شارۋاڭدى تاستاپ، كەمىندە 5 كۇن، اسىقپاساڭ 10 كۇنگە جولداما الىپ، شالقايا جاتۋىڭ كەرەك سياقتى. كۇندىگى 8 مىڭ تەڭگەدەن بولعاندا، شيپاجاي اۋماعىنا كىرىپ، ءبىر ستاقان سۋ ءىشىپ شىعۋ ءۇشىن 40 مىڭ تەڭگە جۇمسايدى ەكەنسىڭ. جارايدى، سونداعى عيماراتتار مەن جەر تەلىمى «شيپا سۋ» قوجايىندارىنىڭ يەلىگىندە شىعار. ال ىقىلىم زاماننان بەرى تەرەڭنەن اتقىلاپ جاتقان سۋعا قوجايىندىق جاساۋ جەرگىلىكتى بيلىكتى ويلانتاتىن-اق ماسەلە. مۇندايعا كوز جۇما قاراۋ ەرتەڭگى كۇنى ءار كاسىپكەردىڭ كەز-كەلگەن بۇلاق ماڭىن قورشاپ الىپ، ستاقانداپ سۋ ساتۋىنا اكەلىپ جۇرمەسىن.
ءقازىر اس-تاعام تازا ەمەس، جارتىلاي فابريكاتتارىڭىز دا – حيميكات، سودان دا بولار، ىشكى قۇرىلىسى اۋىرمايتىن ادام جوق. شيپاجايدا ەم قابىلداپ، دەمالۋعا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى. سوندىقتان دا جەرگىلىكتى تۇرعىندار، الىستان كەلگەن اعايىن بىرەر كۇن تانىستارىنىڭ ۇيىندە جاتىپ، بەس-ون تەڭگەگە سۋ ءىشىپ، اسقازاندارىن، ىشەكتەرىن شايدىرعىسى كەلەدى. مىنا ءتارتىپ سوعان توسقاۋىل بولىپ تۇر. 
دۇرىسى، شيپاجاي سىرتىنا «سارىاعاشتاعىداي» كرانتپەن سىلدىراتا شۇمەك شىعارىپ، الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن ادامداردىڭ بىرەر تيىن تاستاپ سۋ ءىشىپ كەتۋىنە جاعداي جاساۋ.

بەكجىگىت سەردالى