QR premer-mınıstri B. Saǵyntaev Qyrǵyzstan prezıdenti A. Atambaevtyń aıtqan sózderine qatysty málimdeme jasady, derp habarlaıdy Qamshy.kz aqparat agenttigi premer-mınıstrdiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.

Aǵymdaǵy jyldyń 7 qazanynda Qyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdenti A. Atambaev Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń jekelegen aspektilerine qatysty orynsyz ári eki eldiń ózara dostyq qarym-qatynasyna nuqsan keltiretin birqatar málimdeme jasady.

Qyrǵyz Respýblıkasymen ekijaqty qarym-qatynasty damytýdyń buljymas baǵytyn rastaı otyryp, Qyrǵyzstan Prezıdentiniń saılaýaldy maqsatta jasalǵan jaýapsyz, arandatýshylyq mándi jáne kópe-kórineý jalǵan paıymy bizdiń elderimizdiń arasyndaǵy ǵasyrlar boıy qalyptasqan ózara kómek pen dostyqtyń dánekerine nuqsan keltirmeýi tıis.

Osyǵan baılanysty men qyrǵyz jurtshylyǵyn Qazaqstannyń shynaıy ekonomıkalyq damýy týraly dereý habardar etýdi jón dep sheshtim.

Táýelsizdik jyldary bizdiń ekonomıkamyz 20 ese ósti.

2012 jyly Qazaqstan álemniń básekege qabiletti 50 eń ozyq ekonomıkasynyń qataryna kirdi.

Elimizde qýatty ulttyq bıznes jasaldy. Dúnıejúzilik banktiń «Doing Business» reıtıńinde Qazaqstan 35-shi oryn alady. Búginde 1,3 mln kásipkerlik qurylymdary ulttyq baılyqtyń ¼ óndiredi.

Tek sońǵy on jylda Indýstrıalyq-ınnovasıalyq damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıasynda avtokólikter, lokomotıvter, vagondar, tikushaqtar jáne basqa da kóptegen ónimder shyǵaratyn myńnan astam jańa óndirister salyndy. Bizdiń elimizde buǵan deıin eshqashan óndirilmegen ónimderdiń 500 jańa túrin shyǵarý ıgerildi.

Qazaqstannyń kólik ınfraqurylymy da keń aýqymda jańǵyrtylýda. 25 jyldyń ishinde 10 myń km astam avtojol salyndy jáne qaıta jóndeldi. Taıaý jyldary buǵan qosa uzyndyǵy 8000 km asatyn avtokólik joldarynyń jelisi jańǵyrtylatyn bolady.

Biz uzyndyǵy 2800 km bolatyn «Batys Eýropa-Batys Qytaı» Transkontınentaldyq magıstraliniń qazaqstandyq aýmaǵynyń qurylysyn tolyǵymen aıaqtadyq.

2,5 myń km astam jańa temirjol salyndy.

Aqtaý teńiz portynyń ınfraqurylymy keshendi jańǵyrtyldy, jańadan Quryq teńiz paromdy porty salyndy. Kaspııdegi teńiz porttarynyń jalpy ótkizý qýaty 26 mln tonnaǵa deıin ulǵaıdy. Jyl saıyn jańa áýejaılar men temirjol vokzaldary iske qosylýda.

Qazaqstan táýelsizdik jyldary 120 mln sharshy metr turǵyn úı salyp, 1,1 mln-nan astam qazaqstandyq otbasyn baspanamen qamtamasyz etti.

Tek 2017 jyldyń 8 aıynda ǵana «Nurly jer» Memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 6,9 mln sharshy metr jańa turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Onyń ishinde 18,3 myń jeke úı salyndy. 61 myńnan astam qazaqstandyq otbasy ózderiniń turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartty.

Turǵyn úı qurylysy belsendi túrde damýda. Tek osy jyldyń ózinde 10,1 mln sharshy metr jańa turǵyn úı paıdalanýǵa beriledi.

Elimizde áleýmettik ınfraqurylym belsendi damýda. 1,3 myńnan astam jańa aýrýhanalar men emhanalar, 500 jańa balabaqsha jáne 1,4 myń mektep salyndy.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev bastamashy bolǵan «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha 12,5 myńnan astam elimizdiń jas azamattary 35 eldiń 200 eń ozyq álemdik joǵary oqý oryndarynda bilim aldy.

Jyl saıyn ortasha eseppen 270 myń jańa jumys oryndary qurylady.

Sońǵy 15 jylda ortasha eńbekaqy men zeınetaqy 10 eseden astam kóbeıdi.

Halyqaralyq zeınetaqy jáne áleýmettik qorlar qaýymdastyǵynyń resmı málimeti boıynsha zeınetaqylardyń eń tómengi jáne ortasha mólsheri Qyrǵyzstanǵa qaraǵanda sáıkesinshe 5 jáne 3 ese joǵary.

Bizdiń elimizde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 72,3 jylǵa deıin artty.

Kórsetiletin qyzmetter tarıfterine kelsek, búgingi tańda Qazaqstanda tabıǵı monopolıalar sýbektileri men tutynýshylardyń múddeleriniń teńgerimdiligin qamtamasyz etýdi eskere otyryp, negizgi qorlardy jańartýǵa jáne jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan jańa model iske asyrylýda. Bul rette, sý elektr stansıalary óndiretin elektr energıasyna tarıfter jer asty qazbalaryn paıdalaný arqyly alynatyn energıa kózderinen tómen ekeni aıqyn.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń strategıalyq maqsattaryn iske asyra otyryp, biz jańa Astanamyzdy saldyq. Astananyń damýyna 50 mlrd AQSH dollarynan astam ınvestısıalar tartyldy. Qazirgi tańda Astana turǵyndarynyń sany 1 mln adamnan asty.

Bıyl Astanada búkil TMD elderiniń ishinde alǵash ret «Bolashaqtyń energıasy» Búkilálemdik Ekspo-2017 kórmesi ótkizildi. Oǵan 115-ten astam memleketter men 22 halyqaralyq uıymdar qatysty. Kórmeni ótkizý kezinde 4 mıllıonǵa jýyq týrıser keldi.

Memlekettiń ekonomıkalyq qýatynyń, turaqtylyǵynyń, qolaıly ınvestısıalyq ahýalynyń arqasynda iri transulttyq korporasıalar Qazaqstan ekonomıkasynyń barlyq sektorlarynda jumys isteıdi. Táýelsizdik jyldary tikeleı sheteldik ınvestısıalardyń jalpy kólemi 265 mlrd AQSH dollaryn qurady.

2000 jyly Elbasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qoryn qurdy. Búgingi tańda Ulttyq qor men Qazaqstannyń altyn-valúta qorynyń jalpy kólemi 91 mlrd AQSH dollaryna jýyq.

Ekonomıkanyń turaqty damýy, eldiń İJÓ ósimi Qazaqstanǵa áriptes elderge barlyq kómek túrlerin kórsetýge múmkindik beredi.

Qazaqstan Respýblıkasy 1997 j. 8 sáýirdegi Máńgilik dostyq týraly shart pen 2003 j. 25 jeltoqsandaǵy Odaqtyq qarym-qatynastar sharty aıasynda Qyrǵyzstan Respýblıkasymen baýyrlastyq jáne tatý kórshilik qarym-qatynastardy nyǵaıtýdyń júıeli saıasatyn júrgizip keledi.

Osy jyldar boıy Qazaqstan ásirese, kúrdeli kezeńderde, qyrǵyz halqymen birge boldy, Qyrǵyzstan basshylyǵynyń ótinishterine túsinistikpen qarady, ózekti áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi sheshýde barynsha yqpalyn tıgizdi jáne energıa taratýshylardy, azyq-túlik jáne basqa da áleýmettik mańyzy bar taýarlardy jetkizýdi qosa alǵanda, eleýli gýmanıtarlyq kómegin kórsetti. 

Qyrǵyzstannyń Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaqqa kirýi aıasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti 100 mln AQSH dollary kóleminde tehnıkalyq kómek kórsetý týraly sheshim qabyldady. Qazirgi kezde Tehnıkalyq kómek kórsetý týraly kelisimdi Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti ratıfıkasıalady.

Qyrǵyzstanǵa gýmanıtarlyq kómek jelisi boıynsha 20 mln asa AQSH dollary bólindi, Bishkek pen Osh qalalarynda jalpy bilim beretin 2 mektep salyndy.

Qyrǵyzstan ekonomıkasyna qazaqstandyq ınvestısıalar kólemi 820 mln AQSH dollaryn qurady. Osynyń nátıjesinde myńdaǵan qyrǵyzstandyqtar jumys oryndarymen qamtyldy.

Investısıalar kólemi budan da kóbirek bolýy múmkin edi, biraq onyń ósimin qazaqstandyq kásipkerlerge qatysty qolaısyz ınvestısıalyq ahýal tejep otyr.

Qazaqstanda 125 myń eńbek mıgranttary tirkelip, turyp jatyr. Sonymen qosa, olar tolyq kólemde bizdiń memleketimizdiń áleýmettik jáne medısınalyq kepildikterimen qamtamasyz etilgen.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń ustanymdarynyń arqasynda qazirgi kezde Qyrǵyzstannyń EýrazEO múshe memleketterdiń búdjetteri arasyndaǵy ımporttyq kedendik salyqtardan túsetin túsimderdi bólýdegi úlesi 1,9% quraıdy. Bul EýrazEO qosylǵan sátinen bastap Qyrǵyz Respýblıkasynyń búdjetine túsimderdiń kúrt ósýine ákeldi.

2016 jyly túsimder 187,4 mln AQSH dollaryn qurady, bul Qyrǵyzstannyń EýrazEO-ǵa kirýine deıingi kórsetkishterinen 3 ese kóp.

Qazaqstan Respýblıkasy men Qyrǵyz Respýblıkasy arasyndaǵy temirjol kóligi qyzmetterine, tarıftik saıasat negizderin qosa alǵanda, qoljetimdilikti retteý tártibin qoldaný týraly Kelisimge sáıkes Qyrǵyz Respýblıkasy 2017 jyldyń 10 qańtarynan bastap biryńǵaılanǵan temirjol tarıfin qoldanady, bul Qyrǵyz Respýblıkasynyń qosylýy týraly Kelisimde kózdelgen merzimnen 8 aıǵa erte. Tarıfti merziminen buryn qoldaný kezeńinde Qazaqstannyń shyǵyndary 49 mln jýyq AQSH dollaryn qurady, bul sáıkesinshe Qyrǵyzstan ekonomıkasy úshin tıimdi bolyp tabylady.

Qyrǵyzstandyq taraptyń EýrazEO talaptaryna sáıkes sanıtarlyq, veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq júıelerdi negizdeý boıynsha mindettemeler qabyldaǵanyn aıta ketken jón, bul mindetteme áli kúnge deıin oryndalǵan joq. Bul qazaqstandyq naryq pen jalpy ıntegrasıalyq birigý úshin qaterler týdyrady. Osyǵan qaramastan, qazaqstandyq tarap qyrǵyzstandyq aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń qazaqstandyq naryqqa qoljetimdiligin jáne onyń Qazaqstan aýmaǵy arqyly tranzıtin jeńildetýge baǵyttalǵan sharalar keshenin qabyldady.

Qazaqstan aýmaǵy boıynsha Qyrǵyzstannan Reseıge tasymaldanatyn taýarlar tizimi edáýir artyp, 100 taýarlar tobyna deıin jetti.

100 mln AQSH dollary kólemindegi tehnıkalyq kómek aıasynda qazaqstandyq qarajat esebinen veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq-karantındik beketter jaraqtandyrylady, karantındik jáne veterınarlyq zerthanalar, veterınarlyq preparattardy tirkeý jáne sertıfıkattaý ortalyǵy salynyp, jabdyqtalady.

Qazaqstan Respýblıkasynyń keden organdary Qyrǵyz Respýblıkasyna qytaı taýarlarynyń ımportynyń kúrt artýyn jáne Qyrǵyz Respýblıkasynan Qazaqstanǵa sáıkesinshe osyndaı taýarlar tasymalynyń kóbeıip otyrǵan tirkedi, bul kedendik ákimshilendirýdiń tıimsizdigin kórsetedi. Soǵan qaramastan, qazaqstandyq tarap qyrǵyz taýarlaryna qandaı da bir shekteý sharalaryn qoldanyp otyrǵan joq.

Oryn alyp otyrǵan Qytaı taýarlarynyń reeksporty faktilerine qaramastan Qyrǵyz taýarlarynyń tasymaldaný erkindigin qamtamasyz etý boıynsha Qazaqstan qabyldaǵan mindettemeler tolyq kólemde qamtamasyz etilip otyr. EýrazEO múshe memleketterdiń shamalanǵan shyǵyndary shamamen 100 mln AQSH dollaryn quraıdy, al Qazaqstannyń QQS boıynsha shyǵyndary 155,8 mln AQSH dollaryn qurap otyr.

Sonymen qosa, biz Qyrǵyzstan úshin mańyzdy birqatar taýarlarǵa (munaı jáne munaı ónimderi, qara jáne tústi metaldar synyqtary, janýarlardyń terileri men júnderi t.s.s.) Qyrǵyzstan aýmaǵynan rekesporty faktileriniń bizge málim bolǵanyna qaramastan eksporttyq keden salyqtaryn qoldanbaımyz.

Joǵaryda atalǵannyń barlyǵy bizdiń elderimizdiń ekijaqty yntymaqtastyǵynyń aspektileriniń tolyq tizimin qamtı almaıdy.

Sóz sońynda Qyrǵyzstan Prezıdenti A. Atambaevtyń óz paıdasy maqsatyndaǵy áredik qarsy shyǵý pıǵyldaryna qaramastan, Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qazaq-qyrǵyz startegıalyq áriptestigi men yntymaqtastyǵyn odan ári belsendi tereńdetip, keńeıte túsýge nıetti ekenin atap ótemin.