Adamnyń jaratylysy qyzyq. Maǵan keıde jalpy pende qatelikter jiberip, sony túzeý úshin ómir súretindeı kórinedi. «Jańylmaıtyn jaq, súrindeıtin tuıaq joq» deıdi qazaq... Degenmen, qatesin túsinip, qaperine alatyn adamdar da azaıyp barady...

Mysaly, qalyń qazaq meni «oppozısıoner» dep oılaıdy. Nege? Óıtkeni, bılikpen qatynasym joq. Al, bılik meni ózine qarsylas sanaıdy. Shynyna kelgende, men eshkimge qarsylas emespin, tek qazaqtyń qamyn ǵana aıtamyn. Qazaqtyń qamyn aıtatynnyń bári oppozısıoner bolsa, Atılladan bastalyp, Altynbek Sársenbaevpen bitpeı me?!.

Joq! Menińshe, qazaqtyń qaıǵy-muńyna ortaqtyń bári óziniń eli men jurtyna qarsy emes. Qazir bireý bilse-bireý bilmes, mysaly, búgingi Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary Shyńǵys MUQAN da bir kez­de «Jas Alash» gazetinde jýr­nalıst bolyp jumys is­tep, bılikti aıaýsyz synap, ta­laı maqalalar jazǵan... Son­da ol da «oppozısıoner» ma?..

«Jas Alashtyń» bir zaman­daǵy jas tilshisin esime al­yp otyrǵan sebebim, Nur.kz aq­parattyq portalynan mynadaı aqbar oqydym: «...Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary Shyńǵys Muqan batys óńirdegi dinı ahýaldy ýshyqtyryp jatqandarǵa alańdaıtynyn aıtty. Shyńǵys Muqan dinı qatynasty retteý úshin Ózbekstannan úlgi alýǵa usynys tastady.

«Ózbekstan, Tájikstan sıaqty kórshiles elderde úlken qaýip tónip turǵan salafızm aǵymyna shekteý qoıyldy. Biz áli shekteý qoıa almaı otyrmyz. Osy máselege qaıtyp oralmaı, túbegeıli sheshe almaımyz dep oılaımyn.... Eldegi dinı qatynasty retteý úshin Ózbekstan men Tájikstan tájirıbesin qoldanýymyz kerek», dedi Shyńǵys Muqan...»

Ári qaraı Atyraýda teolog mamandardyń kómegine 916 adamnyń júgingenin aıtqan Shyńǵys baýyrymyz óńirdegi qyl ústinde turǵan dinı jaǵdaıdy retteýdiń basty joly jaıynda bylaı deıdi: «2012 jyly túrli lańkestik áreketke umtylýdan keıin biraz jumys júıelendi. «Dinmen tek dindarlar aınalysý kerek» degen túsinikten kettik. Din qoǵamnyń problemasy. Sportshylarmen de jumys isteý kerek. Olar ózge kúshterge kóbirek senedi. Sportshylarymyz dinge bir taban jaqyn. Qazirgi qoǵamda saqalǵa qumar sportshylar óte kóp...

...Pikir qaıshylyqtar alańynda soǵystaǵydaı quldyqtaǵy adamdy jaı tartyp ala almaımyz. Sanaǵa áser etýimiz kerek. Qazir bizde ımamdarǵa «sizderdiki durys eken» dep kelip jatqandar bar. Biraq, «eger men sizderdi tyńdasam, meni óz jamaǵatym kústánalaıdy. Olardan sál sekem alamyn» dep kelip jatqandar bar. Byltyr basqa aǵymnan 55 adamdy qaıtardyq. Bizdiń kórshiles elderdegideı qamap ta tastaýǵa bolady. Biraq, kez kelgen nárseniń teris áseri bolady. Dıagnozyn bilip, emin bilmeıtin sekildi...

...Myqty matematık jasaý úshin mektepten tereńdetip bilim beredi. Al, ımam bolatyndar tek mektep bitiredi. Imamdyqqa UBT-dan test tapsyryp, túse almaı qalǵandar barýy múmkin. Qaıtedi endi... Test kelispegen soń, dinı oqý oryndaryna barady. Mektepti «5»-pen oqyp, altynmen bitirgen bala ımamdyqqa barmaıdy. Sondyqtan mektepten bastap bilikti dinı mamandardy daıyndaýdy qolǵa almaı, jaǵdaıdy túbegeıli sheshe almaımyz...»

...Menińshe, jaman oılar emes. Janashyrlyq ta seziledi. Kerek deseńiz, qazirgi qyzmetindegi tikeleı mindetteriniń biri ǵoı, Shyńǵystyń...

Jasyratyny joq, bizdiń batysta din máselesinde meılinshe saqtyq pen tereńdik kerek. Jat jurt­tyń jalasy da, bóten úıdiń alasy da jeterlik. Adam­zattyń eń názik sezimine zorlyq ta, buıryq ta júrmeıdi. Qaıbir jyly ózi arab elderinde talaı jyldar elshi bolyp kelip, qazaqta din máselesiniń resmı ókil-basshysy qyzmetin atqarǵan bireý aıdyń kúni amanynda eshkim estimegen «ýmerennyı ıslam» degendi shyǵaryp edi. Onysyn eshkim túsinbedi. Bul ne, ózi: «tábeti tartylǵan» degen maǵyna ma, álde, «Allaǵa tolyq emes, azdap sený kerek» degen adasýshylyq pa?..

Adamda senim ne bolady, ne bolmaıdy. Jartylaı senim senim emes. Olaı bolsa, aldymen: «Imam bolatyndar tek mektep bitiredi. Mektepti «5»-pen oqyp, altynmen bitirgen bala ımamdyqqa barmaıdy» dep alyp, artynsha qalaısha: «Sanaǵa áser etýimiz kerek»...

Islam beıbitshilik pen birliktiń dini. Menińshe ıslam jaıly aıtý úshin, din týraly til kezemes buryn, eń quryǵanda, musylmannyń bes paryzynyń bireýin úzbeı, únemi, qaza qylmaı oryndaý kerek, ol namaz. Qazaq­stan­nyń birde-bir zańy musylmanǵa namaz oqýǵa tıym salmaıdy...

Áıtpese, «Mektepti «5»-pen oqyp, altynmen bitir­gen bala ımamdyqqa barmaıdy» degen sóz qazaqtyń Musylman Basqar­ma­syna, barlyq ımamdarǵa ǵana emes, kúlli musylman jamaǵatyna qarata aıtylǵan asa aýyr sóz! Adam ańdap sóıleý kerek! Ańdamaı sóıleýdiń aqyryn ár qazaq jaqsy biledi...

Abaı: «Aqyryn júrip, anyq bas...» deıdi. Sóz-aq qoı...

Qajymuqan ǴABDOLLA,

«Qazaq Eli» halyqtyq qozǵalysynyń tóraǵasy