Jastar jyly aıasynda Jambyl oblysynda óz isin ashqysy keletin jastarǵa 3 mıllıon teńgege deıin qaıtarymsyz granttar beriletin boldy. Ol úshin árıne, ınovasıalyq ıdeıa kerek. osy oraıda Merki aýdandyq jastar ortalyǵynyń dırektory, bıznestiń qyr-syryn meńgergen azamat Rasýl Malabaev qus sharýashylyǵyna negizdelgen tyń usynystaryn ortaǵa salyp otyr.
Jalpy, Rasýl ınkýbator arqyly balapan ósirý kásibin 2015 jyly qolǵa alǵan. Bastapqyda júreksingenimen, keıin kele kásiptiń qyr-syryna qanyǵa bastaıdy.
— Alǵash jumyrtqadan balapan jaryp shyqqanda qýanyshymda shek bolmady. Alaıda, salada tájirıbem az bolǵandyqtan kóp uzamaı balapandarymdy óltirip aldym. Biraq saǵymdy syndyrmaı ózge óńirlerdegi qus sharýashylyǵymen aınalysyp júrgen adamdarmen baılanys ornatyp, tájirıbe janaqtaı bastadym. Petropavl oqalasynyń mańynda myqty qus mamany bar degendi estip, arnaıy izdep bardym. Sóıtsem, eski tamda turyp jatqan bir qarıa bolyp shyqty. Onyń áreketine zer salsam, ınkýbatordan jańadan shyqqan balapandardyń aıaǵyn kezek-kezek ydystaǵy sýǵa batyryp alyp, jiberip jatyr. Munysy nesi dep bastapqyda túsinbedim. Keıin bilgenim ydystaǵy sý emes, taza 90 gradýstyq spırt eken. Mine, jumyrtqany jańa jaryp shyqqan balapandardyń aıaǵyn spırtke salý arqyly, onyń tez et jınap, shıraı túsetinine kóz jetkizdim. Baıqap tursańyz, adam sanasyna syımaıtyn nárse. Alaıda, mundaı ádistiń baryn kim bilgen?, - deıdi Rasýl.
Qazir Rasýl Iýsýfuly osy bilgenimen merkilik jastarmen bólisýde. Merki aýdandyq jastar resýrstyq ortalyǵynyń dırektory qyzmetine arnaıy shaqyrtýmen kelgen jalyndy jas qazir aınalasyna kásip ashýǵa nıetti jandardy jınap, bıznes trenıńter ótkizýde.
— Negizi qus ósirý sharýashylyǵymen aınalysý kóp qarjyny qajet etpeıdi. Bir ınkýbator satyp alý úshin bar-joǵy 40 myń teńge qajet. Men óz kásibimdi solaı bastaǵanmyn. Al bir ınkýbatorǵa 104 jumyrtqaǵa deıin syıady. Qurylǵy 21 kún jumyrtqany shaıqaǵannan keıin kemi 90 balapan ónip shyǵady. Ol árıne, eń birinshi ınkýbatorǵa salǵan jumyrtqańyzǵa baılanysty. Eger jumyrtqa tońazytqyshta turǵan bolsa nemese bir jerinde jaryǵy bolsa, onda ol balapan bolmaıdy. Jáne eń qaýiptisi osyndaı jumyrtqany ańǵarmaı ınkýbatorǵa salyp qoıatyn bolsańyz, kóp ýaqyt ótpeı ol jarylyp, odan keıin qalǵan jumyrtqalardy da jaramsyz etip tastaıdy. Alǵash ınkýbatorǵa jumyrtqa salǵanymda osyndaı jaǵdaıǵa tap bolyp, ol maǵan úlken sabaq bolǵan,-deıdi R.Malabaev.
Iá, jalyndy jastyń bastamasy kópke úlgi ekeni daýsyz. Qazirgi tańda bilgenimen bólisip, arzan baǵaǵa arnaıy qondyrǵy taýyp bermek túgili, durys jol silteýdi qıyn kóretinderdiń az emes ekeni shyndyq. Al Rasýl Jastar jylyna oraı merkilik jastarǵa osyndaı tyń kásip túrin usynyp otyr.
— Árıne, bári birden bolyp ketpeıtini anyq. Inkýbatordan balapan shyǵarmas buryn, oǵan taýyq qora salý kerek. Ol qoranyń úlken bolýy mańyzdy emes. Bastapqyda balapandar syıatyndaı yqshamdy etseńizder jetkilikti. Odan keıin balapandardy temir torǵa otyrǵyzýǵa bolmaıdy. Sebebi, az qozǵalǵan balapan tez semirip ketedi. Al semiz taýyq jumyrtqa az týatyny belgili. Jáne bir torǵa ınkýbatordan bir kezeńde shyqqan qustardy otyrǵyzbaǵanyńyz abzal. Óıtkeni olar bir-birimen shoqysyp, jaraqattap, tipti óltirip qoıýy múmkin.
Eki aı qorada turǵan balapandardy jaıyp, jem shashýǵa bolady. Olardy kúnine eki-úsh ret jemdeý kerek. Eger 20 taýyqqa 300 keli jem alsańyz, ol olarǵa bes aı boıy azyqqa jaraıdy.
Árıne, «shyǵys shyqpaı, kiris bolmaıtyny» belgili. Sondyqtan bul kásipti súıip isteseńiz, erteń sizdi mol qazynaǵa keneltedi, - deıdi jas kásipker.
Joǵaryda Rasýl aıtyp ótkendeı nebári 25 myń teńgege satyp alynǵan ınkýbatorǵa 104 jumyrtqany birden salýǵa bolady. Jáne 1 jylda 12 ret balapan shyǵarsańyz da óz erkińiz. Tek olardy kútip ustaýǵa keter shyǵyndy esepke alsańyz bolǵany. Nemese balapandardy bazarǵa shyǵaryp satsańyz da, mol tabys.
Taǵy bir aıta keterligi, Rasýl usynyp jatqan ınkýbatorlarǵa taýyqtan bólek, túıequs, qaz, úırek, bódeniń de jumyrtqasyn bastyrýǵa bolady. Al qazirgi tańda bir túıequstyń jumyrtqasynyń ózi naryqta 500 teńgege baǵalanatynyn eskersek, bul da úlken bıznes ekenin ańǵarý qıyn emes.
Rasýldyń aıtýynsha, qazir Merki aýdanynyń jumyrtqa ónimine degen ishki suranysy aıyna 40 myń danany quraıdy eken. Jalyndy jastyń endigi armany osy suranysty tolyqtaı óteı alatyn aýyldardan qus sharýashylyǵymen aınalysatyn kásipkerlerdiń sanyn kóbeıtý. Bul júzege aspaıtyn joba emes. Sebebi, qazirdiń ózinde 5 jas ınkýbator qurylǵysyna tapsyrys berip, búgin-erteń óz bıznesin bastaǵaly otyr.
Baqyt Jalǵas
