Japonıanyń Syrtqy saýdaǵa qoldaý kórsetý uıymy janyndaǵy Damýshy ekonomıkalar ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, doktor Nasýko Okanyń "Drýgaıa Iaponıa. Jızn bez chaınoı seremonıı" dep atalatyn kitaby jaryq kórdi. Belgili saıasattanýshy Dosym Satpaevtyń jeke qorynyń qoldaýymen shyqqan kitapta japon qoǵamynyń qyr-syry keńinen sóz bolady. Oqyrmandardyń nazaryna atalmysh kitaptan qyzyqty derekterdi aýdaryp usynamyz:
Imperator áýleti aýqatty turady dep aıta almaımyz
Qazaqstannyń iri kásipkerleri japon ımperatorynan anaǵurlym baı shyǵar. Óıtkeni İİ dúnıejúizilik soǵystan keıin ımperator áýletiniń jeke-menshik múlki memleketke ótkizilgen. Sondyqtan biz ımperator áýleti aýqatty turady dep aıta almaımyz: olardyń barlyq shyǵyndary memleket qarajatynan tólenedi.
Bálkim tań qalatyn shyǵarsyz, Japonıada qyzdar ımperator áýletine kelin bolýǵa nemese sol mańda júrýge umtylmaıdy. Japon ımperatory men onyń áýletiniń músheleri kóptegen erejeler men dástúrlerge baǵyný kerek. Olardyń moınynda kóptegen resmı mindetter bar, barlyǵyn qaz-qalpy saqtap, oryndap júrý qıynnyń qıyny.
Japon jigitteri tán tazalyǵyn saqtaıdy
2010 jylǵy statısıkaǵa súıensek, 50 jastaǵy ár besinshi japon erkegi eshqashan úılenbepti. Salystyrý úshin keltireıik: 1990 jyly bundaı boıdaqtar barlyq erkekterdiń 5,6 paıyzyn qurasa, 2000 jyly bul kórsetkish 12,6 paıyzǵa jetken.
"O-net" neke agenttiginiń 2012 jylǵy saýalnamasyna sáıkes, Japonıada 28,8 paıyz jigitter eshqashan qyzben júrmepti, al 29,6 paıyzy pák eken.
Japondar týǵan kúnin toılaýdy unatpaıdy
Japonıada eresekter Qazaqstandaǵydaı týǵan kúnine asa mán bermeıdi. Tipti toılamaıdy desek bolady. Atap ótkenniń ózinde otbasy múshelerimen ǵana.
2060 jyly japondardyń sany 87 mıllıonǵa deıin kemıdi
Áleýmettik qamtamasyz etý jónindegi ulttyq ınstıtýttyń aldyn-ala esebi boıynsha 2048 jyly japon araldarynda turǵyndar sany 100 mıllıonǵa jetpeıdi. Al 2060 jyly 87 mıllıon japon qalady, ıaǵnı qazirgiden 30 paıyzǵa az degen sóz.
Eger 1970 jyldardyń basynda Japonıada jyl saıyn 2 mıllıon bala dúnıege kelse, 2014 jyly bar bolǵany 1 mıllıon sábı týǵan.
Japonıada bosanǵan áıelderge beriletin járdemaqy
Japonıada júktilik, balany dúnıege ákelý jáne bala kútimine baılanysty járdemaqy mólsheri:
Balany dúnıege ákelý men ony kútýge baılanysty bir rettik járdemaqy 420 myń ıen (4078 dollar). Bul qarjy bir balaǵa medısınalyq saqtandyrý esebinen jáne áıeldiń jumys isteý/istemeýine baılanyssyz beriledi. Júktilik kezindegi demalysta áıelderge aılyq jalaqynyń úshten ekisi mólsherinde járdemaqy tólenedi.
Balam úsh jasynda qazaqsha ánurandy jattap aldy
Bizdiń ulymyz 10 aıynan bastap úsh jyl boıy Japonıada ıaslıge bardy. Osy ýaqyt aralyǵynda biz Almatyda da turdyq. Almatydaǵy balabaqshada ulym oryssha til syndyryp, qazaq tilinde Qazaqstan ánuranyn jattap aldy.
Japon balabaqshasyndaǵy qatal tártip
Japonıada ıaslı men bala-baqshalardyń ózindik erejeleri bar. Ata-analar osy erejelerdi myqtap ustanýǵa mindetti. Birer mysal keltireıin.
Men ár kúni tańerteń balamnyń shynyaıaǵy men betoramalyn kishkentaı sómkesine salatynmyn. Al qosymsha kıim-keshegi men paketti (keshke kir kıimin salyp alý úshin) basqa sómkege salamyn.
Balabaqshada balanyń kıimin aýystyrý mindetteledi. Ár kúni balanyń anasy taza kıimin baqshaǵa aparyp turýy kerek. Al juma kúnderi onyń kórpesi men oramal, t.b. zattaryn úıge alyp ketip, jýamyz. Tósek kerek-jaraqtaryn mindetti túrde arnaıy qapqa salyp aparamyz. Bundaı qapty balabaqsha kórsetken nusqaýlyq boıynsha tigip, dúısenbi kúni aparamyz. Balanyń las jórgekterin ıaslıde qaldyrýǵa bolmaıdy, úıge alyp ketý kerek.
Budan bólek bala úshke tolmaǵan bolsa kún saıyn dápterge balanyń kúni qalaı ótkenin, ıaǵnı, ne iship-jedi, saǵat qanshada tósekke jatty, qaı ýaqytta ornynan turdy, qashan dáret syndyrdy, t.b. tirkep, tańerteń dápterdi tárbıeshige aparyp kórsetemiz.
Tárbıeshiler de arnaıy dápterge ár balanyń baqshada nemen aınalysqanyn tizip jazyp otyrady.
Bul tili shyqpaǵan balanyń ár kúni qalaı ótkeninen ata-ana habardar bolý úshin asa qajet dúnıe.
Japondy renjitpeý úshin
Mynandaı úsh suraqty qoımaǵanyńyz durys:
jalaqysy týraly suraq, jasy jáne otbasylyq jaǵdaıyna qatysty suraqtar.
Sharafat Jylqybaeva
