ارينە، بۇگىنگى تاڭدا الىس-بەرىسسىز قارىم-قاتىناس جوق. ويتكەنى، كەز كەلگەن ەل ساۋدا ىنتىماقتاستىعىندا بىر-بىرىنە كومەك بەرەدى، قولداۋ كورسەتەدى. ونسىز وركەنيەت دامىمايدى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ينۆەستيسيا جونىندەگى وكىلدىكتىڭ قۇزىرىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنا بەرۋىندە دە وسىنداي قادام جاتىر.

قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ سىرتقى ەلدەرمەن ەكونوميكالىق جانە ساۋدا ديپلوماتياسى قارىشتاپ دامىپ كەلەدى. ءبىر عانا مىسال. جاقىندا عانا انكارادا ەكى ەلدىڭ دامۋىنا قاتىستى ۇلكەن باسقوسۋ ءوتتى. اتاپ ايتار بولساق،  ەكى ەل اراسىندا ينۆەستيسيالىق جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى 22 كوممەرسيالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى. ال بۇل كەلىسىمنىڭ نە ءمانى بار؟ مۇنىڭ ماڭىزى مىنادا: تۇرىك كاپيتالى ەل ەكونوميكاسىنىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىن دامىتۋعا جۇمسايىن دەپ وتىر. بۇل عانا ەمەس، ونىڭ ۇستىنە 3 مىڭنان استام جاڭادان جۇمىس ورنى اشىلادى.

ارينە، قازىرگى تاڭدا تۇرىك ەلى وزگە ەلدەرمەن سالىستىرمالى تۇردە قاراعاندا، قازاق ەكونوميكاسىنا قوماقتى قارجى قۇيىپ وتىر.

–تۇركيا مەملەكتىنىڭ كومپانيالارى  سانى بويىنشا جانە قارجى قۇيۋى جونىنەن ءبىزدىڭ ەلدە ەكىنشى ورىندى يەلەنىپ وتىر. دەمەك، تۇرىكتەر قازاقستان ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسۋدا.  مۇنىڭ كوپ پايداسى بار. ويتكەنى  قازاق ەكونوميكاسىنا تۇرىك كومپانيالارىنىڭ قاتىسۋىن كەڭەيتۋ ەلدەر اراسىنداعى كاپيتالدى كوبەيتىپ،  ۇزدىك تەحنولوگيالارمەن الماسۋعا ىقپال ەتەدى، - دەدى قازاقستان-تۇركيا ينۆەستيسيالىق فورۋمىندا پرەمەر-مينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين.

جالپى كەلىسىم بارىسىندا ەكى جاقتىڭ  كومپانيالارى شامالاپ العاندا،  1،7 ملرد دوللار بولاتىن 22 كوممەرسيالىق قۇجاتقا قول قويدى. بۇل اجەپتاۋىر قارجى. مۇنى تەك ۇنەمدەپ، ءتيىستى ماقساتقا پايدالانۋ كەرەك. مۇنىڭ ىشىندە ءتۇرلى ينۆەستيسيالىق جوبالار بار. ايتا كەتەر بولساق، جامبىل وبلىسىندا جالپى كولەمى  270 ملن دوللار شاماسىندا بولاتىن 350 جۇمىس ورنى قۇرىلاتىن بولادى.  سونىمەن قاتار،  مەتاللۋرگيالىق، حيميالىق جانە شىنى ونەركاسىپتەرىندە پايدلانىلاتىن كالسيي قوسىلعان سودا وندىرەتىن ءوندىرىس ورنىن سالۋ كوزدەلىپ وتىر. ارينە، مۇنىڭ باسىم كوپشىلىگىندە قازاقستاندىق جۇمىسشىلار ىستەيتىن بولادى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت، تۇرىك ينۆەستورلارى الماتى قالاسىندا قۇنى 300 ملن دوللار شاماسىنداعى Downtown Almaty قارجىلىق، الەۋمەتتىك، بيزنەس-ورتالىعىن سالماق. سونداي-اق وبلىستىق مارتەبەسىن العان تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن ە DAL Holding كومپانياسى 700 جۇمىس ورنىن قۇراتىن بولدى.  ولار  200 ملن بولاتىن جىلىتۋ كەشەنىن سالۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى.

سونداي-اق قازىرگى تاڭدا Yildizlar SSS Holding، DAL Holding، Zorlu Holding، Calik Holding، Oyak Holding، Enprode جانە تاعى باسقا  تۇرىك كومپانيالارى قازاقستاندا ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا نيەتتەنىپ وتىر.

ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە، بۇرىن تۇرىكتەر قازاقستاندا قوناق ءۇي بيزنەسى، شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سالاسىندا جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلسە، اتالعان كەلىسىمنەن كەيىن تۇرىك كومپانيالارى تمك، اۋىل شارۋاشىلىعى، اگروحيميا، مەتاللۋرگيا، وڭدەۋشى ونەركاسىپ جانە تاعى باسقا سالالارعا ينۆەستيسيا قۇيۋعا قادام جاسايتىنىن ءمالىم ەتتى. مۇنىڭ دا سەبەبى جوق ەمەس. ويتكەنى، قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا قولايلى ينۆەستيسيالىق كليمات بار. بۇل جايتتى باسقوسۋدا  «يدا حولدينگ» باسقارماسىنىڭ ءتوراعاسى ح.ارسلان دا اتاپ ايتتى. بىرىنشىدەن،  تۇرىك ينۆەستورلارىنا ەڭ الدىمەن ساياسي تۇراقتىلىعى بار ەل كەرەك. ەكىنشىدەن،  ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق، ورتالىق ازيا، باتىس جۇڭگو نارىعى دا تۇرىك ينۆەستورلارى ءۇشىن وتە ىڭعايلى. ۇشىنشىدەن، ولار قازاقستاندا ءوندىرىسىن اشادى، ونى ەلدىڭ ىشكى جانە سىرتقى نارىعىنا ساتادى. تورتىنشىدەن، قازاقستاندا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قابىلدانعان «نۇرلى جەر»، «نۇرلى جول» يندۋستريالىق -يننوۆاسيالىق دامۋ باعدارلامالارى دا تۇرىك ينۆەستورلارىن قىزىقتىرىپ وتىر.

راسىندا دا مۇنداي كەلىمدەردىڭ ناتيجەسىندە ساۋدا جانە ەكونوميكالىق ديپلوماتيا مەن قارىم-قاتىناس داميدى.

ەركىن قالدان