Jaqynda Taıland Úkimeti osy elden baspana surap, bas saýǵalap qashyp kelgen 100-ge tarta uıǵyr ulty azamattaryn QHR-na qaıtaryp bergenin habarlady. Bul týraly «Qamshy» portaly «Azattyq» saıtyna silteme jasaı otyryp jazady. Sonymen 3 birdeı memleketti qamtyǵan bosqyndardyń daýly oqıǵasy bylaı bastalǵan.
Túrkıa terıtorıasy arqyly Taılandqa qashyp bara jatqan júzge tarta uıǵyr azamaty Taılandtaǵy Túrkıa elshiligi aldynda shý shyǵarǵan.
General-maıor Vırahon Sýhonfapatıpak myrza, «Taılandqa zańsyz kelgen 90 uıǵyr mıgranty sársenbi kúni Qytaıǵa qaıtaryldy»,-dep málimdegen.
Al, bangkokpost-tyń habarlaýynsha, 8-shilde kúni Ystambuldaǵy Taıland elshiligi aldyna júzdegen adam jınalyp, narazylyq aksıasyn uıymdastyrǵan. Aksıa sońy jappaı tártipsizdikke ulasyp, nátıjesinde elshilik ǵımaratynyń esik-terezeleri qıraǵan.
Al, túrkıalyq Hurriyet basylymynyń málimetine súıensek, «Shyǵys Túrkistandy azat etý» qozǵalysynyń 200-ge tarta belsendisi elshilik aldynda Bankogtyń resmı túrde etnıkalyq uıǵyrlardy Qytaıǵa keri qaıtarý týraly sheshimine narazylyq bildirip, sherýge shyqqan.
Al Taıland Úkimeti bolsa, ózderinen saıası baspana surap kelgen «uıǵyr» mıgranttarynyń arasyndaǵy daýdy Pekın men Ankara óz arasynda sheshýi tıis dep sanaıtynyn jetkizgen.
Sondaı-aq, Taıland premer-mınıstri beısenbi kúni atalmysh daýly máselege qatysty jasaǵan resmı málimdemesinde pana surap kelgen júzdegen uıǵyrdy el Úkimeti Qytaıǵa keri qaıtarǵanyn rastady. Taılandtyń premer-mınıstri Praıýd Chano Channyń sózinshe uıǵyr bosqyndarynyń taǵy bir bóligi Túrkıadan baspana surap barǵan.
Sonymen qatar, Qytaıdyń Syrtqy ister mınıstrligi Taılandty baspanalaýǵa nıetti uıǵyr bosqyndary týraly aqparatqa qatysty arnaıy málimdeme jasaǵan.
Onda «Uıǵyrlar - Qytaı halyq respýblıkasy aýmaǵynda tatý-tátti turyp jatqan 56 etnıkalyq ulttyń biri. Sondyqtan eń áýeli oldar qytaılar bolyp esepteledi. Eger qandaı da bir qytaı turǵyny shetelge zańsyz ótip ketse, onda úkimet sol elmen yntymaqtastyǵyn kúsheıtýi tıis» dep málimdegen.
Qazirgi tańda Qytaıdyń Shyńjań ólkesinde 9 mıllıonǵa jýyq uıǵyr etnosy turady. QHR Úkimeti tarapynan Shyńjań uıǵyrlaryna avtonomıalyq aýdan statýsy berilgen. Qazirgi tańda Qytaı aýmaǵynda tirshilik etip júrgen 56 etnıkalyq ulttyń biri – uıǵyr belsendileri birneshe márte ultaralyq qaqtyǵystarda dúrdarazdyq týdyrýǵa tyrysqan bolatyn. Alaıda, Qytaı quqyq qorǵaý qyzmetkerleri olardy basyp otyrǵan. Al bul qaqtyǵystarǵa qatysty túrkilerdiń múddesi úshin shyr-pyr bolatyn Túrkıa Respýblıkasy men Batys elderindegi uıǵyr belsendileri Qytaı úkimeti jergilikti uıǵyrlardyń dinı jáne saıası bostandyǵyn shektep otyr dep synaǵan. Tipti, olar uıǵyr etnıkasyn qoldaý aksıalaryn da uıymdastyrǵan. Al Qytaı Úkimeti bul aıyptaýlardy joqqa shyǵaryp otyr.
Nurgeldi Ábdiǵanıuly
