Bilim men ǵylym salasynda reformalar az jasalǵan joq. Onyń nátıjelisi de, shirkin-aı, aıaqsyz qaldy-aý degen tustary da kezdespeı qalmady. Táýelsizdigimizdiń 25 jylynda bilim men ǵylymdy basqarý 13 mınıstrge tıip, qazir 14-shi mınıstr jalǵastyrýda. Este qalǵan reformalardan birli-ekili mysal keltirer bolsaq, Q.Kósherbaev jetekshilik etken jyldary «2005 jylǵa deıingi bilim berýdi damytý týraly» baǵdarlama iske qosyldy. Sol qujat aıasynda ótken ǵasyrdyń 90-shy jyldaryndaǵy qıyn kezeńde bazar jaǵalap ketken balalar mektepke qaıtaryldy. Sonymen birge, sańyraýqulaqtaı qaptaǵan joǵary oqý oryndarynyń sapasyn tekserýdi quqyq qorǵaý organdaryn tarta otyryp qolǵa alyp, tosqaýyl qoıýǵa kúsh saldy. «Qazaqstan Respýblıkasynda joǵary bilimdi damytý strategıasyn» jasady.

Strategıada álem elderindegi joǵary oqý oryndary qalyptasýyn saralaı otyryp, onyń negizine el Prezıdentiniń «Qazaqstan-2030» Strategıasyn basty nysan etip alǵan bolatyn. Bul jınaq bolyp jaryq kórdi. Odan keıin N.Bek­tur­ǵanov «2010 jylǵa deıingi bilim berýdi damytýdyń strategıa­syn» jasasa, Sh.Berkimbaeva «Aýyl mektebi» baǵdarlamasyn iske asyrýǵa umtyldy. Bul rette elimizdiń altyn arqaýy sanalatyn aýyl mektepterin jetildirý, sóıtip, eldi mekenderdiń qaly­byn buzbaı saqtaý negizgi maq­sat boldy. Aýyldy mektep pen aýrýhana ustap turǵanyn jan-jaqty qam­tı kelip, ulttyq mekteptiń uly mu­ra­tyn qalyptastyrýdy kóz­de­gen ıgilikti is jeli tartqan. Budan keıin de biraz reformalar jasaldy. Onyń bárine toqtaýdy mindet sanamadyq. Qazir de aýyldaǵy bilim berý máselesi kún tártibinen túspeı keledi. Jańa saılanǵan Májilis depýtaty Berik Dúısenbınov Úkimetke joldaǵan saýalynda: «Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málimetterine saı, elimizde orta eseppen jylyna 100-ge jýyq mektep jabylady eken. Mektep bilim ordasy bolýymen birge, búgin aýyldaǵy jumys beretin oryn, aýyldyń qasıetti qara shańyraǵy», dep bul túıtkil, ásirese shekaralyq aýdandardy tuıyqqa tirep otyrǵanyn ataǵan edi. Bir jylda 100-ge jýyq mekteptiń jabylýy jaqsylyq deýge kelmeıdi. Kimdi de bolsa oıǵa qaldyrýy kerek edi. Osy másele boıynsha saýal joldanǵan kúni (18.05.2016) áriptesimiz Ǵabıt İskendiruly halyq qalaýlysymen «Bul qalaı? Qazaqtyń qamaly – shekaradaǵy mektep emes pe?» degen taqyrypta jedel suhbat uıym­das­tyryp, gazetke (19.05.2016) jarıa­laǵan bolatyn. Bir ǵajaby, basy­lym­daǵy «Depýtat dabyly» aıdarymen berilgen áńgimege áli kúni jaýap bergen adam joq.

On úshinshi mınıstr Aslan Sárin­jipov elimizdegi 127 JOO kóbi dıplom basatyn mekemege aı­nal­­ǵanyn atap, memlekettik bilim grantynyń 75 paıyzyn qazaq bóli­mine, qalǵan 25 paıyzyn orys bólim­derine berý jóninde sheshim shyǵardy. Bul kóp­ten kútken másele edi. Sóıtip, ol osy­laı­sha jurttyń iltıpatyna bólendi.

Aqıqatyna kelsek, tájirıbe barlyq kezde nátıjeli bola bermeı­di. Jaqsysy súıinish, olqysy­nyń zardabyn sol baǵdarlama ja­saý­­shylar emes, oryndaýshylar, ıaǵnı muǵalimder kóretini anyq. «Jańa­lyqtardy» oryndaý jónin­degi órden tómen, tómennen órge aǵylǵan qaǵaz­dar talaıdyń basyn aınaldyrmaı qoımaıdy. Kezinde Elbasy Nursultan Nazarbaev mıl­lıon­daǵan qaǵazbastylyqtan qutylý týraly qatań eskertkeni bar. Jalpy, baǵdarlama jasalǵan soń, oǵan qarjy qarastyrylady. Endeshe, qandaı baǵdarlama bolsa da bir kezeń­dik emes, dástúrli jalǵasyn taýyp, halyqtyń qajetin ótep jat­­sa, nur ústine nur. Bizde bir bas­­shy bastaıdy. Ekinshi kelgen bas­­shy al­dyń­ǵynyń isine taldaý jasaý­­dy jaıyna qaldyryp, óz súr­leýi­ne túse­di. Bir bes jyl emes, bir­neshe bes jylǵa ketetin kesek-kesek máse­le­lerdi alǵa qoıady. Biraq deni aıaǵyna jetpeı, qaǵaz júzinde qalyp jatady. Sodan da bolar, bilim týraly baǵdar­lama­lardyń túıini túıilgen boıda qala beretini.

Iá, ótkenge bereke, keler iske tabys tiler bolsaq, bilim salasy taǵy jańa reformamen jumys jasaı bas­tady. Ol – bilim berýdi jáne ǵylym­dy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy. Qazir osy baǵdarlamany múltiksiz oryndaýdyń árbir qadamy oılastyrylyp jatyr. Bul jumys Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «100 naqty qadam» Ult josparynyń 76, 77, 78, 79-qadamdarynda dáıektelgenin aıta ketýge tıistimiz. Eń bastysy, baǵdar­lama bilim men ǵylymnyń rólin arttyryp, urpaq tárbıesin jetildire otyryp, álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýdy kózdeıdi.

Endi baǵdarlama ózgeshelikterine nazar aýdaralyq. Onyń birinshisi – mektepterge bes kúndik oqytý júıe­sin engizý. Bul jumys bıyl 1-synyp­tan bastaý alyp, aldaǵy jyl­dary jalǵasyn taba beredi. Osy bas­tamanyń arqaýynda aýyl men qala mektepteriniń deńgeıin teńes­tirý jatqany da málim. Til máse­lesine kelgende, biz ol týraly kóp aı­ta­myz, tildiń kúre tamyry mektepte deımiz. Memlekettik tilde, orys, ózge tildegi bilim uıalarynda oqytý úshin qyrýar qarjy bólinip, júz­degen muǵalim aılyq alady. Biraq oqýshylar, basqany bylaı qoıǵanda, qazaqtyń ul-qyzdary qazaq tilin durys túsinbeı atestat alyp jatady. Tipti, «Altyn belgi» ıegerleri de shyǵady. Bul oılanýdy qajet etedi.

Úsh tilde bilim berý kesheli-beriden emes, birazdan beri aıtylyp keledi. Mektepti qoıyp, balabaqshada úsh tildi úıretip jatqandar tóbe kórsetýde. Bul aty-jónin áreń aıtatyn búldirshinder úshin artyqtaý emes pe? Taǵy bir másele, keıbir pán­derdi aǵylshyn tilinde oqytý jaıy. Úsh jyldan keıin, ıaǵnı 2019 jyl­dyń qyrkúıeginen bastap, 4 pán – hımıa, fızıka, bıologıa jáne ın­for­matıka aǵylshyn tilderinde oqy­tylmaq. Bul alýan pikirlerge arqaý bolýda. Jańa baǵdarlamanyń taǵy bir quptaıtyn tusy: ár pán boıynsha barlyq deńgeıde bazalyq oqýlyqtyń endiriletindigi, ıaǵnı burynǵydaı árkim óz bilgenimen balamaly oqýlyqtardy qoldana almaıtyndyǵy. Shynynda, bul kóp­tiń kókeıinde júrgen túıin edi. Bilim uıalarynyń ártúrli balamaly delinetin oqýlyqtardy paıdalan­ýynan oqýshylar UBT tapsyrǵanda qatty qınalatyn. Test suraǵynda qate dep kórsetilgen tusty keıbir bili­mi jetik jastar ózderi qoldanǵan kitap­tardy kóldeneń tartyp, dálel­dep shyqqanynan habardarmyz. Sol sekildi, osy kezge deıin jem­qor­lyqqa tosqaýyl qoıatyn birden-bir tásil retinde baǵalanǵan UBT-ǵa de ózgeris engiziledi. Jańa baǵdar­la­ma­ny usynýshylar mektep bitirý em­tı­hany elimizge qaıta oralaty­nyn, 2017 jyldan bastap UBT mek­tep­tik jáne joǵary oqý ornyna arnal­ǵan bolyp ekige bólinetinin aıtyp otyr. Buǵan qosa UBT-dan qulaǵandarǵa ekinshi ret tapsyrýǵa múmkindik beriletini jáne bar. Mektep bitirýshilerdiń taǵdyryn anyqtaıtyn bul synaq bir kezderi mektep, aýdan, oblys kórsetkishin anyqtaıtyn dárejege deıin jetken. Endigi jerde oǵan jol berilmek emes, naqty bilim alǵa ozady eken. Osy jerde myna bir jaıdy da aıta ketsek deımiz. UBT bastalǵan alǵashqy kezde bilim uıasyn bitirgen túlekter synaqqa túgel qatystyrylatyn. Keıin kórsetkishke kedergi keltiredi dep nashar oqıtyndardy jibermeý ádetke aınalǵany bar. Jańa tásil osyǵan tosqaýyl qoımaq. Testke qatystyrý, qatystyrmaý týraly sózimizge bir dálel keltirelik, 2015 jyly elimizdegi mektepterdi 124 339 oqýshy aıaqtasa, onyń 87 782-si UBT-ǵa ótinish beripti. Al bıylǵy 121 myńnan asa bitirýshiniń 86 999-y UBT-ǵa nıet tanytypty. Osynyń ózi kóp jaıdy ańǵartatyn sekildi. Jaqynda bas basylymda bıylǵy UBT jaıly maqalalar toptamasy áldeneshe ret jaryq kórdi. Onda synaq túriniń oń nátı­je­lerimen qatar, keıbir olqy tus­tary kórsetildi. Mektepte nashar oqy­ǵan­men, testke barǵanda joǵary bal al­ǵandardyń kezdeskeninen my­sal­dar keltirildi. Budan shyǵar qo­ry­tyndy, tereń bilimmen emes, test su­raqtaryn jattap alyp, bolma­sa qazirgi tehnıka tetikterin paıdalaný arqyly joǵary bal alýǵa bola­tyn­daı. Árıne, úırengen UBT-ny múl­dem joıý kerek demeımiz. Jetil­dirilgen jón. Bala bilimi balmen emes, jan-jaqty oqýymen kórinse quba-qup. Jattandy bilim eshkimdi de uzatpaıdy. Shyn júırik qandaı synǵa salsań da jaryp shyǵady.

Biz jańa reforma týraly oıyn bilmek nıetpen osy salaǵa búkil ǵumyryn arnaǵan mamandardy áń­gimege tartqan edik. Onyń birinshisi – Qazaqstannyń Eńbek Eri, aıtýly ustaz Aıagúl Mırazova. Qaıratker muǵalim úsh tildi bilý qajettigin aıta kelip, balanyń bári daryndy emes ekenin, tapsyrmany kóp berý olar úshin aýyr bolatynyn, bala balalyq dáýirdi de bastan ót­kerý qajettigin atady. Sonymen qatar, eki kúnniń birinde jańa sabaq ótý de ońaıǵa soqpaı otyrǵanyn, sabaq mazmunynyń kóptigin, bul qala ba­lasyna jeńil bolǵanmen, qıan­daǵy aýyl balasyna aýyr tıeti­nin eske saldy. Ótken sabaqty tıanaq­taı almaı jatyp, jospardan qala­myn dep ekinshi taqyrypty bastap ketý oqýshynyń yntasyn arttyrý by­laı tursyn, pánge betteı almaı qa­latynyn da eskertti. «Ustaz retin­de pikirim, úsh tildi meńgerý ke­rek-aq, biraq ony qandaı ádis-tásil­der­men jáne qandaı jolmen oqý­shy­ǵa bildirýimiz qajet, mine, osy alańdatady», dep bar dástúrimizdi qıratyp almaı jetildirsek, degen oıyn ortaǵa saldy. Joǵary synyptarda 4 pándi aǵylshyn tilinde oqytýǵa kelgende, pánderdiń keıbiri 9-synypqa deıin ótilip ketetinin, ony aǵylshyn tilinde qaıta oqytý qalaı júzege asar eken degen baılamyn tilge tıek etti. «Ustaz» Almaty qalalyq jergilikti kásipodaǵy qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Qojahmet Nazarbetov jańa reforma zaman talabyna saı jasalǵanyn atap, aǵylshyn tilin 1-synyptan emes, 2-synyptan oqytý jón bolar degen oı usynyp, keıbir pánderdi orta býynnan bastap, aǵylshyn tilinde oqytýǵa bolatynyn, «biraq jappaı barlyq oqýshyǵa osy júıeni telý qıyndyq keltirmeı me, oǵan materıaldyq-tehnıkalyq baza jetkilikti me, kadr tapshylyǵy 3-4 jyldyń ishinde sheshile me? – deı kelip, – bes kúndik oqý barysynda muǵalimderdiń júktemesine nuqsan kelmeı me?» – dedi. Odan keıin bes kúndik oqýǵa kóshkende qandaı pánderdiń saǵat sanyn qysqartyp nemese negizgi sabaq kestesinen alyp, fakúltatıv retinde oqytý kerek­tigin, mysaly dene tárbıesi páni ap­ta­­syna qazir 3 saǵat ótse, ony bes kún­dik oqý júıesinde 2 saǵatqa, eń­b­ek sabaǵyn úıirme retinde oqytý tıim­­di bolar ma eken degen pikirin or­taǵa saldy. Jańa oqý jyly bastalyp ketse de, bul týraly keńeskenniń artyqtyǵy joq bolý kerek.

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaq tarıhynda qazaq uıa­la­tyndaı eshteńe joq», dep atap ót­keni belgili. Ultymyzdyń tarı­hy sonaý ulylardan jalǵasyp kele jatqan sara jolymyzdyń altyn tuǵyry ispettes ekenin Elbasy Ulytaýda aıtqan edi. Ótken jyly Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyn atap óttik. Onyń arǵy jaǵynda da túrki dúnıesimen birigip túgendeıtin tarıh taǵylymdary jetip artylady. Endeshe, osy tarıhty bilim berý mekemeleriniń bárinde oqytsaq jaraspaı ma? KSRO zamanynda ózgeniń tarıhymen besikten belimiz shyqpaı jatyp tanystyq, barlyq bilim oryndarynda pán retinde júrdi. Synaq tapsyrdyq. Taqyldap turyp bilgenimizdi aıttyq. Oǵan qaraǵanda óz tarıhymyzdy úlken-kishimiz tanyp-bilý bir ǵanıbet emes pe? Ásirese, qazaq jastary tek-tamy­rynyń qaıdan ekenin, eli men jerin, Otanymyzdyń qıly kezeńderin bilim ordalarynda tereń oqyp uqsa artyq bolmaıdy. Tarıhty JOO oqytý jónindegi tarıhshy-ǵalym­dardyń kóterip júrgen máse­lesi oryndy. Qaıtalap aıtamyz, Táýel­siz jurtymyzdyń arǵy-bergi tarı­hyn oqytýdan utylmasymyz anyq. Tarıhty bilgen adam teris jol­ǵa aıaq baspaıdy. Keıde biz «ýzkıı spe­sıa­lıstke» (tar kólemdi maman) tarıh­tyń qajeti qansha dep jata­myz. Aýmaly-tókpeli zamanda qandaı maman ıesi bolsa da tarıhty tanyp-bilýi kerek. Óıtkeni, bilimi taıaz jas eliktegish keledi. Etikshiniń de oı-órisi bıik bolsa, qolyndaǵy balǵasyn kóringenge kótermeıdi.

Ǵylym salasynda da kóptegen izdenister bolyp jatyr. «Ǵylymı jáne (nemese) ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin komersıalandyrý týraly» Zań qabyldandy. Bul da Memleket basshysynyń «100 naqty qadam» Ult jospary aıasynda júzege asyrylǵan. Zańnyń basty artyqshylyǵy avtorlardyń quqyǵy qorǵalady, syılyqtar, granttar alýǵa yntaly bolady. Eger zań tıanaqty jumys istese, ǵylym damyp, óndirispen ushtasatyny sóz­siz. Aıtalyq, eldiń bir tiregi sol ón­­diris desek, 2019 jylǵa qaraı mu­naı-hımıa salasyna – 7 myń­ǵa taıaý, munaı-gaz salasyna – 9 myń­nan asa, mashına jasaý isine – 14 0631 kadr qajet kórinedi. Bir kez­deri alǵan mamandyǵyńyz 30-40 jylǵa azyq bolatyn bolsa, qazirgi zaman­nyń úrdisi mamandyq qýaty 5-6 jyldan aspaı qalatyn bolyp bara­­dy. Sondyqtan únemi jetildirip oty­rýyń kerek. Osynyń ózinen-aq, kadr da­ıyn­daý isin ýaqytqa saı úı­les­tirý qa­jettigi týyndamaı qoı­maı­dy. Jańa baǵdarlamanyń bas­ty at­qa­­ra­­tyn mindeti de osynda jatqany anyq.

Biz taǵy bir arqaly azamattyń oıyn bilý úshin áńgimege tartqan edik. Ol – elimizdiń joǵary oqý oryndaryn damytýǵa erekshe úles qosqan, Parlament Májilisiniń depýtaty bolyp júrgende eldik iske kóp atsalysqan, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, akademık Ýálıhan Bıshimbaev. Kórnekti ǵalymmen oı bólisken kezde Bolon prosesine qatysty baılamyn qadap turyp aıtty. Bul alǵash Ger­manıa, Fransıa, Anglıa, Italıa el­derin­de negizi qalanǵanyn, alǵa qoı­ǵan maqsaty ekonomıkada báseke básine tótep berý nıetinde quryl­ǵa­nyn eske salyp, proseske TMD mem­leketteriniń ishinde Reseı, Ýkraı­na, Belarýs, Armenıa, Qazaq­stan qosylǵanyn atady. Onyń talabyn taratqanda, qatysýshy memleketter ár eki jyl saıyn bir ret jınalyp, ne isteldi, ne isteýimiz kerek, aldaǵy mindet qandaı, túsken jolymyz durys pa, durys bolsa taǵy da neni jetil­diremiz dep, bitken, bitetin qare­ketti saraptap, qajetsizin ysy­ryp tastaıdy eken. «Kadr daıyn­daýdyń úsh satyly, naqtylaı tússek bakalavr – magıstr – PhD doktor júıesine kóshtik», degen akademık 2010 jyldyń sońyna qaraı, burynǵy ǵylym kandıdaty, ǵylym doktory dısertasıasyn qorǵaý toqtaǵanyn, memleketimiz Bolon prosesine 2003 jyly kirgenin, bul boıynsha TMD memleketteri arasynan Bolon prosesine múshe elderdiń bilim mınıstrleri 2 jylda bir ret kezdesetinin, ótken jyly ondaı dıdarlasý Erevanda bolyp, Eýropalyq standart boıynsha bilim sapasyn arttyrý, ózge de ózekti máseleler qozǵalǵanyn aıtyp, «Biz bastamanyń formasyn ákeldik. Bakalavrda oqı­tyn­dardy stýdent deıik, olar dáris tyńdaıdy, kitap oqıdy, test tapsyrady, kýrstyq jumys jazady, dıplom qorǵaıdy. Magıstrdi alsaq, ol da kóbinde sol jolmen júredi. Iaǵnı 70 paıyz stýdenttiń ǵylymǵa beıimdelýi shamaly. Aqıqatyn aıtsaq, magıstr bolashaq ǵalym-zertteýshiniń negizi bolýy tıis edi. Al PhD doktor da dáriske qatysady, semınarǵa barady, taǵylymdamadan ótedi. Solaı júrip «PhD doktor» degen ǵylymı dárejeni alyp shyǵady. Rasyna kelsek, ǵylym adamy mundaı jeńil jolmen dáreje almaýy kerek. Osyndaı dárejege ıe bolǵandardyń 35 paıyzy ǵana ǵylym salasynda júr. Biz biraz PhD doktorlardyń jumys­taryn saraptamadan ótkizdik. Dıs­sertasıa degen aty bar, 120-130 bet ju­mys ádemi túptelgen, biraq biraz jaǵ­daıda ǵylymı izdenisi shamaly, burynǵy kandıdattardyń zertteý jumys­tarynyń júgin kótere almaıdy» dedi.

Iá, elimizdegi ǵylymı ataqtarǵa qarasań, qazaq ǵylymy álemdi aýzyna qaratqandaı. Biraq kóp tus­pal­men júrgendeı. Akademık degen ataǵy bardan aıaq alyp júre al­maı­syń. Jıyn-toıdyń tórinde otyrady. Al olardyń ǵylymǵa qos­qan úlesin tarazy basyna qoısań, kóńil kónshimeıdi. Shyn ǵylymnyń jóni bólek. Shyn ǵalymnyń orny qashanda bıikte. Ǵylym týraly jańa zań arqyly osyny retke kel­tirse, naǵyz ǵalym men jasandy ǵalym­nyń ara jigi ashylar edi. Otan­dyq óndiriske, táýelsiz Qazaq eli­niń ónimine qaı ǵalym qansha úles qosty degen suraqtyń da jaýaby aıqyndalady. Alda keıbir oılaryn dáıekke alǵan Ýálıhan Qozykeuly myna bir derekterdi de alǵa tartyp edi. Qorǵalǵan doktor PhD-lerdi pánder boıynsha salystyryp kórseńiz, hımıadan qorǵaǵandar – 2,9 paıyz bolsa, munaı-gaz isi jáne munaı hımıasynyń úlesi – 1,6 paıyz, veterınarlyq medısına jáne veterınarlyq sanıtarǵa – 0,8 paıyz, máshıne jasaýǵa – 0,7 paıyz, sý resýrstary jáne sý paıdalanýǵa – 0,4 paıyz, týrızmge – 0,2 paıyz, qaıta óńdeý óndirisiniń tehnologıasyna – 1,2 paıyz tıedi eken. Al ekonomıkadan PhD doktor bolǵandar – 8,4 paıyzdy qurapty. Osy arada ataqty matematık, akademık Ómirzaq Sultanǵazınnyń bir sózi oıǵa oralady. Ǵalym: «Biz 15 jylda áreń kandıdat bolýshy edik. Alǵan taqyrybymyzdy zerttep, zerdeleıtinbiz. Odan soń ony óndiriske engizip, nátıjesin kútetinbiz. Jumysymyz óz jemisin bergen soń, kitapsha etip shyǵaryp, nebir syn saǵattardy bastan ótkerip baryp, áreń qorǵaıtyn edik. Qazirgiler 15 jyldy qoıyp, 5 jylda akademık bolyp shyǵa keledi», degen bolatyn. Osyǵan qaraı otyryp, ǵylym degenniń kıeli ekenin eske ustaǵanymyz jón sekildi. Jáne ǵylym kóktemde aıdap, kúzde oryp alatyn egin emestigin shyn ǵalymdar shyrqyrap aıtyp júr. Onyń jemisi 5-10, tipti 20 jyldyń kóleminde óz nátıjesin kórsetedi. Oǵan qol jetken kezde shyqqan shyǵynyńyz eselep qaıtady. Sony iske asyrǵan ǵalymnyń da, ol ómir súrip otyrǵan memlekettiń de abyroıy asady. Muny ásirese, bılik tizginin ustaǵan azamattar eskerip jatsa, estilik bolyp tabylady.

Sonymen, bilim, ǵylym salasy boıynsha reformalardyń az bolmaǵanyn alda az-kem aıttyq. Bir qýanarlyǵy, burynǵy reforma­lardyń qabyldanýy men iske asýy kóp jaǵdaıda belgisizdeý bolyp jatatyn. Myna jańa refor­ma barysy týraly pikir alysý molynan. Bul atqarylar istiń nátıjeli bolatynynyń kórinisi shyǵar. Jaqynda gazet redaksıasyna kelgen bir muǵalim óziniń kóńilindegi kúdi­gin irikpeı aıtty. Onyń meń­zeýinshe, osy kúnderi keıbir eldi mekenderde aǵylshyn tili pániniń muǵalimderi jetispeıdi eken. Sóıte turyp, az ýaqyttyń ishinde biraz pánderdi aǵylshynsha oqytý aqylǵa qonbaıdy-aý degendi aıta kelip, «Muǵalimdi daıyndaǵanmen, ol sabaq beretin oqýshynyń ázirligi qandaı? Fızıka, hımıa pánderiniń termınderin muǵalim men oqýshy 3-4 jyldyń ishine tereń meńgerip kete ala ma? Solaı bola qalsa, aǵylshyn tilin bile qoımaıtyn júzdegen emes, myńdaǵan ustaz jumyssyzdar qataryn kóbeıtpeı me? Oqýlyq máse­lesi túbegeıli sheshimin tapty dep aıta alamyz ba?» dep 12 jyl­dyq­qa kóshemiz degeli de biraz jyl­dyń júzi ótkenin, oǵan áli qol jet­ki­ze almaı jatqanymyzdy, bilim stan­dartynda da oılanatyn tustar je­tip-artylatynyn kóldeneń tartty.

Oıymyzdy túıindeı kele, bul jańa reformaǵa jaqsylyq tileı otyryp, túıindeý jaǵyn túımedeı etsek, kókeıdegi kúdik seıiledi. Eń bastysy, bilim sapasy artyp, daıyndalǵan maman básekege qabiletti bolady. Ǵylym jetistigi laboratorıada tunshyǵyp qalmaı, óndiristen oryn alyp, otandyq ónimniń ósýine úles qosady. Ózgege kóz salýdan qutylyp, basqanyń nazaryn ózimizge aýdaratyn bolamyz.

Súleımen MÁMET

«Egemen Qazaqstan»