Shómishbaı Sarıev: Biz latyn qarpin buryn da qoldanǵanbyz...

/uploads/thumbnail/20171027190214533_small.jpg

Qazirgi kezdegi qazaq qoǵamynda latyn álipbıi qyzý talqylanyp,  basty taqyryptardyń birine aınaldy, dep jazady Qamshy.kz aqparat agenttigi. Latyn álipbıine qatysty osyǵan deıin eń negizgi 3 nusqa usynylǵan bolatyn. Búgin Elbasy latyn álipbıine qatysty jarlyqqa qol qoıdy.

Sonymen birge latyn álipbıine qatysty qazaqstandyq azamattar  óz pikirin bildirýdi áli toqtatqan joq.

«Eń basynan bastap latyn álipbıine ótýdi qoldadym. Alaıda bir úreı boldy, bul proses kópke sozylyp ketpeı me degen. Búgin aldaǵy ýaqytta biz jumys istep, bilim alatyn álipbıdiń nusqasyn bekitti degende óte qatty qýandym. Kópke sozbaı, jumysty jınaqylyqpen júrgizgenderine rızamyn.

Álem elderiniń 70% latyn álipbıin qoldanyp, jetistikke jetip jatyr. Biz nege kóshten qalýymyz kerek. Negizinde meniń jáne basqa da zamandastarymnyń týý týraly kýáligi, alǵashqy oqyǵan kitaptary latyn álipbıinde jazylǵan bolatyn. Sondyqtan aǵa býyn ókilderine de latyn qarpimen jazyp, oqý qıyndyq týdyrmas», dep óz oıymen bólisti QR Halyq ártisi Sábıt Qońyrbaıuly.

Latyn álipbıine baılanysty sportshylardyń da óz pikirin bildirýi qoǵamdaǵy kez kelgen adamnyń óz oıyn ashyq aıtyp, jetkize alatynyn kórsetedi.

«Elbasynyń búgingi latyn qarpindegi jańa álipbıdi bekitý týraly jarlyǵyn, ondaǵy úkimetke berilgen tapsyrmamen tanysyp, qýanyp qaldym. Jalpy bul ózgeristi tolyǵymen qoldaımyn. Elimizge kerek nárse dep sanaımyn jáne bul bastama keleshek urpaq úshin óte mańyzdy. Tarıhty zertteý úshin, ǵylym men kórkem ónerdi damytý maqsatynda kóp kómek bolatyny anyq. Sonymen qatar, bilim alýda da jeńildikter bolady dep oılaımyn. Mysaly Ázirbaıjan, Túrkıa elderi esh qıyndyqsyz osyǵan ótti. Shet elden kelgen qonaqtarǵa da latyn álipbıinde jazylǵan kóshelerdi, meken jaılardy oqý, olarmen pikir almasý óte ońaı bolady», dep pikir bildirdi Olımpıada oıyndarynyń júldegeri Islam İlıasuly.

Sonymen birge bul taqyryp týraly Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, aqyn Shómishbaı Sarıev te óz oıyn aıtqan bolatyn.

«Bul taqyrypqa baılanysty bizdiń ujymda, ıaǵnı M. Áýezov atyndaǵy ádebıet jáne óner ınstıtýtynda mıtıń uıymdastyryldy. Instıtýt dırektory Ýálıhan Qalıjanuly sóz sóıledi, men óleń oqydym, taǵy birneshe ǵalymdar, sonyń ishinde Erkin Ǵalymov degen jas ǵalym pikirimen bólisti. Latyn qarpine kóshý – bul jańa qubylys, jańa bir dáýirdiń bastalǵandyǵy. Biz latyn qarpin buryn da qoldanǵanbyz, biraq sol kezdegi ımperıanyń kúshteýimen kırıllısaǵa óttik. Endi mine, táýelsizdigimizdiń tusynda álemdik tilmen úndesýimizdi qoldaımyz. Bul qazaq halqynyń óz úni, óz daýysy, óz dybysy bar ekendigin bildiredi. Latyn álipbıi bul ǵasyrlar boıy qalyptasqan, ómirlik tájirıbesi bar qarip. Sondyqtan, Elbasynyń bul bastamasyn aqyn retinde, azamat retinde qoldaımyn», - dedi Shómishbaı Sarıev.

Latyn álipbıine qatysty áli de talaı pikir aıtylyp, jazylatyny da belgili. Sebebi bul qoǵamdyq másele, qoǵamdyq taqyryp. Bul máselege árbir qazaqstandyq azamat beı-jaı qaraı almaıdy.

N.Nazarbev latyn álipbıine ótý týraly Jarlyqqa qol qoıǵan bolatyn. Sol týraly qoǵamnyń zıaly ókilderiniń pikirin bilgen edik.

QR burynǵy Bilim mınıstri Berkimbaeva  Shámsha Kópbaıqyzy: Latyn álipbıine kóshý úlken daıyndyqty, jan-jaqtylyqty qajet etetin jumys. Sol sebepti de qansha ýaqyt boıy halyqtyń talqylaýynan ótip, túrli ǵalymdar men til mamandary bul jumysqa jumyldyryldy. Osy ótkizilgen jumystardyń nátıjesi retinde búgin Elbasymyz Jarlyqqa qol qoıyp, halyq nazaryna sońǵy nusqany usyndy. Osyǵan oraı Elbasymyzdy, elimizdi osynaý jańa qadammen quttyqtaımyn. Endigi másele halyqty aqparattandyrý, olardyń arasynda túsindirý jumystaryn júrgizý bolyp otyr.

Tamaqtaný akademıasynyń dırektory, Almaty qalasynyń «Qurmetti azamaty» Sharmanov Toregeldy Sharmanuly: Men Elbasy latyn álipbıine ótý týraly Jarlyqqa qol qoıa otyryp, bolashaqqa úlken ári naqty qadam jasap otyr. Bul bizdiń, ultymyzdyń rýhanı kodeksi desek te bolady. Bul Elbasynyń bastamasy máni zor, keleshektiń baqytty kórinisi, maqtanatyn nárse. Latyn ol qazirgi jańa tehnologıanyń, ǵylymnyń, tipti ádebıettiń tili. Osy bastamany Nursultan Ábishuly qoldap otyrǵanyna qýanyshtymyn.

Aqyn, Memlekettik syılyqtyń ıegeri Dáribaeva Jadyra Ibragımovna: Búgin qol qoıylǵan Elbasynyń Jarlyǵyn jáne bul sheshimin qoldaımyn, tolyq kelisemin. Sebebi latyn qarpine kóshýdiń ýaqyty keldi. El bolyp, halyq bolyp talqylaýǵa qatystyq. Sondyqtan qazaq álipbıin latyn qarpine kóshirý der kezinde qabyldanǵan sheshim. Bizdiń qarqyndy damyp kele jatqan memleketimiz úshin zaman aǵymymen qatar júrý basty mindetterdiń biri. Qazaq tili óte baı til, al latyn álipbıine kóshý arqyly biz sony kórsete alamyz dep oılaımyn.

Sonymen qatar, ózge halyqtarmen, sonyń ishinde týystas túrki halyqtarmen etene aralasýymyzǵa jol ashylǵan sekildi. Osy jasaǵan qadamnan biz jaqsylyq bolmasa, jamandyq kórmeımiz.

Qazaqstannyń Eńbek Eri Mırazova Aıagúl Toreqyzy: Búgin Qazaqstan halqy úshin erekshe kún dep sanaımyn. Sebebi Elbasymyz kópten beri talqyǵa túsip otyrǵan qazaq álipbıin latyn qarpine kóshirýge baılanysty sheshimge qol qoıdy. Dúnıe júzindegi halyqtardyń 70 % latyn qarpine kóshkeni belgili. Sol sebepten bul bizge qajet dúnıe. Elbasymyzdyń ózi búkil qazaq halqynyń til birligin saqtaýymyz kerek dep aıtyp júr. Qazaqtardyń úshten bir bóligi shet elderde deıtin bolsaq, bárimizdiń basymyzdy tek til ǵana biriktire alady. Tilde birlik bolmasa, ulttyq biregeılik bolmaıdy. Osy turǵyda túrli ǵalymdarymyzdyń, til mamandarynyń, qoǵam qaıratkerleriniń taǵy da basqa kóptegen tulǵalardyń pikir bildirip, qoldaýy elimizdiń keleshegine beı-bereket qaramaǵandyǵy dep qýanamyn. Qazirdiń ózinde elimiz álem kóshimen qatar damý ústinde. Halyqaralyq deńgeıde EKSPO kórmesin ótkizýimizdiń ózi memleketimizdiń qýattylyǵyn kórsetse, latyn qarpine kóshýimiz sony nyǵaıta túsedi dep oılaımyn.

Kompozıtor, Qorazbaev Altynbek Qorazbaıuly: Búgin qol qoıylǵan Elbasynyń latyn álipbıine kóshý týraly Jarlyǵy biz úshin qýanyshty jańalyq bolyp otyr. Biz buǵan deıin de latyn qarpine kóshýimiz kerek edi, áli de bolsa kesh emes. Osy turǵyda bul der kezinde qabyldanǵan sheshim. Sebebi bizge bolmasa da balalarymyzǵa, keıingi urpaqqa latyn qarpi óte qajet dúnıe.

Sondaı-aq, bizge tán latyn álipbıdiń nusqasyn daıyndaý jáne bekitýdi kóp sozbaı, tıanaqty jumys atqarylǵany qýantarlyq jaǵdaı.

Qatysty Maqalalar