پەرل حاربور 2.0: 2001 جىلدىڭ 11 قىركۇيەگىندەگى شابۋىل تۋرالى تىڭ دەرەك

/uploads/thumbnail/20170911170014740_small.jpg

11 قىركۇەيكتە بولعان تەراكت قاراپايىم امەريكالىقتاردىڭ عانا ءومىرىن وزگەرتەكەن جوق. سول كۇنگى قاندى اكسيانىڭ ۇرەيلى دىبىسى ءالى كۇنگە دەيىن تۇرعىنداردىڭ قۇلاعىندا. الايدا، 11 قىركۇەيك كۇنى ورىن العان جاعدايعا بايلانىستى سۇراقتار ءالى دە تاۋسىلار ەمەس.

اۋەجايلار مەن ساۋاتسىز ۇشقىشتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى

بولجامدى تەرروريستەردىڭ جەكە باسىن ساراپتامادان وتكىزگەن سوڭ لاينەردى باسىپ الۋدىڭ سىزباسى مەن بۇكىلالەمدىك ساۋدا ورتالىعى قۇلاعانىنان كەيىن قالعان قالدىقتارىنا ءمان بەرىپ اقش كولىك قاۋىپسىزدىگى مەملەكەتتىك قىزمەتى اقش-تا كولىك تاسىمالداۋ ءۇشىن ءىس جۇزىندە ەشقانداي قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىنىڭ ساقتالماعانىن ءبىلدى. اۋەجايلارداعى قاتاڭ ەرەجەلەر اقش-تا 2011 جىلى 11 قىركۇيەكتەگى اپاتتان بۇرىن ەنگىزىلگەن. الايدا ول ەرەجەلەر اپاتتىڭ ورىن الۋىنا بوگەت كەلتىرگەن جوق. قورعانىستىڭ ءبىرنىشى شەكاراسى تەرروريستەردىڭ جولىنا SAB قىزمەتكەرلەرى توسقاۋىل بولۋى كەرەك ەدى، الايدا سىرتقى كومەك ارقىلى ەشقانداي قيىندىقسىز قارۋىل تەرروريستەر بورتقا كوتەرىلگەن.

امەريكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ مالىمەتىنشە، تەراكتىنى ورىنداۋدا 19 تەرروريست جۇمىلدىرىلعان. بارىمتاشىلاردىڭ دا ءرولى ايقىن بولعان – ءبىرى ەكيپاج مۇشەلەرىن بەيتاراپتاندىرسا، ەكىنشىسى جولاۋشىلاردى ۇستادى.

ودان بولەك 11 قىركۇيەكتەگى شابۋىل بارىسىندا لاينەردى باسقارۋمەن اينالىسقان تەرروريستەردىڭ ءۇشىنشى توبى مۇقيات زەرتتەلدى.

لاينەردى باسقارۋشىلاردىڭ قاتارىندا ساۋد ارابياسىنىڭ ازاماتى حاني حانجۋر بولدى. وزگە دە ساۋديالىق جىگىتتەر سەكىلدى حاني اريزونا شتاتىنداعى سكوتتسدەيل قالاسىندا ورنالاسقان جازعى مەكتەپتە جاتتىعۋدان ءوتتى. الايدا، جازعى مەكتەپ اكىمشىلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، حانجۋر ناشار ۇشقىش بولعان. ول ءبىرموتورلى «سەسسنا» ۇشاعىنىڭ وزىنە يە بولا الماعان، جاتتىعۋلارعا دا سەلقوس قارايتىن. جازعى دايىنداۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى دۋنكان حەيستي ءبىر سۇحباتىندا حانجۋردىڭ جالقاۋ بولعانىن، ءارى ۇشاق باسقارۋعا ليسەنزيانىڭ نە سەبەپتى كەرەك ەكەنىن ءوزى تۇسىنبەگەنىن ايتتى.

حەيستي حانجۋردىڭ ءتىپتى قاراپايىم ۇشاقتى يگەرە الماعانىن بىرنەشە مارتە قايتالاعان، سول سەبەپتى نيۋ-يوركتەگى بۇكىلالەمدىك ساۋدا ورتالىعىندا بولعان اپاتتى تەوريالىق تۇرعىدان جوسپارلاي الماعان. حەيستي مەن ازاماتتىق اۆياسيا ۇشقىشتارى ەش قابىلەتى جوق حانجۋردىڭ ۇشاقتى باسقارۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنىن بىرنەشە مارتە قايتالاعان. جوعارى بىلىكتىلىكتەك بولەن، لاينەردى باسقاراتىن ءار ۇشقىش مىندەتتى تۇردە اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرگەن بولۋ كەرەك. بولجامدى تۇردەگى تەرروريست اعىلشىن ءتىلىن دە دۇرىس مەڭگەرگەمەگەن بولىپ شىقتى.  

زەرتتەۋشىلەر مەن تاريحشىلار وزگە دە ىلىكتى تاپقان. اقش-تا 11 قىركۇيەكتە «قىراعى باقىلاۋ» بىرلەسكەن كوماندالىق-شتاتتىق وقۋ-جاتتىعۋلارى باستالعان. ماقساتى تەرروريستەر توبى تاراپىنان ازاماتتىق اۋە كەمەلەرىن ۇرلاۋ. اۋە قاۋىپسىزدىگى ايماعىنىڭ ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا، سولتۇستىك امەريكا بىرىككەن اۋە قورعانىسى كوشباسشىلىعىنىڭ وفيسەرى دوۋن دەسكينس اقش قارۋلى كۇشتەرىنىڭ شىن مانىسىندە وقۋ جاتتىعۋلارىنا ما، الدە تەرروريستىك شابۋىلعا قاتىسى بار ما، سوڭىنا دەيىن انىقتاي الماعان. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت، 11 قىركۇەيك كۇنى تاڭعى ۋاقىتتا ءتورت اسكەري-تاكتيكالىق ءىس-شارا وتكىزىلدى. سونىڭ كەسىرىنەن ۇشاقتاردى جانشۋ، بىردەن ىسكە كىرىسىپ كەتۋ مۇمكىن بولماعان.

اتالمىش جاعدايلار 11 قىركۇيەكتە ورىن العان تەرروريستىك شابۋىلعا قاتىستى اقيقاتتىڭ ءبىر بولىگى عانا. ءالى دە تالاي شىندىقتىڭ بەتى اشىلارى انىق.  

قاتىستى ماقالالار