Qoǵam óz erkin, tilegin, maqsaty men talabyn emin erkin bildirip qalyptasqany durys. Bul bılik pen qoǵam arasyndaǵy shynaıy dıalogqa ulastyrady. Biraq bizde osy memlekettik ınstıtýttar men qoǵamdyq ınstıtýttar arasyndaǵy qabattar teorıalyq deńgeıde qujattyq bolsyn, quqyqtyq saıası bolmystar bar dep bilemiz. Mysaly keshe ǵana saılaýda májilistiń 82 paıyz daýysyn alǵan "Nurotan" partıasy qoǵam men bılik arasynda kópir bolýy tıis edi. Nege alańǵa tógilgen halyq arasynda osy partıa kórinbeıdi? Nege halyq erki parlamentte ókildigimen tanylmaıdy? Sonda parlamenttegilerdi halyq saılamasa kim saılaǵan? Jeke kózqarasym, Nurotan partıasy ishi qýys, mazmuny joq, saıası qurylym. Egemen el bolǵaly beri bılik qoǵamdyq sanany tunshyqtyrýmen aınalysty. Qoǵamdy saıası bolmystyq jaýapkershilikten maqurym qyldy. Nátıjesinde el taǵdyryn bılik eshkimmen aqyldaspaı aq ózi sheship úırendi. El shyn máninde óz eliniń qojaıyny sezine almady. Halyq ta sabyr saqtady, ıakı shyndyǵynda saıası sanasy da bılikke yqpal eter áleýeti de damymady. Shırek ǵasyr boıy ne prezıdenttik ne parlamenttik basqarý júıesi qoǵam men bılik arasyndaǵy birlik pen tutastyqty qalyptastyra almady. Qoldan jasalǵan partıalar men májilistegi oryndar, aty men zaty bólek bolsa da, bir ǵana bıliktiń qolshoqpary boldy áli de solaı. Memleketti qurýshy mádenıetpen onyń tuǵyrlyq bolmysymen bılik sanaspady. Mádenıeti de tili de áleýmeti de quqy da eskerilmedi. Ult qundylyqtary týraly keshendi saıasat jasalmady. Ulttyq sóılemder men sezimder taptaldy, synaldy. Konstıtýsıada da oryn almady. Iaǵnı Qazaqstan memlekettik qurylymy jaǵynan dástúrsiz el sıaqty negizdermen túsindirildi. Qazaqtyń ulttyq órkenıettik namysy men tájirıbesin eskermeý qalypty jaǵdaıǵa aınaldy.
Bılik búgingi qoǵamdyq sananyń tunshyǵyp qalýynda eń basty róldi atqardy. Totalıtarlyq, korrýpsıalyq keshen qazaqty qazaqqa dushpan qylyp kórsetti. Burynǵy keńestik qala berdi reseıdiń shovınısik saıasaty sol qalpy jalǵasyn tapty. Uly júz orta júz kishi júz arasyndaǵy "tepe-teńdik teorıasy" ulttyq tuǵyrdyń damýyn tejedi. Ult sózin aıtqandar "eshteńe kórmegen, qolyna eshteńe tımegen" bısharalar retinde anyqtaldy.
Ras, el múddesi bolashaǵy úshin tynyshtyqtan asqan qundylyq joq. Qazaq muny óte jaqsy sezinip, tanıtyn ult. Sondyqtan barlyq baılyǵy satylyp jatsa da, saıası bolmystyq tuǵyrda ún shyǵarmady. Endi eń sońǵy ult tuǵyry týraly óziniń qasıetti týǵan jeriniń taǵy da sol egesimen sanaspaı talanǵa salynýy qazaq degen ulttyń shyn máninde, ontologıalyq turǵydan bar ekendigin pash etti. Demek qazaq degen ult tiri eken.
Usynysym, bılik osy aqıqatty budan bylaı eskerse, baıandylyǵy men abyroıyn jınap alary haq. Al eger eskermeı ózderi syrtqy qoǵamdyq ınjenerlerdiń shablonymen kete beretin bolsa, qazaq buǵan endi kónbeıdi.
Qazaqtyń bıligi men eli tutas bolǵanda ǵana myna memlekettiligimiz baıandy ustanymdaryna qaýyshady.
(Dosaı Kenjetaıdyń feısbýktegi paraqshasynan)
