Slavándar qyz turmysqa shyǵar aldynda qurbylaryn jıyp, «devıchnık» deıtin bir rásimdi ótkizip jatady. Negizinen bul dástúr Belarýste, Ýkraınada, Blogarıada, Serbıada, Polshada, Reseıdiń soltústik bóliginde keńinen taraǵan. Eski slaván joralǵysy boıynsha kúıeýge ketip bara jatqan boıjetken qamsyz kúnderimen, órilgen uzyn burymymen, sulýlyǵymen, uıat ta bolsa aıtaıyq, páktigimen qımaı qoshtasyp, syńsyp, qurbylaryna «muńyn shaǵady». Mundaı jylap-syqtaý bir aptaǵa, keıde eki aptaǵa ulasady. Qyzoınaqqa kúıeý bala jaǵynan da súrboıdaq jigitter kelip, qyz qurbylaryna tátti taǵamdaryn usynyp, tań atqansha án salyp, erotıkalyq bı bılep, kóńil kóteredi.
Osy bir qanymyzǵa jat dástúr synalap bizge de enip jatqan syńaıly. Ásirese, Astanada, soltústik óńirlerde ózderin zamanaýı jastarmyz dep esepteıtin qyz-qyrqynnyń ortasynda «qyzoınaq» oıyn-saýyq dástúrine aınalyp bara jatqandaı. Esterińizde bolsa, bazbir qazaq ánshileri turmysqa shyǵar aldynda qurbylaryn monshaǵa shaqyryp, osyndaı «devıchnık» ótkizgen bolatyn. «Toıyma qurbylarymnyń bir tústi kóılek kıip kelgenin qalaımyn» dep erkelik tanytqan juldyzdar da kezdesti. Mine, sodan beri elikkish, jelikkish qyzdar «bastańǵy» deıtin qazaqy joralǵymyzdy jeleý etip, uzatylar aldynda meıramhana-shathanalarda, jaldamaly páterlerde ne óz úıinde qurbylarymen bas qosyp júr. «Bastańǵy» bólek, onda úıdiń úlkenderi jolaýshylap ketkende aýyldyń qyz-kelinshekteri bir úıge jınalyp, ázil-ospaq aıtysyp, ulttyq oıyndar oınap, án salyp, kúı tartyp, ár túrli ónerlerin ortaǵa salyp, kesh batyratyn. Al bulardyń «bastańǵysynyń» jóni basqa, onda tosyn fantazıaǵa, erkindikke kóbirek mán beriledi. Qyz-qurbylar belgili bir stılde, mysaly, ústi-bastaryna qyna jaǵyp, teńiz qaraqshylary, erke sábı, úndi aktrısalary, qýyrshaqtar álemi, ertegi keıipkerleri keıpine enip, oılarynda júrgen qıalı qımyl-áreketterin júzege asyrady. Úlgi etetinderi qazaq ertegileriniń keıipkerleri bolsa meıli ǵoı, batys anımasıalarynyń adam shoshyrlyq mýtant-qýyrshaqtary. Talǵamǵa talas joq, árıne. Biraq, bul seniń dástúriń be? Osyny bir sát oıladyń ba, jas qurby? Oıpyr-aı, syńsyǵyń kelip, boıjetken kúnderińmen qımaı qoshtasýdy qalasań, atadan kele jatqan «Syńsý» deıtin óz dástúriń bar emes pe?
Osynyń barlyǵy úıde, dastarhan basynda «qyzǵa qyryq úıden tyıym jasap», halyqtyq salt-joralǵymyzdy kúndelikti aıtyp otyrmaýdan týyndaıtyn jaıttar bolsa kerek.
Bir ókinishtisi, qyzoınaqtyń dastarhan basynda, araq-sharappen shalqyta ótkiziletininde. Al, sharap ishken soń arada jasyryn syr qala ma? Qurbylar aǵynan jarylyp, ishtegi qupıa pikirlerin, kórgen-bilgenderin, estigenderin ortaǵa salyp, qajet bolsa, tósek qatynasynyń keıbir qupıa qyrlarymen oı bólisip, túrli oıyn-saýyqpen tań atyrady.
«Devıchnıktiń» basym bóligi uzatylar qyzdyń óz úıinde ótetinin eskersek, buǵan jol berip otyrǵan ata-analarynyń oılaıtyny ne sonda? Álde, olar qyzoınaqtyń tún jarymynan soń jynoınaqqa aınalyp sala beretinin bilmeı me eken?..
Bekjigit Serdáli
