الماتى قالاسىندا بۇگىن، 9 قاڭتاردا  «#ءۇنسىزقالمابالالارKZ» زورلىق كورگەن بالالارعا كومەك كورسەتەتىن قوعامدىق قور قۇرىلتايشىسى، قاراپايىم قازاقستاندىق ايەل لياززات راقىش قىزىنىڭ   «لياززات- تاعدىرمەن بەتپە-بەت» كىتابى جارىققا شىعادى. بۇل كىتاپ اۆتوردىڭ ءوز ومىرىنەن الىنعان وقيعاعا نەگىزدەلگەن. كىتاپتىڭ ساتىلىمىنان تۇسكەن اقشا زورلىق قۇرباندارى بولعان بالالارعا جاردەمدەسۋگە جۇمسالادى. وسىعان وراي، Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى اۆتوردىڭ كىتابى تۋرالى جانە باسىنان وتكەن وقيعاسىن ءوز اۋزىنان ەستۋ ماقساتىندا لياززات راقىشقىزىمەن سۇحباتتاسقان بولاتىن.

 — اتالعان كىتاپتىڭ شىعۋىنا نە تۇرتكى بولدى؟

 كىتاپتىڭ شىعۋىنا اسەر ەتكەن  جاعداي —  بۇل وقيعانىڭ شىنايى ومىردەن الىنعاندىعى، مەنىڭ باسىمنان وتكەندىگى. باستى ماقساتىم — بالالارىم ومىرىمدە بولعان قيىن كەزدەر تۋرالى، كورگەن اۋىرتپالىقتارىم تۋرالى بىلسە دەگەن وي. بۇل نەگىزىنەن بالالارىما ارنالعان ەستەلىك كىتاپ. سوڭعى ۋاقىتتارى زورلىق-زومبىلىق تۋرالى، كىشكەنتاي قىزداردىڭ پەدوفيلدەردىڭ قۇربانى بولىپ جاتقاندىعى سياقتى اقاپارتتار، جاڭالىقتار كوپتەپ تارالىپ كەتتى. وسىنداي اقپاراتتاردى ەستىگەن سايىن، وقىعان سايىن ءوزىمنىڭ جارام تىرنالاتىنداي سەزىمدە بولدىم. قاتتى قينالىپ كەتتىم. سوندىقتان وسى كىتاپتى جازىپ، ىشىمدەگى ەشكىمگە ايتا الماي جۇرگەن سىرىمدى  جاسىرماي ەلگە جار سالۋدى ماقسات ەتىپ قويدىم. كوپ پسيحولوگيالىق كىتاپتاردا ءوز قيىندىعىڭ مەن اۋىرتپالىعىڭ، پروبلەمالارىڭدى بىرەۋمەن ءبولىسۋ كەرەك، ىشەك تارقاتۋ كەرەك دەپ جازادى. ال مىنا زاماندا كىمگە بىرەۋدىڭ پروبلەماسى ماڭىزدى؟

مەن نەگىزى قارجى مامانىمىن. سوندىقتان كىتاپ جازۋعا ەرەكشە شىعارماشىلىق  قابىلەتىم دە جوق. الايدا، ءدال وسى باسىمنان وتكەن وقيعا وسى ۋاقىتقا دەيىن مەنىڭ جۇرەگىمدەگى جارا، ءىرىن ىسپەتتى ەدى. بۇدان ارى مۇنىڭ ءبارىن ىشتە ساقتاپ جۇرە المادىم. رەسەيدەن اگاپايەۆا يرينا ەسىمدى ۋكراين جازۋشىسىمەن حابارلاسىپ وسى كىتاپتى شىعارۋعا كومەك سۇرادىم. ءدال وسى اۆتوردى تاڭداۋ سەبەبىم،  ول —  شىنايى ومىردەن الىنعان روماندار جازۋدىڭ شەبەرى. ونىڭ بىرنەشە كىتاپتارىن، سونىڭ ىشىندە «يسپوۆەد و جەنسوكي تيۋرمە» اتتى اۆتوبيوگرافيلىق رومانىن وقىدىم جانە وسى كىتاپ تا ماعان ءوز وقيعاممەن بولىسۋگە سەپتىگىن تيگىزدى.

 — باسىڭىزدان وتكەن  قايعىلى جاعداي تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟

6 جاسىمدا زورلىقتىڭ قۇربانى بولدىم. ءبىز تۇراتىن اۋىلدا اكەمىزبەن جاقسى ارالاساتىن كورشى اعالاردىڭ بالاسى بار ەدى. ول كەزدە شامامەن 18 جاستا. مەنى سول جىگىتتىڭ جالعىز ءوزى ەمەس، تاعى ءبىر ادام قوسىلىپ زورلادى. بەتىمە جاستىق باسىپ تۇرىپ، داۋسىمدى ەستىرتپەي زورلاعان. الايدا، مەن ول كەزدە مۇلدەم كىشكەنتايمىن. ونداي نارسەنى مۇلدەم تۇسىنبەيمىن. الگى ەكىنشى ادامنىڭ ءتۇرى دە ەسىمدە قالماپتى. شىنىمدى ايتسام، ماعان وسى جايتتاردى قايتا ەسكە ءتۇسىرۋ وتە اۋىر...

—  باسىڭىزدان وتكەن قايعىلى جايت تۋرالى وتباسىڭىز، بالالارىڭىز قاي ۋاقىتتا ءبىلدى؟

 كىتاپتى تولىق جازىپ بولعان سوڭ، تۇساۋكەسەرگە  دايىندالىپ جۇرگەن ۋاقىتتا ءبىلدى. جۇبايىما دا ءدال وسى كىتاپ جازىلىپ بولعان سوڭ وقىپ پىكىرىڭدى بەر دەپ ايتىپ، ۇيدەن شىعىپ كەتكەن بولاتىنمىن. كەيىن جۇبايىم كۇنى بويى وتىرىپ جىلاعىنىن ايتتى.

— جاقىندارىڭىز، جۇبايىڭىز  وسى وقيعانى  قالاي  قابىلدادى؟

قاتتى شوشىدى. ۇلكەن قىزىم دا، 5 جاستاعى بالام دا جىلاپ، بىرنەشە كۇن بويى «اناشىم، مۇنىڭ بارىنە قالاي توزگەنسىڭ» دەپ قاتتى قاپالاندى. جۇبايىم بولسا، الگى كىسىنى تاۋىپ ولتىرەم دەپ شىقتى. ارەڭ دەگەندە ساباسىنا ءتۇسىردىم. وسى كەزدە بۇل كىتاپتى جازعانىم بەكەر بولدى ما دەگەن ويلار كەلدى. جۇبايىما مەن تۋرالى قانداي وي كەلدى ەكەن، ماعان وكەپەلەپ قالمادى ما ەكەن دەپ ويلادىم. شىنى كەرەك، جاقىندارىمنان ۇلكەن قولداۋ تاپتىم.

— بالا كەزىڭىزدە كورگەن زورلىقتىڭ اسەرى قازىرگى ومىرىڭىزگە قانشالىقتى اسەر ەتتى؟

 انامنان جاستايىمنان ايىرىلدىم. اكەم ەكەۋمىز تۇردىق. سوندىقتان بۇل اۋىرتپالىقتى كوتەرۋ ماعان ەكى ەسە قيىن بولدى. اكەمە، جاقىندارىما ەشكىمگە ايتا المادىم.

 قاتتى اۋىرىپ قالعان سوڭ انامنىڭ ءسىڭلىسى مەنى ءوز قاناتىنا الىپ، ءبىراز باعىپ-قاقتى. قاتتى قورقىپ قالعاننان با، باسقا دا جاعدايلار اسەر ەتتى مە، بۇتىما جىبەرىپ قويۋدى شىعاردىم. اپكەمنىڭ قولىندا بولعان كەزدە، كۇندە توسەككە جىبەرىپ قويىپ، ايقايلاپ، شوشىپ وياناتىنمىن. تۋىستارىم مەنىڭ نە سەبەپتى بۇلاي اۋىرىپ جۇرگەنىمدى تۇسىنبەي ءجۇردى: قاراتپاعان، اپارماعان جەرلەرى جوق، دارىگەرگە دە، ەمشىلەرگە دە اپاردى.

انامنىڭ ءسىڭلىسى مەنى ءوز قىزىنان كەم كورگەن جوق. وعان العىسىم شەكسىز. ماعان جەتىسپەگەن انالىق مەيىرىم مەن ماحابباتتى، شاپاعاتتى وسى كىسى بەردى. اقىرىندا قۇران وقىتىپ ەمدەتتى. سودان كەيىن عانا اۋرۋىم باسىلىپ، جەڭىلدەدى. الايدا، بۇل باسىمنان وتكەن سۇمدىقتىڭ بەرگى شەتى عانا.

 ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ اكەم مەنى قايتا ءوز قولىنا الدى.

مەنى اپام (انامنىڭ ءسىڭلىسى) باتىل قىلىپ ءوسىردى. اكەمنىڭ قولىنا، اۋىلعا قايتىپ بارعاندا ول جەردە مەن تۋرالى وسەك ءوربىپ ءجۇر ەكەن. ۇل بالالاردىڭ كوپشىلىگى بولعان جايت تۋرالى ەستىپ العان.

زورلاعان جىگىتتى كەيىن كوردىم. الايدا بولعان وقيعادان كەيىن ول ماعان تيىسكەن جوق. اۋىلعا قايتىپ كەلگەندە، تۇك بولماعانداي ءومىر ءسۇرىپ ءجۇر، ءتىپتى ۇيلەنىپ الىپتى.

 باسقا اۋىل بالالارى تاراپىنان  ماعان بىرنەشە رەت شابۋىل دا جاسالدى. ءبىر جولى مەكتەپتەن قايتىپ بارا جاتقان كەزدە بىر-ەكى بالا قاسىما كەلىپ تيىسە جونەلدى. باستارىن تاسپەن جارىپ، قۋىپ جىبەردىم. تاعى ءبىر جولى بىرنەشە بالا كەلىپ پىشاق تاقاپ: «ءىش كيىمىڭدى شەش!» دەپ قوقون-لوقى كورسەتكەن كەزدەر بولعان..

ارينە، مۇنىڭ بارلىعىن كىتاپقا ءتىزىپ جازىپ جاتپادىم. سەبەبى، بالالارىم مۇنداي سۇمدىقتى وقىپ ودان دا قاتتى قينالا ما دەپ ويلادىم. سول كەزدەرى: «قىزىم، بويجەتتىڭ، ەسىڭ كىردى، ەندى دۇرىس ءجۇر. ۇناتقان جىگىتىڭ بولسا، تەك سونىمەن سويلەس، باسقالارعا جولاما. تۇرمىسقا بەتىڭ اشىق بولىپ، قىز بولىپ شىعۋىڭ كەرەك» دەيتىن.

ارينە، اكەمنەن مۇنداي سوزدەردى ەستىپ، مەن ودان بەتەر قاپالاناتىنمىن. وسىدان بولار ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا ءجۇرىپ، ءبىرىنشى ءسوز ايتقان جىگىتكە تۇرمىسقا شىعىپ كەتتىم. سەبەبى، شىنىمەن دە باسقالارى نە دەيدى، ۇيات بولادى، ماسقارا بولسا نە بولادى دەگەن سياقتى سوزدەردەن قورىقتىم. اقىرىندا، قۇرعان شاڭىراعىم بەرەكەلى بولماي، جولداسىممەن ءتىل تابىسا الماي، ەكى جاققا ايىرىلدىق. بۇل نەكەدەن ءبىر قىزىم بار. قازىرگى جۇبايىمدى كەيىن جاسىم 30-دارعا تاقاعاندا ءبىر-اق كەزدەستىردىم. ەكەۋمىزدىڭ ءبىر ۇلىمىز بار. تۇرمىسقا شىعاردا، ومىرلىك سەرىك تاڭداعاندا مەن ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى جايت - بولاشاق كۇيەۋىمنىڭ قىزىمدى ءوز قىزىنداي قابىلداۋى بولدى. سەبەبى قىزىم ءۇشىن الاڭدادىم. قازىرگى كەزدە وگەي اكەنىڭ بالالارىن زورلاۋى سياقتى جاعدايلار كوپتەپ كەزدەسەدى عوي. قۇدايعا شۇكىر، مەنىڭ تىلەۋىم قابىل بولىپ، جاقسى ومىرلىك سەرىك كەزدەستىردىم. ول  قىزىمدى ءوز تۋعان بالاسىنداي كورەدى.

— زورلىق كورگەن بالالاردىڭ اتا-انالارىنا قانداي كەڭەس ايتاسىز؟

   زورلىق كورگەن بالا ادامداردان، قوعامنان، قورشاعان ورتادان قورقىپ، قاشقاقتايدى. جالعىز ءوزى وقشاۋلانا باستايدى. وسى كەزدە اتا-انالار تاراپىنان بالاعا اۋاداي قاجەت  كومەك - ول تۇسىنىستىك پەن مەيىرىم. وسىنداي جاعدايلار ورىن السا، ءبىزدىڭ قازاق  وتباسىلارىندا بارلىعى ۇيات، ماسقارا بولامىز دەپ پوليسياعا دا ارىزدانبايتىندار بار. بالانى پسيحولوگ ماماندارعا قاراتىپ،  پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ قاجەت.

زورلىق-زومبىلىق جاعدايلارىن الدىن-الۋ ءۇشىن اتا-انالار بالالارىنا اقىل كەڭەستەرىن ەرتە كەزدەن باستاپ ايتىپ وتىرۋ كەرەك. بوتەن ادامدارعا جولاماۋ، سويلەسپەۋ، ءقاندايدا-بىر جاعداي ورىن السا اكە-شەشەسىنە ايتىپ وتىرۋ سياقتى ماسەلەلەر بالانىڭ جەكە وزىمەن تالقىلانىپ، بالا وسىنىڭ ءبارىن ەرتە كەزدەن ساناسىنا ءسىڭىرۋ كەرەك.

— وسى كىتاپتى شىعارۋعا  قارجىلاي دەمەۋشى بولعاندار بار ما؟

  بۇل كىتاپتى شىعارۋعا قارجىلاي دەمەۋشى بولعان ءوزىمنىڭ جاقىن دوستارىم. كىتابىمدى جازىپ بىتىرگەن سوڭ، بارلىعىنا باسىمنان وتكەن وقيعا تۋرالى ايتىپ بەردىم. ولار مەنىڭ بۇل باستامامدى قولداپ، ءبىرى كىتاپتىڭ مۇقاباسىن جاساۋعا اتسالىساتىنىن ايتىپ، تاعى بىرەۋلەرى قارجىلاي كومەك كورسەتەتىندەرىن ايتتى. ال كىتاپتىڭ ساتىلىمىنان تۇسەتىن قارجى زورلىق كورگەن بالالارعا كومەك كورسەتۋگە جۇمسالادى.

— «#ءۇنسىزقالمابالالارKZ»  قورى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟

    قازىرگى ۋاقىتتا قوردىڭ قۇرىلتايشىسىمىن. مۇنداي قوردى قۇرۋ يدەياسى ماعان بىلتىرعى جىلدىڭ جەتوقسانىندا كەلدى.  قازاقستانداعى «#ءۇنسىزقالما» زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىن قورعاۋ، قولداۋ قوعامدىق قورى، قوزعالىسىنىڭ ليدەرى دينا سمايلوۆا ەسىمدى وجەت، باتىل ايەلمەن تانىستىم. ناتيجەسىندە  «#ءۇنسىزقالمابالالارKZ» قوعامدىق قورىن قۇردىق.

زورلىق كورگەن ايەلدەرگە كومەك كورسەتەتىن ۇيىمدار بار، ال زورلىق كورگەن بالالارعا قول ۇشىن بەرەتىن ۇيىمدار، وكىنىشكە قاراي، جوقتىڭ قاسى... وسى ورايدا، قيىن جاعدايعا ۇشىراعان بالالارعا جانە ولاردىڭ اتا-انالارىنا كومەك كورسەتۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز.

سۇحباتىڭىزعا راقمەت، الداعى ۋاقىتتا تەك ساتتىلىك تىلەيمىز!

لياززات راقىش قىزىنىڭ  كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى

بۇگىن ساعات 19:00-دە، گوگول 58 كوشەسىندە ورنالاسقان

مەلومان دۇكەنىندە وتەدى. 

سۇحباتتاسقان: نازەركە مۇسا