Bul taqyrypty kóterýge birneshe sebep boldy, solardyń bastysy ári negizgisi – jastarǵa baǵyt-baǵdar kórsetý. Tarıhı jáne mádenı qalyptasqan musylmanshylyq dindegi Otannyń orny, onyń mańyzy men qadir-qasıeti týraly málimet berý. Dinge qyzyǵýshylyq tanytqan jastarymyz kóp jaǵdaıda dinı aqparatty, din týraly málimetterdi meshit ımamdarynan, otandyq bilikti din mamandarynan nemese senimdi derek kózderinen emes, ǵalamtor jelisinen alady. Bálkim tehnologıa damyǵan myna zamanda ýaqyt qundylyǵy sony qajet etetin de shyǵar. Áıtsede din (senim) degen názik dúnıe. Bul máselede tálim alǵan ýaqytta muqıat bolý artyq etpeıdi. Jahannyń shar tarapynan túrli tilde bir ortaǵa (ǵalamtorǵa) quıylǵan aqparattyń qanshalyqty durys nemese burys ekenin maman emes adamǵa ajyratý ońaıǵa soqpasy anyq.
Ǵalamtor jelisinde teris aǵym ókilderiniń dinge qatysty taratqan túrli máseleler boıynsha pátýalary (sharǵı úkimder men sheshimder), burmalanǵan aqparattary tolyp júr. Olardyń barlyǵy dinnen habary joq jastarymyzǵa qurylǵan qaýipti tuzaq. Menimen áńgimelesken stýdentterimniń biri de ǵalamtorda osyndaı jat aǵymnyń «Otanǵa mahabbat bolady ma?», «týǵan el men jerge qurmet kórsetý durys pa?» degen sıaqty suraqtarǵa qatysty bir pátýálaryn oqyp qatty oıda júr eken. Sonda onyń ol jerden oqyǵany: «Musylmannyń jalǵyz ǵana otany bar. Bul onyń týyp ósken jeri, eli, memlekti emes. Ol – musylmandar mekendegen jer. Eger ol musylman emes memlekette týǵan bolsa, onda oǵan musylman memleketine hıjret jasaýy (kóshý) paryz. Búginde ol, Sırıa...».
Árıne, munda aıtylǵan málimet qate. Bireýler qasaqana ıslamdy jamylyp, jastardyń basyn qatyryp, olardy týǵan jerlerinen kóshirip, jıhadqa arbaýdy kózdep otyr. Muny oqyǵan adam Sırıaǵa kóship ketpese de alǵan aqparatynyń qate ekenin bilmeı, din ıslamda týǵan jerge súıispenshilik joq eken. Meniń shyn Otanym ózim týylǵan Qazaqstan emes, musylmandar mekendegen alystaǵy jer eken dep oılaýy ǵajap emes. Adamdardyń aqyl-oıy, qabyldaý qabileti ártúrli. Osyndaı aılanyń qurbany bolǵan qandastarymyz da bilmestikpen týǵan elinen bas tartyp, bala-shaǵalaryn ertip sol alys elderge kóship ketti emes pe?!
Kindik qanymyz tamyp, ósip-ónip jatqan elimiz – bizdiń Otanymyz. Munda bizdiń ata-anamyz, bala-shaǵamyz, aǵaıyn-týysymyz, shańyraǵymyz, altyn uıa mektebimiz jáne kók kúmbezdi meshitterimiz bar. Bul jerdi ata-babamyz naızanyń ushymen, bilektiń kúshimen qasyqtaı qany qalǵansha jaýlarmen soǵysyp biz úshin saqtap qalǵan. Muny bizder únemi qadirlep, esten shyǵarmaýymyz qajet. Atalarymyz kúni búginge deıin batalarynda eldiń, jerdiń, halyqtyń amandyǵyn tilep keledi.
Islam adamnyń týǵan jeri, otanyn jaqsy kórýge shaqyrady. Mysaly, Mekke shaharynan Mádınaǵa qonys aýdarǵan ýaqytynda ardaqty Muhammed paıǵambar (s.ǵ.s.) «Hazraýa» degen jerge jetkende túıesin toqtatqan eken. Kindik qany tamǵan Mekkege jabyrqaǵan kóńilmen qımaı uzaq qarap turypty. Sosyn:
– Ýallahı! (Allaǵa qasam eteıin) Sen jer betindegi eń kórikti, eń súıikti mekensiń. Men úshin senen artyq jer joq. Eger taǵdyr taýqymetine ushyramaǵanymda, ózińnen bir sátke de alystamas edim! – degen.
Kelesi bir rıýaıatta paıǵambar (s.ǵ.s.) Mekkeden shyǵyp bara jatyp, arqasyna qarap:
– Otanym. Meniń otanym – dep aıtqan.
Sondaı-aq, ıslam tarıhynda mynadaı oqıǵa keledi. Paıǵambar (s.ǵ.s.) taǵy bir joly Uhýd taýyna qarap:
– Biz, Uhýdty jaqsy kóremiz, Uhýd ta bizdi jaqsy kóredi – dep aıtqan.
Bul aıtylǵan oqıǵalar paıǵambarydyń (s.ǵ.s.) týǵan jerge degen ystyq mahabbatyn kórsetedi. Ol kisiniń týǵan jerindegi árbir taý-tasqa, shól men kólge degen zor súıispenshiligin baıqatady. Men bir jerdi eknishi jerden artyq etip kórseteıin dep otyrǵanym joq. Ondaı oıdan aýlaqpyn. Bul ardaqty paıǵambardyń (s.ǵ.s.) mekeni. Biraq, Otannyń qymbat ári mańyzdy ekenin túsindirý úshin muny aıtpaq zoryndamyn.
Eger shyndap qarasańyz, ol jerlerde egin egetin egistik jeri, maldy jaıylymǵa jiberetin kók jaılaý, tonnalap túrli jemis jınaıtyn baý-baqshalar joq. Tóbeńnen qaqshıyp turǵan kúni basym, shóleıt. Kúnnen qashyp panalaıtyn aǵashy joq ashyq jer. Kúnniń ystyǵynan tastar qaraıyp ketken. Biraq, solaı bola tura paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) ol jerdi jaqsy kórdi. Nege dep oılaısyz? Óıtkeni ol – Otan. Ol kisi sol jerde dúnıege keldi. Sol jerdiń tabıǵatynda ósti, topyraǵyna aýnady, sýyn ishti. Jerin basyp, mal baqty. Sol jerdiń mádenıetinde jasap, halqymen birge ǵumyr keshti. Sondyqtan da paıǵambar (s.ǵ.s.): «Otandy súıý – ımannan» dep aıtqan.
Keýdesinde ımany bar adam otanyn súıedi, ony qorǵaıdy. Qazaq: «Qolda bar altynnyń qadiri joq» dep tegin aıtpaǵan. Ádette adam otannyń qadirin elden jyraqta júrgende túsinedi. Muny shet memleketke shyqqan otandastarymyz jaqsy biledi. Shet memlekette «Men qazaqpyn» nemese «Otanym – Qazaqstan» degen ýaqytta ıakı bolmasa eldiń baıraǵyn, rámizderin kórgende qýanyshyń qoınyńa sımaıdy. «Bul meniń memleketim» dep daýystap aıtýǵa da sál qalatyn kezder bolady. Sonda Otanymnyń bar ekenine Qudaıǵa shúkir dep aıtasyz.
Rasynda da jer betinde otansyz, táýelsiz, egemendi jeri joq ulttar men ulystar qanshama?! Sondyqtan da, ardaqty azamattar, Egemendi Qazaqstannyń árqashanda eńsesi bıik, ózge memlekettermen terezesi teń bolsyn desek, Otandy qadirleı bileıik.
Jalǵas SADÝAHASULY, fılosofıa ǵylymdarynyń kandıdaty, dintanýshy
