Muhtar Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti – elimizdegi mádenıet salasyna mamandar daıarlaıtyn úzdik oqý oryndarynyń biri. Ońtústiktegi iri shyǵarmashylyq ortalyq retinde tanylǵan bilim ordasy kóptegen talantty jastardyń esimderin elge áıgilep, óner salasynda talaı bıikterdi baǵyndyrdy. Osy jetistikterge, ásirese, bıyl otyz jyldyǵyn atap ótip otyrǵan ýnıversıtettiń horeografıa kafedrasynyń da qosqan úlesi erekshe. 30 jyldyq tarıhynda kafedranyń shákirtteri respýblıkalyq jáne halyqaralyq kóptegen baıqaýlarda myqtylyǵyn moıyndatyp, júldeli oryndarǵa ıe boldy. Kafedra janynan ashylǵan «Qarakóz» bı ansambliniń jetken jetistikteri birtalaı, ıaǵnı Sh.Jıenqulova atyndaǵy respýblıkalyq bı konkýrsynyń 2 dúrkin laýreaty, halyqaralyq «Shabyt» baıqaýynyń İ oryn ıegeri, taǵy basqa dúbirli sharalardyń jeńimpazy atandy. Bul jeńister, árıne – ónerge degen shynaıy súıispenshilik pen qajyrly eńbektiń nátıjesinde keldi.

Kafedra mereıtoıynyń qurmetine oraı ýnıversıtette «Álem halyqtarynyń bıleri» atty halyqaralyq festıvál ótkizildi. Aıtýly is-sharaǵa elimizdiń ǵana emes, sondaı-aq, sheteldiń de bıshileri, atap aıtqanda, Bashqurtstannyń, Ózbekstannyń, Qyrǵyzstannyń, Qaraqalpaqstannyń já­ne Reseıdiń bı ujymdary arnaıy kelip qatysty. Óte joǵary deńgeıde ótken fes­tıval barysynda óner ujymdary kó­rermenderdi sheberligimen tánti etti. Me­reke aıasynda sheberlik synyptary já­ne ǵylymı-tájirıbelik konferensıa uıym­dastyryldy.

Kafedra meńgerýshisi, tanymal ustaz Baljan Tileýbaeva shákirtteriniń talantyna shúkirshilik etip, bı ónerinde tabysqa jetýdiń ońaı emestigin alǵa tartty.

– Talantty shákirtter tárbıeleý úshin, bilikti ustazdar qatarynyń bolý qa­jettigi zańdylyq. Osy mindetti jaqsartý maqsatynda biz jas oqytýshylardyń baletmeısterlik biliktiligin joǵarylatý jáne stýdentterdiń oryndaýshylyq she­berligin arttyrý úshin ózge oqý oryndarymen, sol sıaqty respýblıkalyq jáne halyqaralyq tanymal shyǵarmashylyq ujymdarmen tyǵyz baılanys ornatýǵa barymyzdy saldyq, – deıdi Baljan Seıdiramanqyzy.

Osyndaı shyǵarmashylyq qatynas­tar­dyń nátıjesinde kafedraǵa Ózbek­s­t­a­n Respýblıkasynyń halyq ártisi, mem­lekettik «Ýzbekıstan» bı ansambliniń bas baletmeısteri K.Mýmınov, T.Júr­genov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akade­mıasynyń fakúltet dekany K.An­dasov jáne N.Goncharova, G.Saıtova, E.Asyl­ǵazynov syndy belgili horeograftar ar­naıy sheberlik synyptaryn ótkizýge sha­qyryldy. Al modern bıi boıynsha Izraıldiń zamanaýı bı teatrynyń balet­meıs­teri, keshegi kafedra túlegi E.Sım­brovskaıa, Fransıadan zamanaýı «hıp-hop» stıliniń dúldúlderi, álemdik deńgeıdegi bıshi-horeograf Jan-Klod Výaıako men bıshi B.Výaıako sheberlik synybyn ótkizdi.

Jalpy, ýnıversıtet qoǵamda suranysqa ıe mádenı tynyǵý qyzmeti mamandaryn sonaý 1967 jyldan beri daıarlap keledi. Áýelgide burynǵy ál-Farabı atyndaǵy Shymkent pedagogıkalyq mádenıet ınstıtýty janynan qurylǵan mádenı tynyǵý qyzmeti kafedrasy 1998 jyldan bastap OQMÝ-dyń quramyna endi. Keńes Odaǵy tusynda elimizdiń eshbir oqý ornynda mundaı kafedranyń bolmaǵanyn eskersek bul bilim oshaǵyndaǵy shákirtterge Le­nıngrad, Máskeýdegi ataǵy jer jarǵan mádenıet ınstıtýttaryn támamdap kelgen ustazdar tálim berdi. Qazirgi tańda atalmysh mamandardy elimizdiń alty memlekettik oqý orny men úsh jekemenshik bilim ordasy daıarlaıdy. Mádenıet salasynyń jiligin shaǵyp, maıyn ishetin mamandardy daıarlaıtyn oqý ordalarynyń qarashańyraǵyna aınalǵan kafedra búginde elimizdegi bir­den-bir ádistemelik keńes ortalyǵy bo­lyp otyr. Iaǵnı respýblıkadaǵy toǵyz oqý orny osy kafedra oqytyp jatqan baǵdarlama boıynsha sabaq beredi, oqý-ádis­temelik quraldarmen de osyndaǵy us­tazdar qamtamasyz etedi. Budan bólek munda mádenıet jáne óner qyzmetkerleri men respýblıkalyq biliktilik jetildirý kýrsy da bar.

Kópten beri ýnıversıtette shákirt tárbıelep kele jatqan ulaǵatty ustaz, peda­gogıka ǵylymdarynyń doktory, profesor Násiphanym Kamalqyzynyń aıtýynsha, mádenıet qyzmetkerleri halyqqa eń qajetti mamandyq ıeleriniń biri. «Bizdiń maqsatymyz – elimizdiń mádenıet salasyn odan ári damytý, kórkeıtý. Biz shákirtterdi aldymen mamandyqqa baýlýdan buryn adam bolýǵa tárbıeleımiz. Oqý ornynyń isker basshysy Jumahan Myrhalyqovtyń da qoıyp otyrǵan basty talaby osy», – deıdi Násiphanym Kamalqyzy.

Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnı­versıteti – irgeli bilim jáne mádenıet ordasy, talaılardy tánti etken talanttardyń esimin pash etken oqý oshaǵy. Naǵıma Esqalıeva, Maqpal Júnisova, Marat Oma­rov, Rınat Ǵaısın, Edýard Malbekov, Luqpan Esenov, Zamıra Qasteeva, Raıhan Qalanova, Ferýza Jolynbetova tárizdi elge tanymal mádenıet qaıratkerleri, otandyq estrada juldyzdary da osyndaǵy ustazdardyń tárbıesin kórdi.

Rasynda da, Ońtústiktegi mádenıet salasy ózge óńirlerge qaraǵanda meılinshe damyǵany jasyryn emes. Bir ǵana oblys­tyń ózinde alty birdeı teatrdyń jumys isteýi, sırk, fılarmonıa sekildi odan basqa da túrli mádenı nysandardyń belsendiligi ónerge jaqyn jastarǵa jol ashady. Sondyqtan, OQMÝ-dyń túlekterine áý bastan-aq suranys bildirip jatatyndar óte kóp. Qolyna dıplomyn ustaǵan bitirýshilerdiń basty problemasy jumys tabý ekeni ras. Áıtkenmen, ýnıversıtetti shyǵarmashylyq mamandyqtar boıynsha támamdaǵan jastar búginde respýblıka, oblys kólemindegi túrli qyzmet oryndarynda jemisti eńbek etýde. Máselen, Jumat Shanın atyndaǵy oblystyq qazaq drama teatrynyń, oblystyq opera jáne balet, satıra teatrynyń, Shymkenttiń maqtanyshy ári brendine aınalǵan «Ońtústik sırk» mekemesiniń tizginin ustap otyrǵandar osy bilim oshaǵyn támamdap shyqqandar.

Ustazdar qaýymy stýdentterdiń boıyn­daǵy ózindik qabiletterin ashýǵa erekshe mán beredi. Teorıalyq sabaqtardan bólek oqý ornynda bir stýdenttiń jeke muǵalimnen dáris alýyna múmkindik jasalǵan. Ár sala­ǵa qajetti qural-jabdyqtarmen qamta­masyz etilgen aýdıtorıalar da jetkilikti. Aıta keterligi, bir topta on stýdent bol­sa shyǵarmashylyq pánderden ótýge árqaı­sysyna jeke muǵalim bólinedi. Sebebi, shákirttiń boıyndaǵy qabiletti ashý ońaı sharýa emes. Stýdentke óz oıyn ashyq aıtyp, máselen, akterlik sheberlikti damytý sabaǵy bolsa oǵan berilgen róldi erinbeı tamashalap, erkin qozǵalýyna múmkindik jasaý qajet. Onyń qolynan keletinine sendirip, shabyttandyrsa ǵana ol buǵyp jatqan ónerin syrtqa shyǵara alady. Shá­kirtterge mundaı múmkindikti kez kelgen oqý orny jasaı almaıdy. Munyń bári oqý orny basshysynyń tikeleı qoldaýymen júzege asyp jatqan dúnıeler.

Ónerli jastardyń ordasynda óner ujymdarynyń bolmaýy múmkin emes. Oqýdy praktıkamen ushtastyrý úshin kafedrada 4 stýdenttik úıirme qurylǵan. Bul «İzdenis» ǵylymı-zertteý úıirmesi, «Qısyq aına», Shymshyma» satıralyq teatry, stýdenttik KTK (KVN), bulardan bólek «Dýman» jastar halyq teatry. Óner ujymdary respýblıkalyq, oblystyq konkýrstarda talaı ret top jaryp, úzdik ekendikterin moıyndatyp keledi. Máselen, «Shýyldaqtar» KTK komandasy Qazaqstan Respýblıkasynyń chempıony atandy. Ýnıversıtetishilik kishigirim «Dýman» teatrynyń halyq teatry atalyp ketýi de kóp nárseni ańǵartsa kerek. Osydan 6 jyl buryn qurylǵan stýdenttik, halyqtyq «Dýman» teatrynyń jospary kóp. Jas ujym elimizdiń alyp qalalarynda ótetin baıqaýlarda baq synap, Shymqalanyń abyroıyn asqaqtatýdy maqsat etip otyr.

Jastarǵa tereńirek bilim berý maq­satynda 2003 jyldan bastap «Mádenı tynyǵý qyzmeti» mamandyǵy boıynsha magıstratýra ashylǵan. Endi, mine, ýnıversıtet basshylyǵy bıyldan bastap múmkindikterin keńeıtip doktorantýra ashýǵa umtylýda. Grant sany az bólinetin, biraq jaýapkershiligi mol, arqalaıtyn júgi aýyr mamandyqta oqıtyn stýdentterge ýnıversıtetten birqatar jeńildikter qarastyrylypty. Jetim, múgedek jáne áleýmettik jaǵdaıy tómen jáne oqý úlge­rimi joǵary balalardyń oqý aqysyna 50-70 paıyzǵa deıin jeńildik alýlaryna múmkindik bar. Kafedranyń ǵylymı shyǵarmashylyq kúsh-qýaty óte joǵary.Ujymda 2 ǵylym doktory, 11 ǵylym kandıdaty, 4 profesor, 1 halyq ártisi, 4 mádenıet qaıratkeri, 8 halyqaralyq konkýrstar men festıválderdiń laýreattary jumys isteıdi. 1998 jyldan bastap «Mádenı tynyǵý qyzmeti» kafedrasynyń oqytýshylary avtorlyq ujym retinde Memlekettik bilim berý standarty, úlgilik josparlar men «Mádenı tynyǵý jumysy» mamandyǵy boıynsha bakalavrıat, magıs­tratýra jáne PhD doktorantýraǵa úlgilik baǵdarlamalar óńdep keledi. Bulardy osy sala boıynsha mamandar daıarlaıtyn elimizdegi joǵary oqý oryndary paıdalanady. Bir aıta keterligi, osyndaı myqty ustazdardyń tálimin kórýge oblystyń jastary ǵana emes, ózge de óńirler men qalalardyń jastary yntyq. Jyl saıyn Astanadan bastap kórshi oblystardan kelip oqıtyn stýdentter az emes eken.

Bilim sapasy, ǵylymı jetistikterimen ǵana emes, sport salasyndaǵy chempıondarymen de ataǵy dúıim jurtqa málim OQMÝ-dan shyqqan sport sańlaqtaryn tanystyryp jatýdyń ózi artyq. Fýtboldan bólek munda basketbol, voleıbol, kórkem gımnas­tıka, ústel tenısi, boks, erkin kúres, aýyr jáne jeńil atletıka, oq atý, dzúdo taǵy basqa sport túrlerinen respýblıkalyq, halyqaralyq jeńimpazdar bilim alýda jáne túlep ushqan. Tek ýnıversıtettiń bıylǵy sý jańa chempıondaryn atap ótsek. Olar – Ońtústik Koreıanyń Kvandjý qala­synda ótken dúnıejúzilik ýnıversıadada taekvando sportynan altyndy qan­jyǵasyna baılaǵan Nursultan Mamaev pen stendtik atýdan qola medaldardy ıelengen Angelına Mınshýk, Vladımır Pochıvalov, Aleksandr Ershov.

Sporttyq jetistikteri jóninen ýnıversıtet respýblıkamyzdaǵy joǵary oqý oryndary arasynda úzdikterdiń qata­rynda. Oqý oshaǵynda jastardyń salamatty ómir saltyn ustanyp, sportpen aınalysýyna barlyq jaǵdaı jasalǵan. Sonyń ishinde túrli jarys, týrnırler kóptep uıymdastyrylyp júr. Ásirese, kishi fýtboldan ulttyq stýdenttik lıganyń tanymaldylyǵy kún sanap artyp keledi. Bıylǵy «Kúz-2015» ataýymen Shymkenttegi týrnırdiń 5-shi týryna qatysýǵa nıet bil­dirip, yntalanǵan stýdentterdiń, naqty­raq aıtqanda, komandalardyń qatary kóp boldy.

M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti uıymdastyrǵan saıystyń ashylý saltanatyna Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárinjipov qatysty. Abaı saıabaǵyndaǵy kishi fýtbol alańyna jınalǵan jurttyń qarasy kóp boldy. Kórermender óz komandalaryna jankúıer bolyp, fýtboldyń tartysty ótýine atsalysty. Al óz kezeginde saıysty saltanatty túrde ashyp bergen mınıstr barlyq komandaǵa sáttilik tiledi. «Bilimpaz jastardyń sportty súıgeni, aınalysqany biz úshin óte mańyzdy. Sondyqtan, osyndaı saıystardy jıi ótkizip turý mindetimiz. Kim biledi osyndaı jarystardyń nátıjesinde erteńgi kúni qazaqty álemge tanytatyn myqty fýtbolshylar shyǵýy da múmkin. Biz tek soǵan jol ashýymyz qajet», dedi ol. Stýdentter asyǵa kútken saıystyń ashylý saltanatyna Qazaqstan Respýblıkasy Fýtbol federasıasynyń vıse-prezıdenti S.Baıshaqov pen ýnıversıtet rektory Jumahan Myrhalyqov qatysty.

Ulttyq stýdenttik lıganyń qurylýy, ásirese, sport mamandaryn erekshe qýantyp otyr. Amerıka men Eýropada stýdenttik lıgalar burynnan bar. Máselen, AQSH-ta stýdenttik komandalardyń arasynda bas­ketbol men hokeıden ótetin jarystar tanymaldylyǵy jóninen tek áıgili NBA men KHL oıyndaryna ǵana ese jiberedi. Sol sekildi otandyq stýdenttik lıganyń da bıik belesterdi baǵyndyrýyna tolyq múmkindigi bar. Onyń ústine, mundaı jarystarda bolashaq chempıondar shyńdalyp, talantty jastar irikteletini de belgili.

Uıymdastyrýshylardyń óńirdegi ala dop qýǵan stýdentterdiń basyn qosyp, úzdikterdi anyqtaýy tegin emes, árıne. Bilim jáne ǵylym mınıstriniń aıtýynsha, jarystyń qorytyndysy boıynsha iriktelip alynǵan jas fýtbolshylardan ulttyq qurama komanda quryp osy jyldyń aıaǵynda Abý-Dabıde ótetin Azıa chempıonatyna qatystyrmaq. Al kelesi jyldyń tamyz aıynda stýdentterden quralǵan ulttyq komanda Brazılıada ótetin Álem chempıonatynda óner kórsetedi degen jos­par bar. Esterińizge sala keteıik, ótken jylǵy týrnır jeńimpazy, ıaǵnı, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazıa ulttyq ýnıversıtetiniń komandasy 6 maýsymda Berlınde ótken Chempıondar lıgasynyń machyna kórermen retinde barýǵa joldama alǵan bolatyn.

Sportqa, onyń ishinde fýtbolǵa aıryqsha kóńil bóletin oqý ordasynyń fýtbol komandasy da osal bolmaýǵa tıis. Je­tistikter jaıly aıtar bolsaq, OQMÝ fýtbol komandasy Qazaqstan Respýb­lıkasy Jazǵy Ýnıversıadasynyń 2001, 2005, 2007, 2009 jyldardaǵy jeńimpazy. 2012 jyly 24-30 qyrkúıek aralyǵynda Astana qalasynda Bilim jáne ǵylym mınıs­trliginiń uıymdastyrýymen ótken res­pýblıka joǵary oqý oryndary arasynda kishi fýtbol jarysyna qatysyp, chempıon atandy. Sondaı-aq, elimizdegi joǵary oqý oryndary arasyndaǵy Jazǵy Ýnıversıadanyń eki dúrkin jeńimpazy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti kýbogynyń 2006 jylǵy joǵary oqý oryndary arasyndaǵy kúmis júldegeri boldy.

İrgeli bilim ordasy Olımpıada oıyndary, álem birinshilikterinde top jarǵan stýdentterin maqtan tutady. Sondyqtan, Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıver­sıteti «Suńqar» komandasynyń músheleri ulttyq stýdenttik lıgada jeńiske jetip, sol arqyly halyqaralyq deńgeıde elimizdiń namysyn qorǵaýǵa belin bekem býyp otyr.

Derekkóz: egemen Qazaqstan