Sonoý ótken ǵasyr alpysynshy jyldarynyń sońynda oqýǵa túsip, jetpisinshi jyldardyń basynda qazaqtyń mańdaıyna bitken jalǵyz ýnıversıtetin, dara fakúltetin jýrnalısıka mamandyǵy boıynsha bitirip shyqqan bizder edik. Sol  árqaısynyń sıpaty bólek daryndy jas óskinniń birtalaıy qazir aramyzda joq, baqılyq bolyp ketti...

     Keńestik kezeńdegi S.M. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıteti – bul kúnderi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti bıyl seksenge tolyp otyr. Biz óz ósken ortamyz ben ordamyzdy syrttyń Kembrıdjine de, Garvardyna da, MGÝ-na da, LGÝ-yna da aıyrbastaı almaımyz. Altynnan ardaqty, kúmisten salmaqty. Ózimiz asa qadirleıtin osy oqý ornyndaǵy alǵashqy kúnderimiz ben túnderimiz týraly shaǵyn etúdti sizderdiń nazarlaryńyzǵa usynyp otyrmyn, qurmetti oqyrman.

            Káken Qamzın, fılologıa ǵylymdarynyń doktory, profesor.

                                                                  Úmitpen attap ár jylǵa,

                                                                     Salsaq ta betke tereń iz,

                                                                     Tizgini qatty taǵdyrǵa

                                                                     Bas ımeı bizder kelemiz.

                                                                                        M. Kenjebaı

     Sol jyly barlyǵymyz qyryq toǵyz tilekteske, qyryq toǵyz básekeleske kóbeıdik. Qazaqtyń mańdaıyna bitken jalǵyz jýrnalısıka fakúltetine oqýǵa tústik. Jaratqan ıem jar bolyp, jyldaǵydaı jıyrma bes emes, elý jannyń duǵasy qabyl boldy. Qazaq bólimin aıtam. Orys bólimi qaı qudaıǵa syıynǵanyn ózderi biler. Máre-sáremiz. Eki ezý eki qulaqqa  dámil-dámil baryp  qaıtady. Ie, bul – 1968-diń qońyr kúzi. Dekanymyz T.S. Amandosov Qazaqstannyń ár qıyrynan iriktelgen «juldyzdardy» «A» jáne «B» tobyna qaǵyp-qaǵyp, árqaısyna bir-bir bastyq taǵaıyndady. Taǵaıyndaǵanyn qadap, qadalyp aıtty. Sol kezde demokratıa men ákimshilik resýrs osylaısha qabysa saltanat quratyn. «A» tobyndaǵylar óndiristi, ómirdi kórgen ótili bar azamattar, «B» áripindegiler mektepti endi ǵana taýysqan, romantızm, lepirme sarynynan áli  kóp uzaı qoımaǵandar. Keıinirek tis qaqqandar «Arlandar», balaýsa baldyrǵandar «Buzaýlar» atanyp ketti.

     Álgi el kórgen, es toqtatqan jigitterdiń arasynda starostamyz Qadyrǵalı Hoshametov maıda jeler edi. Jas shamasy bizden kósh ilgeri. Ornyqty sóıleıdi, órekpimeıdi, odyrańdamaıdy. «Buzaýlaryn» qaıyryp Jumagúl Saýhatova júrer edi jymıa kúlip. Elý jan – elý álem, osalmyn deıtin bireýi bolsaıshy. Erneýnen asa, tasyp-tógilip jatqan ózderinshe óńsheń saf talant. Myrzan Kenjebaı sıaqty bas asaýlary bary qanshama? Orys tilin qarakesek orfoefıasyna kóshirip alǵan Baǵdat Mekeevtiń aryny İleni teris aǵyzardaı.  Azamattyq avıasıadan aýysqan Saıasat Qobylanov syqyldy ushqyshtar she? Osyndaı «anarhıser» kóshine  ıe bolý qaı bir jan rahaty dersiń... Aıtyp-aıtpaı ne kerek, óńkeı sen tur, men ataıyndar, keýdeleri kórikteı ańqyldaǵan daýyryqpa top Shelek aýdany «Qazaqstan» sovhozyna júzim terýge bara qalsyn. Táttiniń kókesi tek osynda ma dersiń, qalaı kúıseımin deseń de óz erkiń. Tozańdana tógilip turǵan búıendeı jemis shoǵyn sebetke de, aýyzǵa da toǵyta ber. Óńeshten kedensiz ótedi. Ynsaptan maqrum «buzaýlardyń» biri – Jumaqan Sarybaev qara júzimnen qalyńdaý alyp jiberip, apta boıy belbeýin baılaı almaı bebeýlegenin qaıtersiń...

   Júzimge toıǵan kóńil semiredi, qaı-qaıdaǵy shatqa ketesiń. Amankeldi Qulmashevtiń ashshy temekisiniń ózi mundaıda Rodendeı oılana pyshyrlaıdy, Asqanbaı Erǵojaev modolınin san qubylta quıqyljytady-aı kep, Kamal Ábdirahmanov «Alataýdy» Alataýdan  ary asyryp áketedi, Syrym Daqmyrzaev, Kúlásh Ahmetova, Muhamedıa Jumaǵalıevtardyń tebindep kele jatqan lırıkalarynan keń dalanyń qymyz samaly ańqyldaı esedi. «Shyǵaıyn ba, shyqpaıyn ba?» - dep murttary eki oıly bop júrgen Ońdasyn Elýbaev, Berik Shámshıev, Nurmahan Ózbekov, Qaıyrken Asaýov sıaqty málishterge bári Amerıka, bári tylsym... Jarysa kep, jabysa kep talqylaımyz, minsiz óleńnen qaıtsek te min tabýǵa qushtarmyz. Óıtpeı she? Áıtpese ol ne syn, ol qandaı ıntellekt? Basymyzdaǵy  baryn jaıyp salýǵa beıilmiz. Kesip aıtamyz, shúbalaný degen bizge jat.

     Kúnderdiń kúni  qara sózge de ese tıdi. Aramyzdaǵy jalǵyz prozashy – Marat Qabanbaev. Onyń bir-eki aı buryn «Qazaq ádebıetinde» «Ybekeń» atty áńgimesi jaryq kórgen, bastabynda óz basym kekse qalamgerdiń biri bolarsyń degem de qoıǵam. Oılamaǵan jerden Maratymyz óz aramyzdan shyǵa keldi. Tyrnaqaldysy táp-táýir, shyp-shymyr. Kez kelgenimiz kúnde kórip júrgen aýyl shalynyń harakteri, júris-turysy, sóıleý máneri - nanymdy, ılanymdy. Aıta berseńiz, esik aldyndaǵy tirshilik dınamıkasyna qatysty mıkroepızodtarǵa sheıin.

     Sóıtkenshe bolǵan joq, taldyrmashtaý kelgen bir sabazymyz avtor áńgimesiniń moraldyq jaǵynan ustamsyz ekenin ústemeleı kele:

-          Men mundaı shyǵarma jazýǵa uıalar edim, - dedi qońyrqaı betiniń ushy   qyzaryp.

     Qyzdar shoǵyry bek tárbıeli, bek ıbaly jigitke rızashylyq kóńilmen qıyla qarady. Sondaǵy femınıstik ar-namysty aıaýsyz aıaqqa taptaǵan atyń óshkir azǵyn átesh eken, kóptiń kózinshe on ekide bir gúli ashylmaǵan shibıge kóz súzip nesi bar, shubar taýyqtyń tálimsı bultalaqtap,  shpory saýsyldaǵan «gýsar» qorazdan qorǵalaǵany qaı sasqany... Kópshilik aıran asyr, dal boldy da qaldy. Bet monshaǵy tógilip turǵan boıjetkender kógermeı, kókteı solǵyr qıanatshyl qorazdy tútip jerdeı tiksindi. Maratymnyń shashy kúrik taýyqtaı úrpıip ketti. İs nasyrǵa shabaıyn dedi. Men ishteı osylar M.A. Sholohovtyń «Kóterilgen tyńyndaǵy» Nagýlnov pen Shýkar shaldyń túni boıy qoraz áýezin tamasana tyńdaǵanyn bilmeıtin shyǵar, Fazıl Iskanderdiń «Qoraz» atty áńgimesin oqymaǵan bolar, aıtyp qalsam – olar jerge qarar, aıtpasam – Maratty jerge qaratar dep, oıym san saqqa ketip otyrǵan. Dáp osy kezde sózge  jaıymen starostamyz Qadekeń, Qadyrǵalı Hoshametov kılikti. Bismilláni qazaqy minezden, ulttyq tabıǵattan sýyrtpaqtaı kele, kórkem obrazdy álemdik, orys tildi ádebıet tanymyna aparyp tirep qoıdy. Sújet, kompozısıa, oı tasqyny, tildik materıal, halyq aýyz ádebıetindegi úrdister jaıly ne bir myısaldardy taratty-aý deısiń. El uıyp, bas shulǵyp qaldy.  Aıdarynan jel esken qoraz-Kazanova  ádira qaldy.

-          Men bolashaqta  Maratqa úlken  úmit  artamyn, oǵan aǵysy mol,  aıdyndy epık, keń

tynysty qalamgerdiń taǵdyry buıyrar dep oılaımyn.- Qadekeń óz saýǵasyn osylaı túıip tastady-aý deımin. Osy túıin, osy dýaly boljam onyń qapysyz estetıkalyq talǵamyn, darynǵa degen janashyrlyǵyn, joldasqa degen oń qabaǵyn ajarlandyra   tússe kerek. Sol aqjarqyn, rıasyz peıilden Qadekeń dosymyz myna pánı jalǵanda ajyrap kórgen emes. Onysyn jaqsylar eline, eshkimge qımaı,  ala ketti.