Myrzageldi Kemel, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, profesor:
Mańǵystaýlyq jańa tanysym Ordaly Qosaıǵa, ómirge beıtarap qaramaıtyn minezine baǵyp, bir jyldaı ishimde júrgen oılarymdy salystyryp alǵaly osy hatty joldadym.
Qurmetti Ordaly Qosaı myrza!
Siz arqyly «Adaı Ata-Otpan taý» rýhanı tarıhı- mádenı keshenin salý ıdeıasyn maquldap, on jyldan sál astam ýaqyt ishinde jurt bolyp jumylyp osynaý ǵajaıyp keshendi turǵyzǵan Adaı ata urpaqtaryna sheksiz alǵysymdy bildiremin.
Bul qurylys eki jyl boıy salynyp, jyl saıyn jańartylyp, on eki atanyń kenjesi Adaı Ata eliniń El tańbasy men Adaı Ata kesenesi, Aqsaraı, «Ana kelbet» eskertkishi, Batyrlar alańy, Tý tóbe, tórt kórme zaly, Uran oty jaǵylatyn munara, Kókbóriniń kelbeti, solardy biriktirip turǵan 362 baspaldaq salynyp – bári- bári tarıhty tereń tanýǵa arnalǵan tutastyq kesheni bolyp qalyptasypty.
Kesene turǵyzý týraly usynys berip, onyń tujyrymdamasyn jasap, barlyq istiń basy-qasynda júrgen qazaqtyń dara uly Sabyr Adaıǵa alǵysymyz sheksiz. Oryndalǵan iske bek rızamyz!
Eki jyldan beri kórisý kúnderinde osy jerge kelip, tanymymyz jetilip, tarıhqa endep jatqan jaıymyz bar. Endigi jerde biz – birinshimiz, biz – ulymyz, biz – erekshemiz deýge ádettenip bara jatqan qazaǵymyzǵa oısalar birer sóz aıtqym kelip, hat arnap otyrmyn. Bizdiki – usynys qana, eshkimniń kóńiline tıer bolmasyn.
Keshen iske qosylyp, ár jyly naýryzdyń 14 juldyzynda osynda bas qosý sharalary ótkizilgenine bıyl toǵyzynshy jyl eken. Segiz jyl boıy Adaı Atanyń segiz nemeresiniń urpaqtary osynaý is- sharalardy ótkizip, jyl saıyn damyp kele jatqan qurylysqa ár ata balalary óz úlesterin qosyp, ıgilikti isti alǵa jyljytyp keledi eken. 2008 jyly Qosaı atanyń urpaqtary bastaǵan bul is 2009 jyly Tázike ata urpaqtaryna berilse, 2010 jyly Qunanorys atanyń, 2011 jyly Aqpan atanyń urpaqtaryna júktelipti. Osylaı jalǵasyp kelip, Al 2015 jyly Adaı atanyń segiz ulynyń ishindegi qarashańyraqqa Muńal oshaǵy ıelerine buıyrypty.
Byltyrǵy jyly osy sharaǵa qatysqan zıaly qaýym ókilderi usynys jasap, Otpan taý keshenin ilgeri da- myta túsý jáne onyń mán-maǵynasyn keńite túsý maqsatynda endigi jerde tek Adaı atanyń urpaqtary ǵana emes, 12 ata Baıulynyń ókilderi de óz úlesterin qossa, sonan soń baryp Orta júz ben Uly júzdiń basty-basty atalaryna kezek berilse degen usynys bolǵan edi.
Bul usynysqa qosa, basqasha da bir tilekter aıtylǵan bolatyn. Ol – Mańǵystaý oblysynyń qalalary men aýdandary bul ıgilikti iske kezektesip óz úlesterin qosyp, ár jyldy kezektesip bólip alsa, birte-birte Ońtústik, Soltústik, Batys, Shyǵys oblystary men Almaty, Astana qalalaryna kezek berilse degen usynys tuǵyn.
Bul usynystardaǵy kesene salý maqsaty árkim óz rýyn áspetteýden bıigirek turýǵa, keı jaǵdaılarda tereńdeńkirep bara jatqan rýshyldyq keselinen arylýǵa shapaǵaty tıer is bolar edi dep oı túıgenbiz. Onyń ústine anaý atadan oza tússek, erekshe bir is atqarsaq degen, orynsyz shashylý, qajeti joq básekege de uryndyrmas edi-aý degen oıǵa da barǵanbyz. Bul is elimizde kıeli Túrkistan, Býrabaıdaǵy han orda- sy, Astanadaǵy elordamyz sıaqty bar qazaqqa ortaq kıeli oryndy rýhymyzǵa sińirý bolar edi degenbiz.
Bizdiki - alyp keshenge qatysty izgilikti ister aýqymy burynǵy kúıinde qalyp, tek bir ǵana atanyń urpaqtaryna arnalǵan is bolyp jalǵasa ma, onda rýlar arasynda báseke bolyp, ár jyly ár ata óz rýyn áspettep, kitap shyǵaryp, eskertkish ornatý- men áýestenip kete me, bulaı bolsa keshendi salýdaǵy maqsat aýqymy tarylyp qala ma degen qaýip qana. Osy oılar mazalap, osy hatty jazýǵa meni májbúrlep edi.
Eger zıalylar usynǵan oılar júzege assa, Batys óńirindegi eń bıik shyń Otpan taýynda ornalasqan Adaı ata eskertkish-kesenesi bar qazaqqa ortaq keshen retinde bizdiń dostyq, týysqandyq, meıirim syndy basty ıdeıalarymyzǵa ádemi úılesip, júıeli sóz ben is retinde bar qazaqqa qyzmet eter oryn bolar edi.
«Bar qazaq – meniń jalǵyzym!» dep urandatqan ozyq oıly, óreli aqynymyz Sabyr Adaı da bul usynysymyzdy qabyl alatyndaı, onyń ıdeıasy búkilqazaqtyq bolyp, ózi bar qazaqtyń qulaǵyna quıǵan jyr joldaryna ádemi úıleser degen oıdamyz. Sonda Otpan taýda jaǵylǵan ottyń da ǵumyry uzaq bola túser edi, ol – barsha qazaqty biriktirýshi kúsh retinde tanylar edi.
Siz ben biz kezdeısoq tanysqanbyz, áli suhbattasyp ta úlgermedik. Biraq Qosaı atanyń atyn óz tegińizge alǵan, belsendi ómirlik ustanymy bar azamat dep tanyǵandyqtan sózimdi sizge arnadym. Mańǵystaýdan shalǵaı jerde turǵandyqtan ondaǵy tanystarym da saýsaqpen sanarlyq. Biletinderim – Ómirzaq Ozǵanbaev pen Saıyn Nazarbekuly aǵalar, bulardyń ózderi de syrtta júrgen kisiler. Bulardan basqa sál uzaqtaý tanystarym Svetqalı men Sabyr. Júginetin basty kisimiz Ábish aǵadan aırylyp qaldyq. Sóıtip, pikirime pikir qosatyndar saýsaqpen sanarlyqtaı-aq.
Siz bul oıyma ne deısiz? Jáne jalpy bizdiń bul oılarymyzdy Mańǵystaýdyń patsha kóńildi halqy qalaı qabyldaıdy.
Osy oılaryma qaratyla aıtylǵan shynshyl jaýabyńyzdy kútemin.
Myrzageldi KEMEL,
Astana. 19 naýryz 2016 jyl.
HATQA JAÝAP
Jedeldes inimiz Myrzageldi Kemelge!
Sizdiń osy zamanǵy «jedelhatta» jazǵan hatyńyzdy balalarym oqyp berdi.
Siz ben biz Farıza apany máńgilik saparǵa shyǵaryp salý rásiminde kezdesip, pikir alysqanbyz.
Jeke tulǵanyń, aımaqtyń jetistigin ulttyq deńgeıge jetkizý eldik aýqymdy úrdiske aınalatyn mezgil jetti. Ol – bilim men ǵylymdy ıgerý, álemdik deńgeıge jetý, ozyq tehnologıany jetildirý arqyly ulttyń mereıin ósirý, sondaı-aq mádenı, rýhanı baılyqty damytý bolsa kerek.
«Babalaryn qaltyqsyz qasterleı alǵan halyq, balalarynyń bolashaǵyn da qapysyz qamdaı almaqshy» degen Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń ulaǵatty sózinde de tereń mán bar.
Osy turǵyda jasalynǵan baǵyt-baǵdar, atqarylǵan ulan – asyr ister, «Adaı Ata-Otpan taý» rýhanı tarıhı-mádenı keshenindegi ǵylymı tanymdyq aqparattar men materıaldar legin saraptap tarazy- lap el qajetine jaratý úshin keıingi jyldary kórisý kúnderiniń osynda ótýiniń áleýmettik mańyzy men maqsaty zor.
«Jaqsy zamanda da, jaman zamanda da Adaı Ata men Beket ataǵa degen el súıispenshiligine qylaý túsken joq. Óıtkeni olar tirisinde eldiń - jel jaqtaǵy panasy, yq jaqtaǵy saıasy bola bilgen Azamattar. Jaýdan eldi arashalaǵan batyr. Daýda ádiletti arashalaǵan Qazy. Ozbyrlyqtan obal men saýapty arashalaǵan Piradarlar. Elimen jerin sheksiz súıgen asyl azamattar, abzal adamdardy el de sheksiz súıedi. Adaı Ata men Beket atanyń basty qudireti mine osynda» - dep jazdy «Beket ata» kitabynyń alǵy sózinde QR Eńbek Eri hám Halyq jazýshysy Ábish Kekilbaev.
Olaı bolsa adamdardy izgilikke, meıirimdilikke, baýyrmaldylyqqa, jastarymyzdy otan súıgishtikke tárbıeleýde bul is-sharanyń alatyn orny bólek emes pe?!.
Degenmende qaltasy qalyńdaǵan kásipkerlerdiń nemese rýlar arasyndaǵy básekeniń at shaptyryp, taıyn ozdyrý ultty ushpaqqa ushyrmasy anyq.
Oblys ákimi qoldaǵanmen, máslıhat apparatynda otyrǵan jekelegen sheneýnikterdiń rýlyq deńgeıden asa almaýynyń saldarynan úrdis qaıta jalǵasyp, ekinshi aınalymdy halyqtyń erkinen tys bastatyp jiberdi. Olarmen birge tizgin ustasyp júrmiz deıtin jalǵan patrıottar men ásire kósemdik tanytýshylar da olardy qostady.
«Jazǵan qulda jazyq joq» degendeı buhara halyq kimge senerin de, ererin de bilmeı dal. Kóngish, sengish, qyldaı qıanat oılamaıtyn kópshilik ata-babanyń rýhy úshin dep jarty kúlshesinen de úzip berýge daıyn ekendigine kózderi jetetin ozbyr - «patrıottyń» bastamalar kóterýiniń nátıjesi – bul.
Sóıtip, biliktiliktiń sózi emes, kúshtiń sózi ótip tur. Árıne, ár jaǵynda básekeniń bási basymdyq etýde. Bárinen buryn ańyzaq aýany birge jutyp, sýymyzdy tushshytyp birge iship, jeldiń ótinde tońyp, aptap ystyqqa kúıip júrgen jerlesterimizden uıat ta boldy- aý. Olar da kıeli Mańǵystaýdyń mańǵaz jurtymyz dep ózderin asqaq ustaıdy. Salt-dástúri birdeı, jekjat- juraǵat, qudamdaly, naǵashyly-jıendi, klastastar, qurdastar, dostar bolyp, birge ómir súrip jatyr.
Esbolaı bastaǵan berishter, Kete Ájibaı, Aqpan bastaǵan tazdar bári de adaılarmen birge kóship keldi. Sońǵy kóshke de jarty ǵasyr ýaqyt ótti. Baqılyq bolǵan ata-analarynyń máńgilik qonysy osynda. Qazir Mańǵystaýda elimizdiń qaı túkpirinen de kelgen kelinder bar, al qyzdarymyz órisimizdi keńeıtip otyr. «Qazaq surastyra kelse, qaryn bóle shyǵady».
Usynylǵan oılar oryndalsa, áýlıe Ábish keńitip ataǵandaı «Otpan Taý» tarıhı-mádenı kesheni» ısi qazaqqa ǵana emes, elimiz ulttarynyń barlyǵyna ortaq, tıesili bolady.
Mańǵystaýdaǵy amal toıyndaǵy kórisý rásimi- túgendesý rásimine jatady. Qystan mal-jan aman shyqty ma, izdep baryp sálem beretin qarttardan kim bar, t.s.s. Ár úıde naýryz kóje, qystan qalǵan súrden qazan toltyrylyp asylýy mindet.
Árbir otaý ıeleri, uıadaǵy ul men qıadaǵy qyzdyń úlken úıge kelip sálem berýi. Árbir úlken úıdegi bastalǵan kórisý, túgendesý búkil qazaq eliniń birlik kúnine deıin jalǵasyp, búkil qazaq eli halyqtarynyń birlik kúni - 1 mamyr merekesi Otpan Taýda jalǵasyn tapsa nesi sóket, nesi ersi.
İzgi nıetpen, Ordaly Qosaı
24.03.2016 jyl
