تۇتىنۋشىلار قۇقىعى كوپ جاعدايدا زاڭدى بىلمەگەندىكتەن تاپتالىپ جاتادى. قازاقستاندا تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعايتىن زاڭ دا، ارنايى ۇيىمدار دا بار. جاقىندا تۇتىنۋشىلار قۇقىعى تۋرالى زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى تۇتىنۋشىلاردىڭ ۇلتتىق وداعىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ. 

زاڭمەن قاراستىرىلعان كەلەسى تۇزەتۋلەر:

1. تاۋاردى قايتارۋ مەرزىمىنىڭ ۇلعايۋى.

سونىمەن قاتار، عيماراتتار، قۇرىلىستارعا قاتىستى 3 جىلدان 5 جىلعا دەيىن ورىندالعان جۇمىستىڭ قاساقانا جاسىرىن كەمشىلىكتەرى انىقتالعاندا، تالاپ ەتۋ مەرزىمى ۇزارتىلادى («تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى» ق ر زاڭىنىڭ 35-بابىنىڭ 6 جانە 7-تارماقتارى تولىقتىرىلدى)؛

       30 باپقا 1-1 تارماقشاسى ەنگىزىلگەن.

2. كەلىسىمشارتقا تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىعىن بۇزاتىن نەمەسە قىسىم جاسايتىن شارتتار قوسۋعا بولمايدى

بۇل شارتتار «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى» ق ر زاڭىنىڭ 8-1 جاڭا بابىندا اتاپ وتىلگەن. مىسالى، كەلىسىمشارتتا ورىنداۋشى مەن تاپسىرىس بەرۋشى اراسىندا، قىزمەت كورسەتىلۋىنە بايلانىستى تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ مۇلكىنە، دەنساۋلىعىنا جانە ومىرىنە زيان كەلتىرىلگەن جاعدايدا، ورىنداۋشى جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتىلاتىن شارتتار بولماۋى قاجەت. ەگەر وسىنداي شارتتار سوندا دا كەلىسىمشارتتا كەلتىرىلگەن بولسا، وندا ولار جارامسىز بولىپ تابىلادى.

سونداي-اق، شارتتى جاساعان كەزدە، ساتۋشى (ورىنداۋشى، دايىنداۋشى) مەن تۇتىنۋشى اراسىندا جاسالعان، تاۋارلاردى، جۇمىستاردى، كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى ساتۋ تۋرالى كەز كەلگەن شارت ولاردى تۇسىنۋگە ارنايى ءبىلىم تالاپ ەتپەۋىن ەسكەرۋى قاجەت، انىق تۇجىرىمدالعان جانە ەكى جاقتى ءتۇسىندىرۋدى بولدىرمايتىن شارتتاردى قامتۋى ءتيىس؛

3. ەلەكتروندى ساۋداداعى كەپىلدەمە مەرزىم سۇراقتارى.

«تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى» ق ر زاڭىنىڭ 17 ب. 2 ت.-نا ەنگىزىلگەن وزگەرتۋلەر، ەلەكتروندى ساۋدادا (ينتەرنەت-دۇكەندەردەن ساتىپ الۋ)، كەپىلدەمە مەرزىم نە تاۋاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن كورسەتەتىن مەرزىم، تاۋاردىڭ تۇتىنۋشىعا بەرىلگەن(جەتكىزىلگەن) كۇنىنەن باستاپ، ال ەگەر تاۋار ارنايى ورناتۋدى(قوسۋدى) نەمەسە قۇراستىرۋدى قاجەت ەتسە، وندا سول ورناتۋ(قوسۋ) نەمەسە قۇراستىرۋ كۇنىنەن باستاپ وتە باستايتىنىن بەكىتەدى؛

4. ساتىپ الۋ فاكتىسىن راستاۋ.

بۇرىن، ەگەر تۇتىنۋشىدا ساتىپ الۋ فاكتىسىن راستايتىن قۇجاتتارى بولماعان بولسا، وندا ول كۋالىك ەتەتىن ايعاقتارعا سۇيەنە الاتىن ەدى. ەندى وسىنداي فاكت، سونداي-اق فوتو جانە ۆيدەوفيكساسيامەن راستالۋى مۇمكىن ("تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى" ق ر زاڭى 18-باپ). سوندىقتان، ەگەر كليەنت تاۋار قايتارعىسى كەلسە، ءبىراق فيسكالدىق چەكى بولماسا، ساتىپ العانداعى فوتو نەمەسە ۆيدەو راستاۋ بولعان جاعدايدا، ساتۋشى قايتارۋدى نەمەسە تاۋاردى ايىرباستاۋعا مىندەتتى؛

5. تاۋاردىڭ ساراپتاماسى.

2016 جىلدىڭ 7 مامىرىنان باستاپ  تاۋار ساپاسىنىڭ قوسىمشا تەكسەرۋ (ساراپتاما) قۇنىن ساتۋشى (دايىنداۋشى) تولەيدى. ەگەر تەكسەرۋ (ساراپتاما) ناتيجەسىندە، تاۋاردىڭ كەمشىلىكتەرى تۇتىنۋشىنىڭ كىناسىنەن پايدا بولعانى انىقتالسا، وندا ول ساتۋشىعا (دايىنداۋشىعا) تەكسەرۋ (ساراپتاما) جۇرگىزۋگە ارنالعان شىعىنداردى، سونداي-اق تاۋاردى تاسىمالداۋعا ارنالعان شىعىنداردى وتەۋگە مىندەتتى. سونىمەن قاتار، تۇزەتۋلەرگە سايكەس تۇتىنۋشى تاۋاردىڭ ساپاسىن تەكسەرۋ جانە ساراپتاما جۇرگىزۋدە ءوزى نەمەسە ءوز وكىلى ارقىلى قاتىسۋعا قۇقىلى ( "تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى" ق ر زاڭىنىڭ 30 ب. 2 ت.)؛

6. تۇتىنۋشىنىڭ فوتو، بەينە-تۇسىرىلىم قولدانۋى.

سونىمەن قاتار ەندى ساتۋشىعا (دايىنداۋشىعا، ورىنداۋشىعا)، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭ شىعارۋىمەن الدىن الا قارالعان كەي جاعدايدى ەسكەرمەگەندە، ساۋدا زالدارىندا تۇتىنۋشىنىڭ فوتو، بەينە-تۇسىرىلىم قولدانۋىنا قاتىستى قۇقىعىن شەكتەۋگە تىيىم سالىنادى ("تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى" ق ر زاڭىنىڭ 24 ب.). وسىعان بايلانىستى، ساتۋشىنىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتى، ساۋدا زالدارىندا تۇتىنۋشىلارعا فوتو جانە بەينە تۇسىرىلىمگە تىيىم سالۋعا قۇقىلى ەمەس.

7. كەپىلدەمە قىزمەتتىڭ مەرزىمىنىڭ ۇلعايۋى.

ەندى ەگەر شارتتا بەلگىلەنگەن كەپىلدىك مەرزىمى 2 جىلدان كەم بولسا جانە جۇمىستاردىڭ (قىزمەتتەردىڭ) كەمشىلىكتەرى كەپىلدى مەرزىم وتكەننەن كەيىن تابىلعان بولسا، ءبىراق 2 جىل شەگىندە، وندا تۇتىنۋشى ونىڭ كەمشىلىكتەرى جايلى قويۋعا قۇقىلى.

زاڭ تۇتىنۋشىلاردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ءۇشىن  ولاردىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى. تۇتىنۋشىلاردىڭ قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنە قوسىمشا مۇنداي قۇقىق بەرىلگەن:

- ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردى قاۋىپسىزدىك جانە ساپا بويىنشا تالاپتارىنا سايكەس  كەلمەيتىن تاۋارلاردى (جۇمىستاردى، قىزمەتتەردى) شىعارۋ جانە ىسكە اسىرۋ تۋرالى كىنالى ادامدارعا قاتىستى شارالار قابىلداۋى ءۇشىن حاباردار ەتۋ؛

- تۇتىنۋشى مەن ساتۋشى (ورىنداۋشى، دايىنداۋشى) اراسىنداعى داۋ شەشىلگەننەن كەيىن مەدياسيا پروسەسىندە تۇتىنۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىن ءبىلدىرۋ؛

- قوعامدىق كەڭەستەردىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋ؛

- تاۋارلاردىڭ، جۇمىستاردىڭ جانە قىزمەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى بويىنشا ستاندارتتاردى جانە نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇجاتتاردى ازىرلەۋگە قاتىسۋ؛

- ساۋدا، تۇرمىستىق جانە وزگە دە قىزمەت تۇرلەرى سالاسىندا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن ساقتاۋ بويىنشا اقپاراتتى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا زەرتتەپ، جىبەرۋ؛

- تاۋارلاردىڭ (جۇمىستاردىڭ، قىزمەتتەردىڭ) ساپاسىن زەرتتەۋ ناتيجەلەرى تۋرالى اقپارات تاراتۋ، سونداي-اق تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەتىن وزگە دە اقپارات بەرۋ؛

- تاۋارلاردىڭ (جۇمىستاردىڭ، قىزمەتتەردىڭ) ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمدارعا ەنگىزۋ؛

-، تاۋارلاردىڭ (جۇمىستاردىڭ، قىزمەتتەردىڭ) قاۋىپسىزدىگى مەن ساپاسى، تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى اشىق جانە جالپىعا بىردەي قولجەتىمدى مەملەكەتتىك اقپاراتتىق رەسۋرستارىن قالىپتاستىرۋدا ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ قاتىسۋ؛

- تۇتىنۋشىلارعا زاڭگەرلىك جانە كونسۋلتاسيالىق كومەك كورسەتۋ جانە ت. ب.

"قوعامدىق كەڭەستەر تۋرالى" ق ر زاڭىنا سايكەس تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جۇيەسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا قوعامدىق كەڭەستەر قۇرىلادى. جاڭا تۇزەتۋلەرگە سايكەس ولاردىڭ قۇزىرەتىنە مىنالار ەنگىزىلگەن:

- ءارى قاراي ونى مەملەكەت باسشىسىنا كورسەتۋ ءۇشىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جاعدايى تۋرالى ۇكىمەتكە جىل سايىن جىلدىق ەسەپ جىبەرۋ؛

- جىلىنا كەم دەگەندە ەكى رەت تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا ماسەلەلەردى قاراۋ؛

- مەملەكەتتىك ورگاندارعا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى بۇزاتىن شەشىمدەرىنىڭ كۇشىن جويۋ تۋرالى ۇسىنىستار ەنگىزۋ؛

- ءبىر جانە سول ماسەلە بويىنشا وننان استام تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىقتارى بۇزىلعان جاعدايدا، بەلگىسىز تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەسى بويىنشا سوتقا جۇگىنۋ؛

- زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ، تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا حالىققا اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق جۇمىس جانە كونسۋلتاسيالىق كومەك كورسەتۋ بويىنشا، مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستى ىسكە اسىرۋ جانە قالىپتاستىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ؛

- تۇتىنۋشىلار قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءوتىنىش قاراۋ؛

 - تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭدارىنىڭ ساقتالۋىنا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ؛

- تۇتىنۋشىلاردى، ولاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە ءقاۋىپ قاتەر توندىرەتىن تاۋارلار (جۇمىستار، قىزمەتتەر) تۋرالى حاباردار ەتۋگە مىندەتتى؛

- جىل سايىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋى تۋرالى كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەر، تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى ولاردى قاراۋ ناتيجەلەرى جانە قىزمەتى تۋرالى اقپارات بويىنشا ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى جاريالاۋ؛

- تۇتىنۋشىلاردى حاباردار ەتۋ، كونسۋلتاسيا بەرۋ جانە ت. ب.

تۇتىنۋشىلار ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ ماقساتىندا، سونداي-اق ق ر زاڭنامالىق اكتىلەر قاتارىنا زاڭمەن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى:

1. "اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى" قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسى، سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق نورمالاردى جانە گيگيەنالىق نورماتيۆتەردى مۇلىكتى تاركىلەۋ تۇرىندە نەمەسە ونسىز، تەحنيكالىق رەتتەۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى بۇزۋشىلىقتار قايتالانعان كەزدە تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ (ق ر اقبك-نىڭ 2 ب. 425 ب.)؛
2. "جارناما تۋرالى" قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى، اتاپ ايتقاندا تۇرعىن ءۇيدى جىكتەۋدە، تەك قولدانىستاعى قۇرىلىس نورمالارى مەن ەرەجەلەرىنە سايكەس تۇرعىن ءۇيدى ەكونوم، بيزنەس، ەليت، كومفورت، ليۋكس، پرەميۋم جانە ت. ب. جىكتەۋدى پايدالانباۋ. قالىپتاسقانى سولاي، بۇل قۇرىلىس سالۋشىلار تۇتىنۋشىلاردى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىستارىنىڭ كەرەمەت جارقىن اتاۋلارىمەن ۇمىتتەندىرەدى، ناتيجەسىندە ولاردىڭ كۇتكەنىن اقتامايدى.
3. "ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى" قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى. بۇدان بىلاي ءبىر عانا قىزمەت بويىنشا تولەمدە قارىز بولعان كەزدە، جىلۋ ەنەرگياسىن جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋدى توقتاتۋعا تىيىم سالىنادى؛
4. "ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ تۋرالى" قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى. جاڭا تۇزەتۋلەرگە سايكەس، ەگەر تۇتىنۋشى جەتىسپەۋشىلىگى بار باعالى تاۋار يەلەنسە، وعان بۇل تۋرالى اقپارات ۇسىنىلۋعا ءتيىس.