Túrkıa men Reseı bitimgershilik josparyn jasady. Ol Sırıadaǵy shıelenisti jasaǵandarǵa usynylady. «Anadoly» agenttigi habarlaǵandaı, Alepponyń shyǵys aımaǵynda bitimge kelgennen keıin Sırıanyń barlyq aımaǵynda kelesimge kelý jumystary júrgizilmek. Reseı-Túrkıa kelisimi Sırıada soǵys órtin órshitip otyrǵandarǵa usynylady.
Kelisim opozısıalyq toptar men Asadtyń rejımin qoldaıtyndardyń arasyndaǵy urys júrgizilip jatqan barlyq aımaqqa taralady.
Túrkıa men Máskeýdiń kelisimi aıasynda teketiresti 29 jeltoqsan saǵat 00:00 deıin toqtatýdy usynbaq.
Bitimge kelý týraly kelisimniń lańkestik uıymdarǵa esh qatysy joq. Ol sátti aıaqtalsa, Túrkıa men Reseıdiń qoldaýymen Astanada Sırıadaǵy shıelenisti saıası turǵyda retteý týraly talqylaýdy bastaıdy.
Túrkıa men Reseı retteýge qatysty kepil bolyp tabylady. Kelisim BUU Bas Assambleıasyndaǵy №2254 Sırıa boıynsha qararda qarastyrylǵan saıası prosesti alǵa jyljytýǵa baǵyttalǵan.
2016 jyldyń qarasha aıynda Túrkıa prezıdenti Rejep Erdoǵan men Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın telefon arqyly sóılesken. Onda shyǵys Aleppodaǵy shıelenisti jaǵdaıdy sheshýge jol izdep, Sırıadaǵy azamattyq soǵys máselesin talqylady.
Túrik qarýly kúshteri Sırıaǵa kirgen Evfrat qalqany qozǵalysy (Fırat Kalkanı Harekatı) aıasynda, Ál-Bab aımaǵynda júrgizilgen operasıada Túrik áskerlerine qarsy shabýyldar jasalǵan. Sondyqtan da Pýtın men Erdoǵan tize qosyp áreket etip, Aleppodaǵy turǵyndardyń taǵdyryna zardap keltirmeı tynyshtyq ornatý máselesi týraly sóılesken edi.
Sırıada soǵys órtiniń tutanýy
Esterińizge sala keteıik Sırıadaǵy soǵys 2011 jyldyń kókteminde bastaldy. Soǵys órtin qazirgi Sırıa prezıdenti Bashar Asadtyń jaqtastary tutatty. Sırıa opozısıasy 1962 jyldan bastap el basqaryp otyrǵan Bashar Asadty otstavkaǵa ketýin talap etip, elde demokratıa ornatýdy surady.
«Islam memleketi» men terrorısterdiń Sırıa men Irakty basyp alýyn jeleý etip AQSH áskeri 2014 jyly qyrkúıek aıynda Sırıa úkimetiniń ruqsatynsyz «Islam memleketin» áýeden atqylaı bastaıdy.
Sırıada osyndaı operasıany reseıdiń áýe kúshteri de jasaǵan. RF qorǵanys mınıstrligi Sırıa prezıdenti Bashar Asadqa qoldaý bildirdi. Reseı qyrkúıek aıynan bastap Sırıadaǵy opozısıalyq qarýly jasaq pen «Islam memleketi» sodyrlaryna áýeden shabýyl jasap kelgen.
Reseılik áýe kúshteriniń osyndaı shabýylǵa attanyp bara jatqan ýaqytynda Túrkıanyń áskerı ushaqtary «shekarany buzǵany úshin» ushqushsyz basqarylatyn apparatty atyp túsirgen. Reseı qorǵanys mınıstrligi «Sý-24» áskerı ushaǵy Túrkıanyń shekarasyna jaqyn Sırıa aýmaǵynda qulaǵanyn jáne ony jerden atyp túsirgenin rastady. Al Túrkıanyń qorǵanys mınıstrligi «Sý-24» ushaǵyna 5 mınýtta 10 ret eskertý jasaǵan habarlaǵan.
Osy oqıǵadan keıin eki eldiń qarym-qatynasy kúrt nasharlap ketken bolatyn.
Sırıadaǵy bosqyndar
5 jylǵa jalǵasyp jatqan soǵystyń saldarynan Sırıa halqy qıyn jaǵdaıǵa tap boldy. Úzilissiz bombalaý men lańkesterdiń áreketinen qajyǵan halyq shet elge kóshe bastady. BUU málimetinshe 2015 jyly 65,5 mıllıon adam bosqyn atanǵan. Qazir olardyń sany 5 mıllıonǵa ósti. Iaǵnı ár 113 adam bosqyn. Olardyń teń jartysy Sırıa, Aýǵanstan jáne Somalıdan eken.
Sırıa balalary álemdegi eń nashar jaǵdaıda turady. Sońǵy jyldary 3000 mektep qıratyldy. 50% astam bala bilim alýǵa múmkindigi joq. 3 mıllıonnan astam bala áleýmettik kómekke zárý. Onyń 1 mıllıonanna astamy únemi atys pen bombalaý jaǵdaıynda turady. Sondyqtan kómekti de ala almaıdy.
Ótken jyly 35 myńǵa jýyq bosqyn Eýropaǵa qurylyqpen kelse, mıllıonǵa jýyq sırıalyq teńiz arqyly qonys aýdarǵan.
Erdoǵannyń áıeli Emıne Erdoǵannyń shet eldiń birinshi hanshaıymdaryna jazǵan haty
«Biz Sırıadaǵy tragedıaǵa qatysty kóz jasymyzdy tógýden de kóp is jasaýǵa mindetteıtin zamanda ómir súremiz. Álemniń barlyq áıelderin, Sırıadaǵy qıyn jaǵdaıda qalǵandarǵa, ashtyqta ómir súrip jatqan áıelder men balalarǵa kómektesýge shaqyramyn» dep jazady Emıne Erdoǵan.
Túrkıa prezıdentiniń áıeli Sırıada beıbit turǵyndarynyń kózinshe barlyq halyqtyń gýmanıtarly tragedıasy jalǵasyp jatqanyn aıtty.
«Sırıada 600 myńnan astam adam kóz jumdy. 7 mıllıonnan astam adam óz úıinen tastap ketse, 5 mıllıony týǵan jerin tastaýǵa májbúr bolǵan. Urys kezinde tipti hımıalyq qarý qoldanylǵan. Sonyń nátıjesinde áıelder men balalar dúnıe saldy. Bizdiń júrekterimiz mundaı aýyrlyqty kótere almaıtyn dárejege jetti. Álemdik uıymdardyń únsizdigi Bosnıa, Rýanda men Gersegovındegi qylmysqa alyp keldi. Ol adamzat tarıhynda qara daq bolyp qaldy.
«Ana, áıel jáne adam retinde aınalada bolyp jatqan oqıǵalardyń shıeleniskenin sezingenderińizdi qalaımyn».
Sonymen qatar Emıne Erdoǵan Túrkıada 3 mıllıon sırıalyq bar ekenin habarlady. Aleppo aýdanynda bolǵan apatqa Túrkıa beıjaı qaramady. Túrkıamen seriktestik negizinde myńdaǵan adam qaýipsiz jerge kóshirilgenin de atap ótti.
«Týǵan úılerine oralǵannan keıin sırıalyqtar Túrkıanyń qurmetti qonaǵy bolady. 2017 jyl barlyq adamzatqa beıbitshilik pen baqyt alyp keletinine senemin» delingen joldaýda.
Ázirlegen: Ásem Álmuhanbet
