Aqtóbedegi lańkestikke qatysty Din basylarymen birge ótken jıynda oblys ákimi Berdibek Saparbaev ımamdardyń «saýatsyzdyǵyna» qynjylys bildirdi. «Hosh» delik!
Elimizde saláfızm, ýahabızmniń «ıisi» shyqqaly 20 jyldan asty. Sol kezdegi Múftı Ratbek qajy elge aǵylyp jatqan arabtardan qaýip baryn aıtqan kúıi ketti. Bılik máselege der kezinde mán bermedi. Saldarynan el qulaǵy eshqashan estimegen aǵymdar paıda boldy. Tipti satananyń sapalaqtaryna deıin kirdi, jerimizge. Naǵyz «apıynǵa» aınaldy. Aqtóbe, Atyraý men Tarazdaǵy atys-shabys, jarylystar bıliktiń esin jıǵyzdy. Átteń, tym kesh edi. Ásire, toleranttylyǵymyz – túbimizge jeteıin dep tyndy, aqyrynda.
Aqtóbede baqandaı úsh kúnge sozylǵan terakt eshqandaı aqtaýǵa kelmeıtin, «katastrofa» boldy. Lańkester el ishin ylańdap jatsa, «Qazaqstanda bári keremet» dep nesine kópiremiz?! Bılik dindi – memleketten bólektese, «Din týraly» zań dimkás bolsa, ábden esirgen kelimsekter eldi dińkeletpeı qaıtedi?
Din isteri jónindegi agenttik ne úshin quryldy, osy? Meshitterdiń sadaqa jáshigin ańdý úshin be? Qyrýar qarjy shyǵyndap satyp alǵan «sadaqa termınaldary» temir-tersekke aınaldy emes pe. Al, ákimdikter janyndaǵy ishki saıasat bólimderi she, ne isteıdi? Búginde meshitke barsań, ımamyn tappaısyń. «Qaıda?», «Jınalysta». Olardyń ekstremıstermen kúresteri ázirge dóńgelek ústel basynan ári asa almaı tur. Imamdardyń ýaqytyn «chınovnıchı» jıyndarǵa jumsaǵansha, nátıjeli jumyspen aınalyssa ıgi edi.
Máselen, mektepterde, JOO-ynda «ekstremızm», «terorızm», «radıkaldar» jaıly aıtyp, jat aǵymdardan saqtandyratyn dárister uıymdastyrý kerek dep esepteımin. Dinbuzarlardyń jeteginde órimdeı jastar júr qazir. Erteń adasyp ketpes úshin, búginnen bastap ımamdar balalardyń qulaqtaryna quıyp, bir mezgil tárbıe sabaqtaryn ótkizip tursa, uıyp tyńdaıtyndaryna senimim mol. Bes saǵat akımattyń «bylshylyn» tyńdaǵansha, bes mınýt jastarmen shúıirkelesken paıdalyraq. Esesine kózi ashyq, kókiregi oıaý, neniń aq, neniń qara ekenin ajyrata alatyn bolady, urpaq.
Imamdardy áreketsiz deýge kelmes. Meshitterge qarýlanyp baratyn saqaly uzyn, balaǵy qysqa jurttyń sanasyn shaıý tek ımamdardyń mindeti emes. Dese de, áli kúnge «saqaldylarmen» saǵattap aıtysyp, betpe-bet kúresip jatqan - ımamdar. Bir táýiri ánebir jyly «Din týraly» zań «áýpirimdep» kúsheıtilip, biraz balaq uzaryp qalǵan-dy. Jalpy saláfıler de, ýahabıler de, barlyq aǵymdaǵylar da «qyp-qyzyl» ótirikshiler. Búginde olardyń ustanymy İshki saıasat bóliminiń bir «japyraq» anketasy men júrgizgen saýalnamalarmen ólshenetin bolǵan. Jalǵan jaýaptary qaǵaz betinde qanaǵattanarlyq baǵalansa, erkine kete beredi. Qysqasy olar «shaıtan-sheıhtarynan» basqa eshkimdi elemeıtinin eskergen jón.
Bizdiń bılik «qyzyq», negizi. Kılikpeıtin jerge shúıligedi de júredi. Memleket tarapynan Dinı Basqarmaǵa da, meshitterge de qarjylaı kómek kórsetilmeıdi. Sóıte tura ımamdarǵa mindet júkteıdi. Máselen, ótkende jer daýymen daýryqqan jurtqa ımamdar arqyly basý aıtqyzdy. Tipti keıbir ákimder meshittiń minberine shyǵyp ap, ımam bop kete jazdady. Qazir meshitterden saıasattyń «ıisi» múńkıdi. Jurt rýhanı qýattaný úshin Jumaǵa barsa, saıası ýaǵyz tyńdap sharshap qaıtady.
Múftıattaǵylar «óz qotyryn, ózi qasyp júr». Sadaqadan túsken aqshaǵa shynaıy Islamdy tanytatyn, tárbıege nasıhattaıtyn kitaptar shyǵaryp, qaıyrymdylyq sharalaryn ótkizip, áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylarǵa azyq-túlik jetkizip, balalaryn kıindirip, taǵysyn taǵy jumystardy atqaryp jatyr. Qurannan basqa qalqany joq ımamdardan ne suraımyz.
Bas Múftıdiń aqtóbelikterdiń aldynda aqtalatyndaı jóni joq edi. Bul odan buryn bastalǵan bylyq qoı. Ár ata-ana úıde balasyna bas-kóz bola almasa, túzde olardy kim túzetedi. Al, eldegi jalpy dinı ahýaldyń ýshyǵýyna «áý» basta, kelimsekterge qaqpany ashqan úkimet ózinen izdesin, kináni. Máselen, Berdibek Saparbaev bıliktiń basynda otyryp, kóz aldynda ne bop jatqanyn baıqamasa, ımamdardyń qolynan ne keledi?
Imamdardy «saýatsyz» dep sókpeı, «qorǵansyz» degenimiz jón shyǵar. Qarýly qaskóılerge qarsy tura almaıtyn qorǵansyz tek ımamdar ǵana emes, sarbazdar da, halyq ta eken. Emis-emis, eldiń batysyndaǵy radıkaldardyń ımamdarǵa, otbasylaryna qoqan-loqqy kórsetetinin, tipti namaz ústinde tynym bermeıtinin estýshi ek. Ras bolǵany da. Áıtpegende, Aqtóbedegi ekstremıstik ahýaldyń asqynyp turǵanyn aıtqan oblystyń burynǵy ımamy ornynan nege ketti?
Bir qalanyń búkil ımamdary úlken jıynǵa ketken eken. Sol kúni ákimniń anasy qaıtys bop, barlyq meshitten ımam tappapty. Sonda «Qudaıa Toba, ımamdar bolmasa, janazamyz da shyǵarylmaıdy eken-aý» - dep úıine oralǵan eken. Saýatty ımamdardy saýatsyz dep júrgende, aýyldyń dúmshe moldasyna da zar bolyp, «kirerge tesik tappaı» qalmaıyq.
Móldir Nurman
