«اڭىز ادام». ءار سانىندا اڭىزعا اينالعان ادامدار تۋرالى جازىپ، تاريحقا جاڭا كوزقاراسپەن قاراپ، ۇلتتىق تانىم تۇرعىسىنان باعا بەرەتىن باسىلىمنىڭ ءوزى «اڭىزعا» اينالدى. ءبىر سانىن گيتلەرگە ارناپ، باسى داۋعا قالعان جۋرنال توڭىرەگىندە داۋ-داماي ءالى بىتەر ەمەس. قازاق –ورىس باق-تارى ءوزارا ايتىسىپ، جىككە بولىنۋدە، كەشە رەسەي تاراپى قازاقستانعا «ەسكەرتۋ» جاسادى. ءوزىمىزدىڭ اۋعان سوعىسىنىڭ باتىرلارى دا كوزسىز باتىرلىق جاساپ، جۋرنالدى ورتەدى، اشىق قارسىلىق كورسەتتى. وسىنداي جايتتاردان كەيىن، قوعام بەلسىندىلەرىنە بىرنەشە ساۋال جولداعان ەدىك.
بىرىنشىدەن، گيتلەردىڭ فاشيست ەكەنىن بۇگىنگى ۇرپاق بىلگەنىن قالايسىز با؟
ەكىنشىدەن، «اڭىز ادام" جۋرنالىنا رەسەي تاراپىنىڭ سونشا شۇيلىككەنىنىڭ سىرى نەدە؟ قازاق باسپاسوزىندە نەنىڭ جازىلىپ، نەنىڭ جازىلماۋىن "ەۋرازيالىق وداقتىڭ" سەركەسى رەسەي بەلگىلەيتىن بولعان با؟
ۇشىنشىدەن، ەلىمىزدىڭ تۇتاستىعى مەن تاۋەلسىزدىگىنە قارسى سويلەگەن رەسەي ساياساتكەرلەرىنە ءبىر اۋىز ءۇن قاتپاعان سوعىس ارداگەرلەرى رەسەيدىڭ ايتاعىنا ەرىپ، "اڭىز ادامعا" نەگە شۇيلىگە قالدى؟
قازاقتىڭ بەس ايەلى وسەك ايتىپ تۇرسا ەكى اۆتوبۋس سوبر مەن جەتىپ كەلەتىندەر "جۋرنال ورتەۋ" وقيعاسىندا اسا مەيىرىمدى بولدى
سەرىك ابىكەن، جۋرناليست: - گيتلەر - ادامزات تاريحىنىڭ ءبىر بەتىن قانمەن جازىپ 
شىققان قانىپەزەر. ونى جاستار ءبىلۋى كەرەك جانە تانىمىنىڭ اۋقىمى سونىمەن تارىلىپ قالماۋى كەرەك. تاريحتا ادامزاتتىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقان ۇلى تۇلعالار بار ەڭ باستىسى سولاردى تانىسىن. مەنى رەسەيدىڭ نوتا جولداپ شالا بۇلىنگەنىنەن گورى "اڭىز ادامنىڭ" ۇستىنەن سول جاققا شاعىم تۇسىرگەندەر كوبىرەك ويلاندىرادى. "قازاق ءباسپاسوزى گيتلەردىڭ سۋرەتىن باستى، ءپۋتيندى تەلىدى" دەپ بىرەۋ جەتكىزدى عوي. دەمەك، ءبىزدىڭ ەلدە اقپارات قۇرالدارىن، حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيىن باقىلاپ وتىراتىن بىرەۋلەر نەمەسە ءبىر ۇيىم پايدا بولعان. بۇل دا وتارلاۋ ساياساتى كۇشەيىپ كەلە جاتقانىنىڭ ءبىر دالەلى. وسى تۇستا تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى، رەسەي گيتلەردىڭ سۋرەتى ءۇشىن قازاقستاندى ءبۇرىپ جىبەردى، ۇكىمەتىمىز قىزعان تاباعا تۇسكەن جىلانداي شىجبىڭ قاقتى. ال قازاقتىڭ توبەسىنەن گەپتيل سورعالاعاندا نەگە كورشىگە تالاپ قويا المادى؟ قوجايىننىڭ قاباعىن باققان قۇلدىڭ كەيپىنە ءتۇسىپ بارادى.
قازاقتىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىگى رەسەيدىڭ ۋىسىنان شىققان ەمەس. بىزدە كوسەمدەردىڭ كوز قارى - نۇرى تۋرالى ايتاتىن باسىلىمدار مەن تەلەارنالاردىڭ عانا جاعدايى جاقسى. قالعان قازاق ءتىلدى باق-تىڭ كۇيىن باسقانىڭ باسىنا بەرە كورمەسىن. ولار "قازاقستاندا قازاق ءتىلدى گازەت-جۋرنال بولۋى كەرەك" دەگەن شالاجانسار وي بولعاندىقتان عانا ءومىر سۇرۋگە رۇقسات العان. كەز-كەلگەن ساتتە تۇنشىقتىرا سالادى. ال، ەندى بىر-ەكى جىلدان سوڭ قازاقتىڭ ساناسىن رەسەيدىڭ وتارلاۋ ساياساتىنان قۇتقاراتىن بىردە-بىر باسىلىم بولارىنا ءشۇبام بار. ءقازىردىڭ وزىندە جوق-اۋ. رەسپۋبليكاعا تۇتاس تارايتىن جالعىز "جاس الاشتى" ارانعا قۇلاتا سالسا بولعانى... سوندىقتان رەسەيدىڭ اقپارات كەڭىستىگىن تەك "اڭىز ادام" داۋىنان كەيىن بايقاعاندار ەلىمىزدەگى اقپارات اگەنتتىكتەرىنىڭ باسشىلارىنىڭ، تەلەارنالارا اقىلمان بولىپ جۇرگەن "دانىشپانداردىڭ" ءومىربايانىنا كوز جۇگىرتسىن. تەلەارنالاردى تەپكىلەگەندەرىنە كوپ بولعان، ەندى باسىلىمدارعا كەزەك كەلدى. ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان قاريالاردى بىلاي قويىپ، اۋعان سوعىسىنا قاتىسقاندار جايلى ايتايىنشى. ەۋرازيالىق وداقتى قولدايتىنىن ۇران سالا جاريالاعان پاشيەۆيچ نكۆد قانىشەرلەرىنىڭ كيىمىمەن، قولىنا گەورگيي لەنتاسىن تاعىپ تۇرىپ جۇلقىندى. جۋرنالدى مىلتىق قانجارىنا قاداپ، وت قويعان سول. ال سونى قوشەمەتتەپ قولداپ جۇرگەندەر ءوز قازاعىڭ. جارىلقاپ قالىباي گيتلەردى جۋرنال مۇقاباسىنا باسسا، وعان سىپايى تۇردە ءوز كوزقاراسىڭدى ءبىلدىر. قازاق ءۇشىن گەستاپو كيىمىنەن نكۆد كيىمى الدەقايدا ۇرەيلى. مۇنى پاشيەۆيچ بىلمەسە دە اتا-باباسى اشتان قىرىلعان، اسىل اعالارى تۇرمەدە اتىلعان قازاق جىگىتتەرى ءبىلۋى كەرەك ەدى عوي. ءبىزدى وسى "شاشباۋ كوتەرۋشىلىك" دەرتى قۇرتادى. ەڭ قىزىعى الماتى قالاسى ىشكى ساياسات باسقارماسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ وسى شارادا جۇرگەنى بولدى. قازاقتىڭ بەس ايەلى وسەك ايتىپ تۇرسا ەكى اۆتوبۋس سوبر مەن جەتىپ كەلەتىندەر "جۋرنال ورتەۋ" وقيعاسىندا اسا مەيىرىمدى بولدى. شىركىن، ورىسشا شۇلدىرلەگەندەر كەنەلگەن سول مەيىرىمنەن قازاققا ازعانتاي بۇيىرسا؟! ديەۆالۆاسياعا نارازىلىق بىلدىرگەن قاتىن-بالا سول مەيىرىمگە شىن شولىركەگەن ەدى... قورىتا ايتقاندا، اقپارات كەڭىستىگىنە ۇستەمدىك جۇرگىزۋ وتارلاۋ ساياساتىنىڭ ءبىر بۇتاعى. ءبىز ەكونوميكانى، اقپاراتتىق يدەولوگيانى رەسەيدىڭ قولىنا ۇستاتتىق. ءبىز شىنىمەن تاۋەلسىز ەلمىز بە؟
س.ەرعالي، پۋبليسيست، مادەنيەتتانۋشى: - گيتلەردىڭ فاشيست ەكەنىن بۇگىنگى ۇرپاق بىلگەنى دۇرىس. ءاربىر ۇرپاق اڭىزعا اينالعان جاعىمدى-جاعىمسىز تاريحي تۇلعالاردى ءبىلۋى كەرەك، اعا ۇرپاق سولاردى بىلدىرۋگە مىندەتتىمىز. "اڭىز ادام" جۋرنالىنا رەسەي تاراپىنىڭ سونشا شۇيلىككەنىنىڭ سىرى، مەنىڭشە، گيتلەر مەن ءپۋتيننىڭ ارەكەت ۇقساستىقتارىن قازاق جۋرنالىنىڭ اشكەرەلەۋىنەن. ءبىزدىڭ اقپارات الاڭىنا رەسەي اقپاراتتىق جولدارمەن ارالاسسا، ەندى قازاق يدەولوگياسىنا رەسەي بيلىگىنىڭ تىكەلەي ارالاسا باستاعانىن كورسەتەدى. بىزدە ساياسي قازاق باقتارىنىڭ تاپشىلىعىنان سول مىندەتتى «اڭىز ادام» امالسىز كوتەرىپ، تاياعىن جەۋدە. بۇعان دەيىن رەسەي قازاقتىڭ يدەولوگياسى ءورىستىلدى باقتاردىڭ قولىندا دەپ كەلگەن، ەندى ولار ءقازاقتىلدى باق-تاردى اۋىزدىقتاۋعا كوشۋدە. ماسەلە ءبىزدىڭ اقپاراتتىق كەڭىستى رەسەيدىڭ باسىنۋىندا بولىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ تۇتاستىعى مەن تاۋەلسىزدىگىنە قارسى سويلەگەن رەسەي ساياساتكەرلەرىنە ءبىر اۋىز ءۇن قاتپاعان سوعىس ارداگەرلەرى رەسەيدىڭ ايتاعىنا ەرىپ، "اڭىز ادامعا" نەگە شۇيلىگە قالدى؟ بۇل ولاردىڭ قازاق گازەت-جۋرنالىن وقىمايتىندىعىن بىلدىرەدى جانە ولاردىڭ ولگەن سوۆەتتىك يدەولوگيانىڭ بىزدەگى قالعان-قۇتقان ارالى ەكەندىگىن دە اڭداتادى. بىزدە باسىبايلى اقپارات الاڭى جوقتىعىن،ۇلتتىق، جالپىقازاقستاندىق اقپارات جۇيەسىنىڭ حالىقتى جايداق اقپاراتپەن «قامتىپ»، تەگەۋرىندە تۇردە ەلگە تۇتاس ىقپال ەتپەي وتىرعاندىعىنىڭ بۇل دا ءبىر ايعاعى. بىزگە كۇشتىك قۇرىلىمداردى نىعايتۋ مەن اسسامبلەيانى قولعا الۋ باستى تەتىك ەمەس، باستى تەتىك- ەلدىڭ اقپارات كەڭىستىگىنە يە بولۋىن قامتيتىن ساياساتتى قولعا الۋ كەرەك. ەلدەگى ءوز ونىمدەرىن قازاقستاندىق مازمۇنمەن تولتىرا المايتىن تەلە-راديو كوزدەرىنىڭ ساعاتىن قىسقارتۋدان باستاپ، جابۋعا دەيىن تالاپتى قولعا الۋ كەرەك. تاۋەلسىزدىك ءۇشىن ناعىز كۇرەس ەندى باستالدى.
ءامىرجان قوسانوۆ، تاۋەلسىز ساياساتكەر: - گيتلەردىڭ ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ءبىر 
زۇلىم، ءجۇز ميلليونعا جۋىق ادامنىڭ تراگەدياسىنا تىكەلەي جاۋاپتى قىلمىسكەر، فاشيزم سەكىلدى ادامزاتقا قارسى يدەولوگيانىڭ سيمۆولى بولعانىن بارشا جۇرت بىلەدى. سوندىقتان ول سەكىلدى تۇلعانىڭ بەت-الپەتىن اشىپ بەرىپ، قوعام مەن سانادا انتيفاشيستىك ۇستانىم تاربيەلەۋ، ءسوزسىز، قاجەت! اسىرەسە، قازىرگى اقپاراتتىق ءارى كوممۋنيكاسيالىق بوستاندىق پەن پىكىرالۋاندىعى احۋالىندا تاربيەلەنىپ، كەيدە كىمنىڭ كىم ەكەنىن بىلمەيتىن وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن ول وتە-موتە ماڭىزدى! ءوز باسىم «اڭىز ادام» جۋرنالىنا قاتىستى داۋ-دامايدىڭ ەكى جاعى بار دەپ سانايمىن. بىرىنشىدەن، كەز-كەلگەن ب ا ق فاشيزم سەكىلدى اعىمدى اشىق تالقىلاپ، ونىڭ ءمان-مازمۇنىن ءوز اۋديتورياسىنا جەتكىزۋگە قاقىلى دەپ بىلەمىن. وسى تۇرعىدان العاندا جۋرنالدىڭ بۇل ارەكەتىندە ەشبىر سوكەتتىك جوق. گيتلەر تۋرالى جازىپ جاتقان، ونىڭ سۋرەتىن باسىپ جاتقان جالعىز بۇل جۋرنال ەمەس. جۋرنالدىڭ وسى پوزيسياسى تۋرالى ونىڭ رەداكتورى ايتقان سوزدەر وتە ورىندى. ەكىنشىدەن، جانە مۇنى اشىق مويىنداۋ كەرەك، جۋرنالداعى بىر-ەكى اۆتوردىڭ گيتلەرگە قاتىستى باس تاقىرىپقا شىعارىلعان ويلارى («گيتلەر فاشيست ەمەس»، «ماين كامپفتا كوپ نارسەلەر دۇرىس جازىلعان») مەنىڭ دە كوڭىلىمە قونبايدى. بالكىم، ول اۆتورلاردىڭ ويىن بەرمەي-اق قويۋ كەرەك ەمەس پە ەدى؟ نە بولسا دا، ول جۋرنال باسشىلىعىنىڭ ءوز شەشىمى. ارينە، ءسوز بوستاندىعىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ءبىراق بۇكىل ادامزاتقا كەسىرى تيگەن وسى تۇلعاعا قاتىستى پىكىرگە اسا ءبىر ىجداعاتتىلىقپەن قاراعان ءجون سياقتى. بايقاسام، ءدال وسى پىكىرلەر ءقازىر جۋرنالعا ءوز سالقىنىن تيگىزىپ جاتىر. ونىڭ ۇستىنە جۋرنالدى ءبىر جاقتى ايىپتاۋدىڭ تەك قانا «بىرەۋلەر قازاق ءتىلىن بىلمەي، ماقالالاردى جەتە تۇسىنبەدى، سوندىقتان دا وسىنداي اسىعىس تا ءۇستىرت باعا بەردى» دەگەن سەكىلدى استارى عانا بار دەپ ايتۋ قيىن. جۋرنالعا قارسى ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان ءىس-شارالاردى، سونىمەن بىرگە ءقازىر قوعامدا قالىپتاسقان احۋال تۇرعىسىنان قاراستىرۋ قاجەت. دالىرەك ايتساق، گيتلەر مەن قازىرگى كرەملدىڭ باسقىنشىلىق ساياساتى اراسىنداعى تاريحي سالىستىرۋ، ونى ءپۋتيننىڭ جەك باسىنا تەلىپ قويۋ كورشى ەلدىڭ شامىنا ءتيىپ كەتكەن سياقتى. سوندىقتان دا، رەسەيدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مالىمدەمە جاساپ، ءوز باعاسىن بەرىپ جاتىر. بۇل جالپى العاندا حالىقارالىق تاجىريبەدە سيرەك كەزدەسەتىن وقيعا! سوندا گيتلەردى جەك كورەتىن جالعىز رەسەي مە؟! ءبىر نارسەنى نازاردا مىقتاپ ۇستاۋىمىز كەرەك: ءبىر جۋرنالعا قاتىستى كوتەرىلىپ جاتقان وسى داۋ-داماي ەرتەڭگى كۇنى تۇتاس ءبىر ەلگە قاتىستى ۇلكەن اڭگىمەگە ۇلاسىپ كەتۋى مۇمكىن! سوندىقتان دا وسى ماسەلەنى تالقىلاعاندا، وعان قاتىستى پىكىر ايتىپ، قيمىل-ارەكەت جاساعاندا وسى جايتتى ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز!
سەرىك كەرەي: گيتلەردىڭ فاشيست ەكەنىن بۇگىنگى ۇرپاق بىلگەنىن قالايسىز با؟ ارينە، 
گيتلەردىڭ فاشيست ەكەنىن، جانە بۇگىندە گيتلەر سياقتى اشىق فاشيست بولماسا دا، فاشيستىك ساياسات جۇرگىزىپ،وزگە مەملەكەتتەردىڭ تاۋەلسىزدىگىنە ءقاۋىپ ءتوندىرىپ وتىرعان وسى زاماننىڭ فاشيستەرىن دە بۇگىنگى ۇرپاق ءبىلىپ،تانۋ كەرەك. ءارى ءوز وتاننىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن بىرلىگى ءۇشىن، الەمنىڭ بەيبىت ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن ءوز ۇلەسىن قوساتىن دۇرىس تاربيە الۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. «اڭىز ادام» جۋرنالىنا رەسەي تاراپىنىڭ سونشا شۇيلىگۋى رەسەيدىڭ وزگە ەلدىڭ ىشكى ىسىنە كيلىگىپ، وزگە حالىقتى قور ساناپ، وزدەرىن زور سانايتىن، وتارلىق ۇستەم پيعىلىنىڭ ناتيجەسى دەپ ايتۋعا بولادى. گيتلەرمەن قاتار قانشاما حالىقتى اشتىق، قۋعىن-سۇرگىنگە ايداپ، سوتسىز اتىپ، ميلليونداعان حالىقتى قىرعىنعا ۇشىراتقان ستاليندى ماقتاپ، ماداقتاي وتىرىپ، سول ستالين سياقى گيتلەرگە كەلگەندە عانا وزدەرىنىڭ «ادامگەرشىلىك قاسيەتى» ويانۋى ولاردىڭ ەكىجۇزدىلىگىن بىلدىرەدى. مەن ءۇشىن ستالين،جۇڭگو كوسەمى ماو، گيتلەر ءبارى دە فاشيست. ايىرماسى ءبىرى ءوز ۇلتىن جوعارى سانادى. ال قالعان ەكەۋى كوممۋنيستىك يدەيا - ءبىر ۇلتتى زور ساناۋ ساياساتىن، ياعني فاشيستىك ساياسات جۇرگىزدى. ولاردى بۇگىنگى كۇندە قايتا ماداقتاپ،وتانشىلدىقتىڭ ۇلگىسى جاساۋعا بولمايدى. ورىس حالقى وزدەرىنىڭ الەم الدىنداعى ابرويىن ساقتايمىن دەسە از ساندى وتارشىل پيعىلداعى ورىستىق شوۆينيزم پيعىلىنان ارىلىپ، الەم جانە ورتا ازيا حالىقتارىمەن تەپە-تەڭ، ىنىتماقتا ءومىر ءسۇرۋدى ۇيرەنۋى كەرەك. ەلىمىزدىڭ تۇتاستىعى مەن تاۋەلسىزدىگىنە قارسى سويلەگەن رەسەي ساياساتكەرلەرىنە ءبىر اۋىز ءۇن قاتپاعان سوعىس ارداگەرلەرى رەسەيدىڭ ايتاعىنا ەرىپ، "اڭىز ادامعا" نەگە شۇيلىگە قالدى دەگەن ماسەلەگە كەلسەك، اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىنىڭ قازاق جەرىن ءبولىپ الۋ تۋرالى رەسەي ساياساتكەرلەرىنىڭ استام سوزدەرىنە ءۇن قاتپاي، ءدال «اڭىز ادامعا» شۇيلىگۋىنەن ءبىزدىڭ جاستارعا وتانشىلدىق- پاتوريوتتىق ۇلگى بولۋعا ءتيىس اۋعان ارداگەرلەرىنىڭ بەتىنە باسىلعان تاڭبا دەپ ءبىلۋ كەرەك. مەن بارلىق اۋعان ارداگەرلەرى بۇل سوراقى توپتى ايىپتاپ ءوز نامىستارىن اياققا تاپتاتپايدى دەپ ءۇمىت كۇتەمىن. ءبىزدىڭ اۋعان ارداگەرلەرى وزدەرى سوۆەت اسكەرىندە قىزمەت ەتىپ،انت قابىلداعانمەن، ءبىراق بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستان ەلىنە ادال بولۋ كەرك دەپ ويلايمىن. شەتەلدىك اقپارات قۇرلدارى مەن ارانداتۋشىلاردىڭ ايتاعىنا ەرىپ، ءوز نامىستارىن اياققا تاپتاپ، قازاق ەلىنىڭ بىرلىگىنە سىزات تۇسىرەتىن ىسكە بارسا ەرتەڭ «اۋعان ارداگەرلەرى» دەگەنگە جاس ۇرپاق تەرىس قارايتىن بولادى. سوندىقتان، ويى تەرەڭ، نامىسى بار اۋعاندىقتار بۇل نامىسسىز ازداعان توپتاردى ءوز ورنىنا قويىپ، قازاق ەلىنىڭ شىنايى وتانشىلدارى ەكەنىن دالەلدەۋ كەرەك.
