Biz Uly dala tósinde erkin ósken halyqpyz. Eshkimge moıynusynǵan joqpyz. Kók bóriniń urpaǵymyz dep uran tastap, Altaıdan Atyraýǵa deıingi ulan-ǵaıyr alqapty, aýyzdyqpen sý iship, etigimizben sý keship júrip mynaý zamana kóshi zyrǵyp jatqan adamzat órkenıetiniń jańa bir arnasyna kelip qosyldyq.
Táýelsizdiktiń kók týyn bıikke kóterip, san myń ult pen ulystyń arasynan Eýrazıa qurlyǵynyń bar baılyǵyn jıyp alǵan terıtorıada Qazaq eli, uly kóshpendiler órkenıetiniń murageri degen abyroıǵa ıe Uly memlekettiń qazyǵyn qaqtyq. Ony mekendeıtin kók bóriniń tikeleı urpaǵy bizdiń qazaq halqy.
70 jyl boıy Keńestiń úskirigi boıymyzdaǵy mazdaǵan otty óshire almaǵan eldiń búgingi hal-ahýaly qalaı?
Babalardyń qany sińgen mynaý jerde qandaı qaıyrly is qylyp jatyrmyz, olardyń amanatyn durys arqalap júrik pe?
Iá, táýelsizdik alǵaly beri kúrmeýimiz bosap, demokratıanyń kók jıeginde erkin kósilip kelemiz. Alaıda qazirgi tańdaǵy álemdik tutastaný úderisi bizdiń ǵurpymyzǵa, dástúrli dinimizge qyryn qaraıtyny anyq. Jekeshelenip árkim óz bilgeninshe ózgere beremiz be? Tipti, jahandanýdyń kóshine túsip árkim qarabasynyń qamyna kóship bara jatqany bárimizge aıqyn.
Adam ómirge kelgen soń bárin ózine jasaıtyny aksıoma. Biraq bir halyq , bir ult degen uǵymdar qaıda qalady. Bir-birimizdi júndeı tútip jesek, anaý – jaǵdaıy bar, mynaý- jaǵdaıy joq dep ózimizdiń túp-tamyrymyzǵa qaıshy demokratıanyń kapıtaldyq múmkindikterin qalaı tutastyramyz. Kereǵar degenniń ózinde adam ol úlken resýrs. Biraq biz sol resýrstardy bir-birine tóbettershe aıdaqtasaq, bólsek ne bolady? Kezinde kók bórimiz dep aıtatynbyz. Ol kezde bir-birin eshkimge jegizbeıtin, óz apanyn qorǵaǵan bóri boldyq. Al qazirshe, sol bóriler birin-biri jeıtin, óz apanyn aqshaǵa satatyn ıtke aınalyp bara jatqan joq pa? Bir-birine kún bermeý, quldyq sana, paıda oılaǵan zaman osy qazaq deıtin darhan halyqtyń basty ustanymyna aınalyp bara jatqandaı. Taýdaǵysy qyrdaǵysyna , qyrdaǵysy tóbedegisine jattaı qarasa, tistegenniń aýzynda ketpesimizge kim kepil?
Aldyńǵy býyndy aıtpaǵanda, qazir orta býyn men jastar ózderine ne kerektigin bile me ózi? Máseleniń barlyǵy osy kerekten shyǵatyn sıaqty. Senbeseńiz surańyz qazaqtyń ul -qyzynan. Men bastyq bolsam deıdi, bıznesmen bolsam deıdi, bári baı laýazymdy bolǵysy keledi. Ómirdiń mánin baılyqtan izdegenimiz múmkin óskenimiz, damyǵanymyz shyǵar. Alaıda jurttyń bári ashkózdense qoǵam ne bolmaq? Ǵalym bolsam, eldiń erteńi úshin qyzmet etsem deıtinder saýsaqpen sanarlyq. Olardyń da kóp bóligi jan-jaqtan kelgen, ýnıversıtette óle qoımaspyz dep júrgen jandar. Sonda kúnimiz ólmestiń kúnine aınalǵany ma? Qaryn men baspananyń zary ótken qazaqtyń jastary qaıdan ǵylym-tehnıkany oılasyn. Tipti, halqyna qyzmet etý eshkimniń oıyna kirip shyqpaıdy.
Biz sóz sóılesek, tipti búkil sátsizdikti, barlyǵyn "qazir" degen sterotıp bolyp qalyptasqan sózge tireıtin boldyq . Búkil qazaq nege problemalaryn "qazirge" tireıdi. Qazir degenimiz ne?
Ol kimder? Qazir qıyn. Qazir múmkindik joq. Qazir bári aqsha. Qazir tanysyń bolý kerek. Sonda buryn qalaı boldy?
Menińshe, sol qazir degen sóz qazirgi bizdiń qoǵamnyń kelbeti. Bir-birin talaý, kúndestik, tapqa bóliný. Tapqa bólinýdiń ózi materıaldyq jaǵdaıǵa baılanysty. Qysqashalasań qoǵamǵa baılyq kerek. Basqa eshteńe. Osynyń barlyǵy rýhanı, materıaldyq máselelerdi zamanǵa, ýaqytqa tirep, ıaǵnı qazirge artyp qoıǵan. Ol úshin kúresip jatqan eshkim joq. Osy sóz qazaqtyń úmitin, kemeńgerligin, Alataýdyń bıigindeı alyptyǵyn jastyqtyń astyna tyǵyp , sodan áli uıyqtap jatqandaı kórinedi.
Biz ózimizge ne keregin durys bilmeı jatyp, óz-ózimizdi jańǵyrtamyz dep, jar tasqa baryp jańǵyryp júrmelik.
Maqala avtory: Qarshyǵa Edil
