Qazaq – bul sózdi estigende oıyma san túrli saýaldarmen qosa túbi joq tereń oılar keledi. Osydan eki-úsh jyl buryn bul sózdi sıpattap ber deseńiz maıyn tamyzyp, arqańyzdy qozdyryp jiberer edim. Árıne, qazir de solaı aıtamyn aý, alaıda ózimniń keı jerlerin asyra siltep jibergenimdi endi uǵynǵandaımyn. Jaraıdy, áńgimeniń álqısasy Almatylyqtarǵa qıyndyq týdyryp júrgen «» bastaldy. Ózderińiz biletindeı avtobýsqa elý de-elý bolyp otyrdyq. Iaǵnı, jartysy qazaq, qalǵany - assambleıanyń 20 jyldyǵyn erekshe toılaǵan kisiler (ózge ult ókilderi).
«Qurmetti jolaýshylar, ońaı kártishkelerińizdi tekseriske daıyndap otyryńyzdar»,- degen daýys estilip edi halyq abyr-sabyr bolyp ketti. Barlyǵyn tekserip kelip, jasy elýge taıap qalǵan orys apama jáne qasynda uıaly telefonymen sóılesip otyrǵan orys kelinshegine «Ývajaemaıa vasha kartochka», dedi. Apam, qazaq jigitti tipti estimegen adamdaı melshıip qalypty. Al qasyndaǵysy múlde mán berer emes. Avtobýstyń ishin tegis tekserip shyqqan qazaq jigiti, qysylyp, qymtyrylyp bar oryssha jıǵan-tergenin qaıtalap jatyr. Arasynda tutyǵyp ta qalady. Al álgi apam óziniń kártishkesin bergisi kelmeıtinin, teksertkisi kelmeıtinin oryssha órnektep turyp jetkizip jatyr. Qasyndaǵysy tipti elep otyrǵan joq. Al avtobýstaǵy basqa sary apalarym da jigittiń jaǵasyna jarmasa ketti. Sondaǵylary ońaımen kelispeıdi mys. Aınalasyndaǵy orys ádebıetiniń sózderin jaýdyryp jatqandarǵa qazaq jigiti «Buny men oılap tapqanym joq, zań solaı, talap sondaı, men tek jumys istep júrmin» dep aıtqysy keldi. «Kókirek shirkin saırap tur, qudaı tildi baılap tur», degendeı, «Ońaıdan» nápáqasyn taýyp júrgen jigit bezek qaqty. Tólemese aıyppul salynyp, ákimshilik jaýapqa tartylatynyn, qoǵamdyq tártipti saqtaý kerek ekenin, ózgelerden ne aıyrmashylyǵy baryn, jasyńyzdyń úlkendigine qaramaı jol erejesine baǵynbaıtyndyǵyńyz, kerek deseńiz adamgershiligińiz qaıda, degen sózderdi aıtqysy-aq keldi. Biraq... Aldyńǵy esikte turǵan serigi túsýleriniń kerek ekenin aıtyp, aıaldamadan túsip qaldy. Al kempirge kegi ketkendeı, ishi kúıip turǵan jigit, ekeýine tesilip qarap turdy da qolyn bir siltep shyǵyp ketti. Eh, shirkin, bulaı siltengen qoldar qanshama eken?
Toleranttylyq – bul pándi Respýblıkamyzdyǵy barlyq joǵarǵy oqý oryndarynyń stýdentteri oqıdy. Biz de oqydyq. Toleranttylyq degenimiz «latyn tilinen aýdarǵanda. tolerantia — tózimdilik, kónbistik — basqa oıǵa, kózqarasqa, nanym-senimge, is-áreketke, ádet-ǵurypqa, sezim-kúıge, ıdeıalarǵa tózimdilik, jumsaqtyq kórsete bilý qasıeti» dep taqyldap turatynbyz. Sabaq aıtatynbyz, konspekt jazatynbyz. Men de oqydym. Birde muǵalimge, bul pán bizge ne úshin kerek, qazaqtyń osynshama ýaqyt onsyz da kónbis bolyp kelgeni jetpeı ma? Kónbis degen sóz namysyma tıetinin aıtyp suraq qoıǵan edim. Alaıda muǵalim bul ýnıversıtet programmasy, oqýǵa tıis ekensiń oqy degen bolatyn. Endi suraq. Baǵanaǵy ońaılyq jigittiń basynan ótken jaǵdaı osydan jetpis jyl burynǵy jaǵdaıymyzben salystyrǵanda shúkirshilik bolar edi. Qazaq degen sózdi – Men dep alyp túsindirip kóreıikshi. Men nege bankke barǵanda, dúkenge barǵanda, kınoteatrǵa bılet alarda, oryssha sózdi ishimnen qaıtalap daıyndalýym kerek? «Mega», «Maksıma», «Dostyq plaza» syndy jerlerge barǵanda ádemi kıinip alyp, oryssha sóıleıtin adamdardyń qasynan qysylyp-qymtyrylyp ótýim kerek? Alǵym kelgen zatymdy satýshy qazaqsha bilmegendikten, ne úshin almaı ketýim kerek? Nege men «Eı, qoı ol jerde bári oryssha sóıleıdi, bizdi jumysqa almaıdy» dep aıtýym kerek? Nege qazaqsha sóılesip turǵan ýaqytta oryssha suraq qoıǵan adamǵa jalpaqtap, qate bolyp qalmasa eken degendeı, sasqalaqtaýym kerek? Nege men záýlim ǵımarattarda, saraılarda tek aqshasy barlar ǵana júrýi kerek dep oılaımyn? Nege men aıyna otyz-qyryq myń teńge tólep óz jerimde páter jaldap turýym kerek? Nege men óz topyraǵymdy, óz jerimdi satyp ala almaımyn? Nege tek men aýyr jumystardy isteı beremin? Nege tek men ózimniń jerimde ózge ultty taırańdatyp qoıamyn? Nege men kúzetshi men daıarshy ǵana bola alamyn? Nege men? Aıtyńyzdarshy nege tek men kónbispin?
Qoǵamda bolyp jatqan jaǵdaıǵa qarasań qanyń qaraıady. Sengenimiz Bılik pen Parlament pa edi, ony da oıynshyq jasap bittik. Eger jas ánshiler men sportsmender depýtat bolyp otyrsa onda men qazirden aq bolashaǵymnan kúderimdi úze bereıin. Qulqynyn qurt jegirlerdiń kesirinen tentirep, bala shaǵasyn asyraı almaı júrgender qanshama? Bılikke týra kelseń... Kezinde Buqar da Abylaıdy synaǵan. Al búgingi Buqarlar qaıda? Joq álde Abylaıdaı han joq pa?
«Kózińdi ash, oıan, qazaq, kóter basty,
Ótkizbeı qarańǵyda beker jasty», -
«Em taba almaı dertińe men erteden,
Sol bir qaıǵyń ózegimdi órtegen.
Tyrp etpeısiń bas kóterip kórpeden,
Eńseń nege tústi munsha, elim-aı», -
Saılaýhan Abylaı
