Aqyn Tóreǵalı Táshenovtyń óleńder jınaǵynan alýan taqyryptaǵy tamasha jyrlardy kezdestirýge bolady. Kópshiliktiń ishine keń taralǵan tanymaly óleńderinen bozbala men boıjetkenge arnaǵan «Qyzyl etik» degen qyp-qyzyl shoqtaı órt óleńi bar. Onan tolysa, kemeldene kele, keıingi kezde jazǵan «Túrkistandy ańsaý» degen asyl jyry bar. Bizder bas qosqanda, otyrys, jıyn-toılarda, ádebı keshterde osy óleńin oqytamyz. Uzyndaý bolǵanyna qaramaı, ózi de ol óleńdi oqyǵanda, qubylyp, qulshynyp kirisedi. Al endi, úshinshi ylǵı bilekke ilip nemese qonyshyna suǵyp qoıyp júretin qýatty óleńi «Qamshy tartý». Bul óleńniń ón boıynan ulttyń ısi burqyraıdy. Qazirgi qazaqtar qamshynyń ne ekenin bilmeýi múmkin, biraq kúni keshe kókpar tartyp, qyz qýǵan, júırik minip, shabandoz bolǵan qazaqtar úshin qamshynyń róli de, quny da qymbat. Qamshy mingen jylqynyń jyldamdyǵyn ózgertetin skorostnemese gazdy basý sekildi tetik. Er jigittiń kómekshi quraly. Beıbit kúnde sán úshin ustap júrýge bolatyn ásem óner buıymy. Al jaýgershilikte naıza, qylysh, shoqpar, qanjar, shalma arqan sekildi qamshy da úlken soǵys qarýy. Tek qana qamshymen jaraqtanǵan «qamshyger» batyrlar bolǵan. Besti ógizdiń terisin qaq bólgen, býranyń tumsyǵyn týrap túsirgen qamshygerler týraly ańyz-áńgimeler qanshama! Alty tutam tobylǵy sapty, on eki órim ór qamshylar jigittiń aıbary, azamattyń sesi sanalady. Qamshyny ózeksiz órýge de bolady. Alaıda salmaǵyn arttyryp, ótimin óktemdetý úshin jumyr qaıystan, álde qorǵasynnan ózek salýǵa bolady. Órimi sabynan ozyq bolmaýǵa tıis, sonda ol tıgen jerin tilip túsiredi. Qamshy - ses, qamshy – sert. Qaıqańdaǵan ýly jylannyń ózi qamshy siltengen jerden sylq ete qalady. Búldirgesinen bilegine ilgen jigitter qoldan tastamaı; otyrsa, tizesiniń astyna basyp, júrse, eki búktep alaqanyna qysyp syǵymdaıdy. Ispanıanyń semserlerin sert ustaǵan serileri sekildi qamshy degen ulttyq qarý ornyna júrgen. Mine sondaı, ómirdi kórgen, at oınatqan batyrlar qamshyny qasterlegen. Bul óleńde ulttyq minez bar. Salt-sana, ǵuryp-ádettiń kórinisi kósiledi. Oqýshysyn da, tyńdaýshysyn da tyqyrshytyp qulshyndyrady. Arqań shymyrlap, qýatyń órlep, kúshiń tasıdy. Alshańdaı basyp baryp, mama aǵashtan attyń shylbyryn sheship alyp, úzeńgige aıaǵyń tıer-tımes qarǵyp minip, qamshyńmen saýyrlata bir sıpap, tartyp ketkiń keledi. Bul sezimdi týdyrǵan óleńdegi qudiret. Osyny jazǵan Táshenov birde kóp jigittiń ishinde otyrsa, bireýler «DT» bolamyz, bireýler «QT» bolamyz, «al, siz kim bolasyz?»-dese kerek. Sonda Tókeń biz «TT» bolamyz degen eken... Muny bireýler «Tóreǵalı Táshenov» degeni shyǵar dese, endi báreýler «TT tapanshasy» ǵoı dep topshylapty. Negizi Tókeń «men rýdan bıik turamyn, ózgeshe «TT» bolamyn» degendi meńzese kerek. Iá, shynynda Tókeń ulttyq aqyn. Bul «Qamshy» saıtynyń da urany men ustanymyna saı keledi dep oılaımyn. Bul óleńdi bólip alyp aıtyp otyrǵanym, bolmys-bitimi basqasha, aýmaǵan on eki órim ór qamshynyń ózindeı bolǵandyǵynan. Avtorynyń dál qazaqtyń balasy ekenine de shúbáń joq. Adasqan hrıstıandar Isany (ǵ.s.) Qudaıdyń uly dep shatasady. Quranda «Alla týmaǵan, týylmaǵan, ákesi joq, áıeli joq, balasy joq» ekendigin anyq aıtyp bergen. Sondaı júgensiz jıerkenishti oılar qazaq jazarmandarynyń jazbalarynan da kórine bastady. Ózin aýzy-murny qısaımaı, «men – qudaıdyń ulymyn» degenin de estidik. Al onyń qasynda aspaı-taspaı, qamshyny siltep, qarapaıym qazaqtyń balasy ekenin uqtyrýdyń ózi úlken olja! Shirkin, Tókeńniń qamshysymen álgindeı áperbaqandardy bir ushyqtap alar ma edi... Otyz eki joldan turatyn óleńdi nazarlaryńyzǵa usynaıyn. Taldap tarazylaýdy ózderińizge qaldyrdym.
Ózegi bar ór qamshy, On eki taspa er qamshy, Shemen qatqan sher qamshy, Tobylǵy sap ter qamshy, Jeti tutam jar qamshy, Qara basy han qamshy, Jylan baýyr sary qamshy, Jigit bolsań, janǵa alshy!
Sur jylanǵa sert bolǵan, Er ulanǵa dert bolǵan, Eki búkteý shart bolǵan, Eki tartpas márt bolǵan, Súıek saby nart bolǵan, Súıir ushy shalt bolǵan, Talmaý tustan tańdaǵan, Daýlaý tustan ańdaǵan, Qońsysy - qonys naz qamshy, Týysy - tize áz qamshy.
Bastyqpaǵan asaýyn Basa tartyp jibergen, Qudaı qosqan qosaǵyn Qosa tartyp jibergen, Til almaǵan tentegin Tile tartyp jibergen, Kóńili tússe, kelgenin Kúle tartyp jibergen, Iesi bolǵan dúr qamshy, Kıesi bolǵan pir qamshy, Qara burym qas qamshy, Seri burym ses qamshy, Men salmadym, sen salshy...
Dáýletbek Baıtursynuly, aqyn, QJO-nyń múshesi
