Osy bir tynysh ta, ádemi qalada ómir súrip jatqanyma 20 jyldyń júzi de bolyp qalypty. Tabıǵat apattary men qylmystyq áreketterdiń tipti, keıde basbuzarlarmen arada atystyń da bolǵany esimde. Biraq olardyń bári dál búgingideı úreıli sezilmegen edi. Nesine úreılendim? Onyń sebebi qan tógistiń álemniń ár túkpirinde jıilep ketkeninen bolar. Sheteldi aıtpaǵan kúnniń ózinde keshe ǵana Aqtóbede osyndaı qan tógis bolmap pa edi... Endi mine búgin bizdiń qalada bolyp jatyr. Atylǵan oq, jarylǵan bomba, ólgen, jaralanǵan beıbit adamdar, zar ılegen et jaqyn týystarynyń beınesi... Osynyń bári birtindep, sanaǵa sińip, júrekti ýaıymǵa, kóńildi alańǵa beıim etip qoıatyn kórinedi. Solardy aqparat kózderi arqyly estip, kórip otyrǵan bizge, myltyq daýysy irgeden estilgende, sanańda sarǵaıyp jatqan sary ýaıym saıtandaı sap etip, jadyńda jarq ete eles berip, boıyńdy úreıge aldyra bastaıdy eken. Lań salýshylardyń da túpki maqsaty osy, el ishinde úreı men alaýyzdyq týdyryp, halyqtyń úkimetke degen senimin joǵaltyp, el irgesin shaıqaltý.
Almatyda búgin tań ádettegideı kúlimdep atty. Jáıbir rahat tirshilik óz arnasymen aǵyp jatqan edi. Balalar anasymen birge kóńil kóterip qaıtýǵa akvaparkke ketken, ózim qolyma kitap alyp otyra bergenim sol edi, qol telefonym bezildep qoıa berdi. Habarlasyp turǵan qala syrtynda turatyn qaryndasym eken, ol birden:
-Aǵa, úıdesizder me? Dalaǵa shyqpańyzdar atys bolyp jatyr, - dedi jitirmelete. Onyń daýysynan qatty abyrjyp turǵanyn ańǵardym.
-Saǵan kim aıtty, - dedim men de taǵatsyzdana. Ol:
-Qaıyn aǵam taksı júrgizetin, sol qalanyń ortalyq jaǵynda júr eken, sol kisi aıtty, - dedi. Odan artyq tyńdaýǵa shamam kelmedi. Birden áıelime qońyraý shaldym. Álgindegi tynyshtyq, mamyrjaı kóńil kúı sútteı iridi. Bala – shaǵam bir saǵat buryn ǵana úıden shyǵyp edi. Sonyń aldynda otandyq telearnalar bári tym-tyrys bolǵandyqtan saıttardy aqtaryp, jańalyqtarǵa kóz júgirtip shyqqan edim. Kóbi Túrkıa men Fransıadaǵy jaǵdaılarǵa baılanysty aqparattar eken. Qudaıǵa shúkir elimizde tynyshtyq bolsa eken degen oımen qolyma kitabymdy alǵanym osy edi. Endi mine sol tynyshtyq tapqan kóńilim alasuryp qoıa berdi. Ondaıda telefonda tez qosyla qoımaıdy ǵoı, zorǵa degende ar jaqtan áıelimniń alańsyz daýysy estildi. Men jaǵdaıdy qysqa ǵana aıtyp, tez úıge oralýlaryn aıttym. Sóıleı júrip daıyn turǵan kompúterdi de, teledıdardy da qosyp úlgerdim. Teledıdar sol qalpy meńireý, túk joq. Al saıttar saırap tur eken. Osyndaıda halyqtyń aqparattyq saqshysyndaı saq qulaq saıttarǵa alǵys aıtpaı tura almaısyń. Bul bir emes, birneshe márte bolǵan úırenshikti jaǵdaı. Jer silkinisi bolǵanda da, sý tasqyny oıran salǵanda da quzyrly oryndar aýyz ashpaı jatqanda osy elektrondy BAQ-tan baıyz tapqanymyz esimde. Ondaǵy aqparattar meniń alyp-qashpa dúnıe bolsa eken degen úmitimdi úzip, kúdigimdi rastady. Ony kórip tipten mazam kete bastady. Al dúnıeden habarsyz áıelim:
-Endi ǵana kelip, kirip edik, adamdar da, balalar da kóp, bári kóńildi. Bizde qala bereıikshi. Onyń ústine aqshasyn tólep qoıyp edik, - dedi ótinishti únmen. Balalarymyzdy osy bir áıgili demalys jáne kóńil kóterý ortalyǵyna birazdan beri josparlap, arnaıy ákelip otyrǵan betimiz osy bolatyn. Onyń ústine áıelim aıtqandaı baǵasy da arzan emes. Men oǵan jaǵdaıdyń aýyr ekenin, amandyq bolsa, taǵy da keletindigin, al ázirshe úıge tez qaıtýyn buıyrdym. Men balalarymnyń tasyǵan kóńilin sý sepkendeı etkenime ishteı qatty ókinipte turdym. Alaıda, olardyń amandaǵy men saýlyǵy men úshin baǵa jetpes baılyq jáne baqyt. Al oıyn men aqsha bas aman bolsa, óz ornyna keletin dúnıeler ǵoı.
Men olar kelgenshe baıyz tappaı, kóshege bettedim. Bylaıǵy jurt alańsyz júrgendeı kórindi kózime. Kóshe qıylysyna shyǵa bergenim sol edi, eki birdeı saqshy avtokóligi qarsy aldymnan shyǵa kelip toqtaı qalmasy bar ma? Úıden shyǵarda tól qujatymdy tós qaltama salyp alǵan edim, qolymdy soǵan soza berdim. Biraq olar meni emes toqtap turǵan kólikke jaqyn keldi de eki birdeı jas jigitti alyp shyǵyp, qujattaryn tekserdi, sodan álde bir senimsizdik tapty ma, kólikterin tekserip, sodan ekeýin de ózderimen birge alyp ketti. Osy sát qasymnan óte bergen áıel men onyń qasyndaǵy jas qyzǵa ortalyq jaqqa barmańyzdar, ol jaqta atys bolyp jatyr –dedim. Olar tańdana maǵan qarap:
- Siz ne aıtyp tursyz, ondaı aqpar estimedik qoı, - dedi. Olardyń kózderi baqyraıyp bir sát únsiz qaldy da, álde ne esterine túskendeı qol telefondaryn alyp álde kimderge habarlasyp jatty. Bizdiń áńgimemizge jolaı ótip bara jatqandar da qosyla ketti. Olardyń kóbi bolyp jatqan isten habarsyz eken. Bul shamamen túski saǵat bir jarym kezi bolatyn. Kenet sol jerde turǵan bir jigit:
- Olar óte kóp eken, Juldyz yqsham aýdany jaqtan órlep, jolyndaǵylardy atyp keledi deıdi, – dedi. Men oǵan jáne qasymdaǵy adamdarǵa estirte:
- Joq, ol ótirik daqpyrt, men jańa ǵana oqydym, olar bar-joǵy bir-eki adam eken, bireýi ustalypty-dedim.
-Ózi ne bolyp ketti-dedi bir qartań áıel. Tynyshtyq ketti ǵoı-dedi taǵy bireý. Saqtyq saqtaýdyń qyzyl deńgeıi belgilenipti dedi basqa bireý. Bireý estiginin, bireý SMS pen WhatsApp-tan oqyǵandaryn aıtyp jatty. Báriniń kóńildiri alań, kózderinde úreı uıalaǵan. Kenet jeńimnen bireý tartty qarasam, bir orys ájeı. Men eńkeıip qulaǵymdy tosa berdim:
- Ulym, olar Túrkıadaǵy sıaqty úkimetti aýdarmaqshy deıdi ǵoı, sol ras pa? Ne úshin úkimetti aýdarmaqshy, bizde jaǵdaı jaqsy, tynysh ómir súrip jatyrmyz ǵoı!? - dedi suraýly júzben. Ol kisige de bul bir-eki adamnyń qanquıly isi ekenin, úkimetti aýdaryp tastaıtyndaı asa aýqymdy tóńkeris emes ekenin aıttym.
Azdan soń qolyna zorǵa túsken bar baılyqtan qapyda kóz jazyp qalǵan saýdagerlerdeı súlkinderi túsip bala-shaǵam da jetti-aý áıteý. Maǵan burylyp nazar salmaıdy ózderi. Ókpeli ekendikteri túsinikti. Sondaı dýman-toıdan bir jutym sý ishpeı, rahattana tunyǵyna bir súńgimeı boıyna baryp turyp, kórip qana qaıtý bala emes úlkenderdi de ókpeletetin jaǵdaı. Men olarǵa jaǵdaıdy óz kózderimen kórseteıin dep teledıdardy qosyp edim, sol soqyr-mylqaý kúıde eken. Saıttardaǵy aqparattardy kórsetip, bolǵan jaǵdaıdy aspaı-saspaı túsindirip shyqtym. Sonda ǵana olardyń tyrtysqan qabaqtary jazylǵandaı boldy.
Aqparattyń qudiretin osyndaıda sezinesiń. Al myna otandyq telearnalardyń osyndaı sheshýshi sátte únsiz jatyp alǵanyn nege jorımyz? Basshylar qaıda? Quzyrly oryndardyń ókilderi qaıda? Nege osyndaı kezde WhatsApp arqyly bolsa da, eline, halqyna úndeý joldap jaǵdaı týraly naqty aqparat berip, azamattarynyń júregine tynyshtyq uıalatpaıdy? Tehnıkalyq úzilisti syltaýratpaı otandyq basty arnalar nege efırge shyqpaıdy? Álde joǵary jaqtan aýyzdaryna sóz salýdy kúteme? Al oǵan deıin el ishin alataıdaı búldirip, túrli aqpar jeldeı esip, sanany ýlap, kóńildi alańdatyp úlgirmeı me? «Jasyryn jerge jamandyq úıir», «aýyrýyńdy jasyrsań, ólimiń áshkere bolady» degen sózder osyndaıǵa arnap aıtylǵandaı.
Azdan soń ınternet te úzilip qaldy. Kerek jaraq alaıyn dep kóshedegi dúkenderge bettep edim, bir-ekeýi jabyq, birazy ashyq eken. Biraq, kúndegideı emes, satýshylardyń júzderi synyq, ár kirgen adamǵa úreımen qaraǵandaı. Kóshe boıynda adam qarasy da az. Kesh úıirile aspandy qara sur bult torlap, jeldetip, burshaq aralas nóser tógildi. Ekpindetip kelgen burshaq nóseri álde bir ashý men nalanyń, ókinish pen qaıǵynyń óksigindeı tógilip-tógilip ketti. Tereze aldynda turǵan maǵan áınekter, áınektiń ar jaǵyndaǵy aspan men jer, tipti, tutas dúnıe jazyqsyz tógilgen beıkúná jandardyń qany men jasyna aralasyp jylap turǵandaı sezildi. Jáı emes, bir túrli muńly úreıdiń qushaǵynda talyqsyp, egilip turǵandaı sezile berdi ... .
Qaster Sarqytqan
