باكييەۆتى بيلىكتەن قۋعان توڭكەرىس

2010 جىلى ءساۋىردىڭ باسى قىرعىزستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن سول كەزدەگى پرەزيدەنت باكييەۆتىڭ بيلىگى قۇلاپ، جاڭا دەموكراتيالىق قادامدارعا جول اشىلعان ۋاقىت. 7 ساۋىردە قىرعىزستان حالقى پرەزيدەنت قۇرمانبەك باكييەۆتى بيلىكتەن كەتىرگەن توڭكەرىسكە بۇل كۇنى 7 جىلدان استى. 87 ادامنىڭ قانى توگىلگەن، جۇزدەگەن ادام جارالانعان توڭكەرىس ناتيجەسىندە ەلدىڭ باستى زاڭىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ، پارلامەنتتىك باسقارۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى.  

بىشكەكتەگى كۇيرەۋ

2010 جىلدىڭ 8 ساۋىرىنە قاراعان ءتۇن – قىرعىزستان حالقىنىڭ بويىن ۇرەي جايلاعان تۇنگە اينالدى. دۇكەنگە بارىپ نان ساتىپ الۋ بىلاي تۇرسىن، تەرەزەدەن قاراۋعا قورىققان قاراپايىم حالىقتى بۇل كۇن ابدەن ەسەڭگىرەتكەن. توڭكەرىس بارىسىن ءساتتى پايدالانعان ۇرى-قارىلار مەن جەندەتتەر بانكتەردى، ىرىلى-كىشىلى دۇكەندەردى، ءتىپتى ءدارىحانالارعا دەيىن تۇگەل تونادى. قالاداعى ساۋدا-ساتتىق ورىندارى مەن كاسىپكەرلىك ورىندار ءبىر كۇننىڭ ىشىندە ۇلكەن شىعىنعا ۇشىرادى.

8 ساۋىردە اق ءۇي قورشاۋعا الىندى. ول ۋاقىتتا بيلىك وكىلدەرىنىڭ ءبارى دەرلىك ءوز ورىندارىنان تيىپ تۇردى.

قىرعىز حالقىنىڭ كوڭىلى تولماعان كەزەكتى پرەزيدەنت

بۇل كۇندى قىرعىز ساياساتكەرى، ديپلومات روزا وتۋنبايەۆا ەسىنە الىپ، بىلاي دەدى:

-ادامدار قىرىلىپ جاتتى. اق ءۇيدى اسكەرلەر قورشاۋعا الدى، بيلىكتى قورعاۋعا تىرىستى. ال 2005 جىلى اقايەۆ قاشىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولعان كوتەرىلىس ناتيجەسىندە بيلىككە كەلگەن باكييەۆ «مەن ءوز بيلىگىمدى قورعاپ قالامىن» دەگەن ەدى.

الايدا باكييەۆتىڭ بيلىك جۇيەسى مەن جۇمىس ىستەۋ ادىستەرىنە قىرعىز حالقىنىڭ كوڭىلى تولا قويمادى. «باكييەۆ كەت!» دەگەن پلاكاتتارىن ۇستاعان حالىق قالا ورتالىعىنا شىقتى.

ەلدەگى توڭكەرىس پەن بۇلىك ۋاقىتىندا باكييەۆ جۇمىس ورىنان كەتىپ، ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى ءوزىنىڭ تۋعان جەرى جالالاباد وبلىسىنا بەت بۇرادى. بيلىكتى قولدان بەرمەۋگە تىرىسقان باكييەۆ وبلىسقا ءوزىن قولداۋشىلار قاتارىن ىزدەپ بارادى. پرەزيدەنت وڭتۇستىك حالقىن جيناپ، ميتينگ وتكىزىپ، وڭتۇستىكتە بيلىك ورگانى قۇرىلاتىنىن، ءارى استانانى بىشكەكتەن وشقا كوشىرەتىنىن ايتىپ، سەندىرەدى، ۋادە بەرەدى. باكييەۆتىڭ ايتقانىنا كامىل سەنگەن جالالاباد حالقى ونى سوڭىنا دەيىن قولداۋعا ءسوز بەرەدى.  

ازاماتتىق سوعىس ءقاۋپى

باكييەۆتىڭ وڭتۇستىكتە بولۋى ەل ىشىندە ازاماتتىق سوعىس ءقاۋپىنىڭ تۇتىنۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن ەدى. سەبەبى بىشكەك تۇرعىندارى اراسىندا باكييەۆ قارۋلى جاساق دايىنداپ جاتىر دەگەن قاۋەسەت تاراعان. دەگەنمەن وڭتۇستىكتەگى حالىق اراسىنان باكييەۆتى قولداۋشىلار قاتارى كوبەيگەن.

قۇرمانبەك باكييەۆ وڭتۇستىكتە جۇرگەن ۋاقىتتا پرەمەر-مينيستر وتستاۆكاعا كەتىپ، بيلىككە ۋاقىتشا روزا وتۋنبايەۆا كەلدى. وتۋنبايەۆا مەن ونىڭ جاقتاستارى ەلدە پارلامەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىن، ءارى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزدى.

«25 جىل بويعى پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە وڭتايلى ناتيجە بولعان ەمەس. ءار ۋاقىتتا وكىمەتتى زاڭسىز تارتىپ الۋشىلىق ارەكەتتەر بولىپ تۇردى. ءبىزدىڭ كونستيتۋسياعا 8 مارتە وزگەرىس ەنگىزىلدى، ءقادىرى كەتتى، ەلدە ءتارتىپ بولعان جوق»، - دەدى وتۋنبايەۆا وتكەن كۇندەرگە كوز جۇگىرتە وتىرىپ.

كورشى ەلدەگى تۇراقسىزدىققا قازاقستاننىڭ ىقپالى

قىرعىزستان – قازاقستانعا كورشى ءارى باۋىرلاس مەملەكەت. ءارى كورشى ەلدە ورناعان تۇراقسىزدىق پەن تارتىپسىزدىككە قازاقستان بيلىگى جايباراقات قاراپ وتىرمادى.

قىرعىزستانداعى تۇراقسىزدىڭ بىرنەشە كۇنگە جالعاسقان ەدى. قازاقستان قورعانىس مينيسترلىگى شەكارا قاۋىپسىزدىگىنە اسا ءمان بەرىپ، باقىلاۋدى كۇشەيتتى. بۇل جاعداي ەكى ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا دا كەرى اسەرىن تيگىزدى. ناقتى، ءارى ەكى ەل ءۇشىن دە ءتيىمدى شەشىم قابىلداۋ كەرەك بولدى.

2010 جىلدىڭ ساۋىرىندە ۆاشينگتوندا يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندە سامميت ءوتتى. 7 مەملەكەتتەن جينالعان باسشىلار بۇكىلالەمدىك ادامزات جاعدايىن تالقىلايدى. سامميت بارىسىندا اقش-تىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى باراك وباما مەن رەسەيدىڭ سول ۋاقىتتاعى باسشىسى دميتريي مەدۆەديەۆ نازاربايەۆتان باكييەۆتى ەلدەن شىعارۋدى سۇرايدى، ولار بۇل ءىستىڭ تەك نازاربايەۆتىڭ عانا قولىنان كەلەتىنىنە سەنىمدى ەدى.

«ماعان بۇل ۋاقىتتا ۆاشينگتوننان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى حابارلاسىپ، ءبىز قىرعىزستانداعى جاعدايدى تالقىلاپ، مەدۆەديەۆ پەن وباما جانە مەن مىناداي شەشىمگە كەلدىك، ءسىز باكييەۆتى بوساتىڭىز. سوندا مەملەكەتكە ءتونىپ تۇرعان ءقاۋىپ سەيىلەدى. مەن بۇل تۋرالى ۋاقىتشا بيلىك مۇشەلەرىنە حابارلادىم، ال ولار ءار ءتۇرلى پىكىردە بولدى. قارسى شىققاندار كوپ بولدى. ءبىراق شەشىم قابىلداۋ كەرەك بولعاندىقتان، مەن ۋاقىتشا بيلىكتىڭ باسشىسى رەتىندە باكييەۆتى ەلدەن شىعارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم»، - دەدى وسىعان بايلانىستى وتۋنبايەۆا.

ءسويتىپ ەقىۇ ءتوراعاسى قازاقستان جالالابادقا بارىپ تىعىلعان باكييەۆتى 15 ساۋىردە ەلىنەن جاسىرىن الىپ شىقتى. قازاقستان پرەزيدەنتى نازاربايەۆ «قىرعىزستاندى ازاماتتىق سوعىستان قۇتقارىپ قالدىق» دەپ مالىمدەدى. 5 جىل بۇرىن بيلىكتەن قۇلاتىلعان پرەزيدەنت اسقار اقايەۆتىڭ جولىن قۇشقان باكييەۆ كوپ ۇزاماي قازاقستاننان كەتىپ، مينسكىنى پانالادى. 

قازاقستان رەسپبۋليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ  وسىدان 7 جىل بۇرىنعى كورەگەندىگى مەن قىرعىز حالقىن، حالقىنىڭ مىنەزىن جاقسى مەڭگەرگەندىگىنىڭ ارقاسىندا بۇگىندە قىرعىزستاندا ەل اراسىنداعى الاۋىزدىق سەيىلىپ، ازاماتتىق سوعىس ءقاۋپى جويىلىپ، حالىق ءوزى تاڭداعان جاڭا باسشى سوورونباي جەەنبەكوۆ باستاعان ەل بەيبىت زاماندا ءومىر سۇرۋدە.