Qazirgi resmı ataýǵa enip, arnaıy tańbalanyp qalǵan «oralman» qazaqtyń biri men. Áıtpese jeti babamnyń basy qazaqtyń dalasynda shashylyp jatyr. Túbi Batys, Aqtóbe jaq desedi. Shyǵysqa jetip, shyǵysqa jol alyp ketýge sebep bolsa óz aldyna bólek áńgime.
2003 jyly bastaýysh synyp oqyp júrgen kezimde Altaıdyń ar jaǵynan asyp, Zaısanǵa jettim. Shekaradaǵy sherimdi bólek jazarmyn.
Alǵash tabandy Óskemen qalasyna tirep, sonda úsh aıdaı turaqtadyq. Ákem dostarynyń: «aldymen bar, kór» degen sózine qaramaı, «óz Otanym! Ólsem, súıegim dalada qalmaıdy» dep kele sala eldiń azamattyǵyn alyp, qyryq jyldan asa kóterip júrgen ózge eldiń qujatyn ózine qaıtaryp, týynyń túsi de, qujatynyń túsi de kók tólqujatyn aldy. Bárimiz aldyq. Otaǵasynan bastap otanasy qostap...
2003 jyldary Óskemen qalasynda qazaqsha sóıleıtin adam kórsem6 ákemdi kórgendeı qýanatyn edim. Túsi qazaq, tili shala adamdarmen orys aǵaıyndar kún keship jatqan. Ákem jetektep mektepke alyp bardy. Qazaq degen ataýymyz ortaq bolmasa bótensiń! Bóten! Bir apta óte salyp, orys tili apaıym «Rodına» degen taqpaqty jattaýǵa berdi. Aınaldyrǵan segiz jol óleńdi jattaı almaı eki kún jyladym. Ketkim keldi. Kelgen jaǵym jat bolsa da, meni túsinetin edi ǵoı dep aram oıǵa kele berdim. Biraq bárimizdi, meni ustap qalǵan ákemiz edi.
Jattaýǵa bergen taqpaqty kelesi apta aıtatyn bolyp, ishteı «ýf» dep qýanyp qaldym. Ary-beri júrip azyp-tozyp ketkenimiz kórinip tur. Ákem ósip ketken shashymdy aldyrýǵa kóshege alyp shyqty. Áli esimde, ymyrt tartqan shaq. Kóshe boıyn jaǵalap kelemiz. «Shashtaraz» degen sóz kórsek júgire basyp ishine enemiz. Biraq shash alyp turǵan orys apaıdy kórip shyǵyp ketemiz. Ákem aldymda men artynda kele jatyrmyn. Bala kóńil túk joq. Bir kósheniń boıynda turǵan «parıkmaher» degen úıge kirdik. İshinde bir adam bar eken. Kezek bizge keldi. Men esiktiń shetinde jetim qozydaı jan-jaǵyma qarap álekpin. Ákem aqyryn basyp orys apaıǵa: «ulymnyń shashyn aldyraıyn dep edim, qysqartyp beresiz be?» dep qazaqsha tóge saldy. Tógilgen sózdiń bireýin ilip alsa ǵoı, jaryqtyq. Sál oılanyp baryp: «ızvınıte, ıa ne ponála?» degen sóz aýzynan shyqty. Qazir bul sózdiń maǵynasyn ana tilimdeı bilip turmyn. Sol kezde men úshin bir ózgeshe álem edi ǵoı. Tilmen túsindire almaıtynyn bilgen ákem, maǵan bir qarap, orys apama bir qarady da, qolymen meni kórsetip, sosyn óziniń shashyn ustap ıilip ymdap jatty. Bilesiz be, men úshin áke – asqar taý edi. Bilesiz be, men úshin ákem – abyroıy asqaq aqyn edi. Bilesiz be, men úshin ákem – uly adam edi. Biraq dál qazir óz eline kelip, óz jerinde turyp óz tilinde sóıleı almaı mylqaý bolyp turǵanyn kórý – qasiret... Bala bolsam da namystyń jaspen ólshenetin ólshemi joq. Yzadan jylap jiberdim! Ákem maǵan jalt qarady da, kúlip qana ishteı «eshteńe etpeıdi» degendeı ym jasady. Biraq onyń da ishinde kúıik jatqanyn sezip turmyn. Balasy úshin bárin jasaı alatyn áke, balasy úshin tildiń qudiretin, qasıetin túsindirip kele jatqan áke bir-aq sátte mylqaý boldy da qaldy. Aqyry aldyra almadyq.
Úıge kele jatyrmyz. Men artta, ákem aldyda. Qazir oılasam, aldyda kele jatqan ákem jylaǵan eken. Álsizdikten emes, ótkir tili bar aqyndyǵynyń kók tıyn ekenin sezinip jylaǵan eken. Úıge jetip qalǵan kezde: «Qulyn, orys tilin úırený kerek. Ólmeý úshin oqy! Úıren! Endi saǵan Altaı jurty joq. Eliń osy!» dep aqylyn yzalanyp aıtty.
Erteń dúısenbi. Sabaq bastalady. Men orys tilinen beretin qazaq apaıymnyń betine qarap turyp, yzaly júrekpen, tistenip turyp «Rodına» taqpaǵyn jatqa oqydym. Ómirimde birinshi ret orys tilinen «4» degen baǵa aldym. Kelesi jeksenbi kelgenshe orys tilin jatpaı-turmaı oqydym. Sebebi shashymdy áli alǵan joqpyn...
Meni óltirip qaıta tiriltken – namys.
Marǵulan Aqan
