نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ قازاق ءتىلىنىڭ گارفيكاسىن لاتىنعا كوشىرۋ تۋرالى جارلىعى شەتەلدىك اقپارات قۇرالدارىندا، اسىرەسە، رەسەيدە رەزونانس تۋدىرىپ، قىزۋ تالقىعا سالىندى. ۋكراينا مەن رەسەي باسىلىمدارى بۇل جاڭالىققا قارسى شىعىپ، ورە تۇرەگەلدى. ۋكراينالىق ب ا ق لاتىنداندىرۋ ساياساتىن ءبىراۋىزدان سىناسا، تەرىستىكتەگى كورشىلەردىڭ كوزقاراسى ءبىر ارناعا توعىسپاي، جان-جاقا شاشىراپ جاتىر. Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى لاتىن الىپبيىنە قاتىستى ءورىستىلدى ورتانىڭ پىكىرىن ۇسىنادى.
رەسەيدىڭ تانىمال گازەتا.رۋ پورتالى «بۋكۆى پروتيۆ دۋحا» ماقالاسىندا: «قازاقستان قابىلداعان رەفورما ورىس ءتىلىنىڭ پوزيسياسىن السىرەتۋ تەندەنسياسىنىڭ تەك ءبىر بولىگى عانا»، - دەگەن پىكىر ءبىلدىرىپتى.
Business FM باسىلىمى «لاتينيسە ۆ كازاحستانە — بىت. الفاۆيت يزمەنيات دو 2025 گودا» ماقالاسىندا قوعام قايراتكەرى مۇحتار تايجاننان، حالىقارالىق ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ الماتىداعى كەڭسەسىنىڭ جەتەكشىسى اسقار نۇرشادان پىكىر العان.
باسىلىم وزبەكستاننىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشكەنىن مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ، ءقازىر سول ەلدەگى مەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ سايتتارى ءتورت ترانسكريپسيادا (ورىس ءتىلى، اعىلشىن، وزبەك ءتىلى لاتىن گرافيكاسىندا، وزبەك ءتىلى كيريلل گارفيكاسىندا) اقپارات ۇسىناتىنىن جازادى.
رەسەيدىڭ ۇلتتىق اقپارات قىزمەتى «الفاۆيتنىي درەيف: زاچەم كازاحستانۋ لاتينيسا» دەگەن ماتەريالىندا تمد ەلدەرى ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير جاريحين قيسىندى وي ايتقان. ونىڭ سوزىنشە، لاتىن گرافيكاسىن ەنگىزۋ تەك رەسپۋبليكاداعى ءقازاقتىلدى ازاماتتارعا اسەر ەتەدى. ال قالعانى ورىس ءتىلىن قولدانا بەرەتىن بولادى. سونىمەن بىرگە ۆ. جاريحين لاتىنداندىرۋ ساياساتىنىڭ باستى ماقساتى باسقا تۇركى تەكتەس ەلدەرمەن جاقىنداسۋ ەكەنىن ايتادى.
رەسەيلىك باق-تىڭ كوپشىلىگى قازاقستاننىڭ لاتىن ءالىپبيىن ەنگىزۋىندە لينگۆيستيكالىق ەمەس، ساياسي استار جاتقانىن مەڭزەيدى. ماقالا، ماتەريالداردىڭ ءبىرشاماسىندا «وسى ارقىلى قازاقستان رەسەيدەن الىستاپ بارا جاتىر» دەگەن وي كوپ كەزدەسەدى.
فبا «ەكونوميكا سەگودنيا» باسىلىمى «كازاحستان مەنياەت الفاۆيت پو پوليتيچەسكيم پريچينام» اتتى ماقالاسىندا تانىمال جۋرنالدىڭ رەداكتورى اجدور كۋرتوۆتىڭ پىكىرىن بەرگەن.
«وسى ارقىلى قازاقستاننىڭ ساياسي باسشىلىعى ماسكەۋگە ولاردىڭ جالعىز سەرىكتەسى رەسەي عانا ەمەس ەكەنىن دالەلدەگى كەلىپ وتىر. ەلدىڭ باسقا دا بالاما سەرىكتەستەرى بار ەكەنىن ايتپاق»، - دەيدى ا. كۋرتوۆ.
پۋبليسيست.رۋ پورتالىندا «قازاقستان تاعى دا رەسەيدىڭ بەتىنە تۇكىردى. كىم كىنالى؟» (پەرەحود كازاحستانا نا لاتينيسۋ – نوۆىي پليەۆوك ۆ ليسو روسسيي. نو كتو ۆينوۆات؟) دەگەن شۋلى ماقالا جارىق كورگەن.
«رەسەيدىڭ سيرياداعى ماسقارا ساتسىزدىگىنەن كەيىن نازاربايەۆ بىردەن قازاقستاندى ورىس الەمىنەن شىعارۋدى بۇيىردى. رەسمي تۇردە بۇل جاي عانا: «قازاقستان پرەزيدەنتى قازاق ءالىپبيىن لاتىنداندىرۋعا ۇسىنىس جاسادى»، - دەپ مالىمدەلدى. ءتىپتى «لاتىن قارپىنە كوشۋ تىم ۇزاق ۋاقىتتى الادى» (سونداعىسى 2 جىل)، - دەلىندى. «الايدا جاعداي ايتپاسا دا تۇسىنىكتى ەدى»، - دەيدى ماقالا اۆتورى ميحايل دەلياگين.
ونىڭ ايتۋىنشا، وسىدان 10 جىل بۇرىن قازاق ەليتاسى قازاق ءتىلىن تەك تۇرمىستىق دەڭگەيدە عانا قولداناتىن. وسى جاعدايدى تۇزەۋ ءۇشىن قازاقستان قىرۋار جۇمىس اتقاردى. مەملەكەتتىك قۇجات ءىسى تولىق قازاق تىلىنە اۋدارىلدى. ەندى رەسەيدەن الىستاۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى – لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ قولعا الىنىپ وتىر.
«رەسەي ءۇشىن بۇل – وتە ناشار جاڭالىق. سەبەبى ءتىل گرافيكاسى مادەني كودتاردىڭ قۇرىلىمىندا ۇلكەن ماڭىزعا يە، لاتىنعا كوشۋ دەگەنىمىز – باتىسقا جول تارتۋ. وعان قوسا مۇنداي شەشىم رۋسوفوبيا مەن ۇلتشىلدىق سەبەبىنەن ەمەس، كەرىسىنشە، سانالى ساراپتاۋ مەن مەملەكەتتىك ساياسات اياسىندا قابىلدانىپ وتىر. دەمەك بۇل – قازاقستان باسشىلىعىنىڭ ەموسياسى مەن جاڭساقتىعى ەمەس، ستراتەگيالىق، الدىن-الا بايىپپەن قابىلدانعان شەشىمى»، - دەيدى ول.
لەنتا.رۋ پورتالىندا «بەسپرەدەلنىي Qazaqstan. كازاحسكيم ناسيوناليستام نە نراۆيتسيا كيريلليسا، نو پريگليانۋليس روسسييسكيە زەملي» اتتى ماقالا جاريالانعان ەكەن. وندا كورشىلەس رەسەي، وزبەكستان، جۇڭگو جەرلەرىنىڭ ءبىرشاما بولىگى قازاقستانعا تيەسىلى ەكەنىن كورسەتەتىن قازنەتتەگى كارتا جايىندا اڭگىمە وربىگەن. ماقالا اۆتورلارى مۇنداي كارتانىڭ جەلىدە تارالۋىنا لاتىن الىپبيىنە كوشۋدىڭ قاندايدا ءبىر قاتىسى بار دەپ سانايدى.
«لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ قازاق ءتىلىن مودەرنيزاسيالاۋ پروبلەماسىن شەشەدى-مىس. رەسپۋبليكاداعى اقپارات قۇرالدارى ازاماتتاردىڭ جاڭا باستامانى اشىق قولدايتىنىن بىلدىرگەن. قازاقستانمەن كورشىلەس ەلدەر (تۇركىمەنستان، وزبەكستان) لاتىن گرافيكاسىنا كوشسە دە، ءتىل رەفورماسى مەملەكەتتىك ءىس جۇرگىزۋدى تولىق قامتي الماعان»، - دەپ جازادى اۆتورلار.
رەسەيلىك ساراپشى مامانداردىڭ ءبىرسىپىراسى نازاربايەۆتىڭ لاتىنداندىرۋ ساياساتى رەسەيمەن ارانى سۋىتۋ ءتاسىلى ەكەنىن ايتىپ، ەكى مەملەكەتتىڭ ساياسي قارىم-قاتىناسى وزگەرەدى دەپ بولجايدى. ورتالىق ازيا بويىنشا ساراپشى مامان اركاديي دۋبنوۆ:
«نازاربايەۆ بيلىكتە وتىرعان كەزدە قازاقستان رەسەيدەن قاتتى الىستامايدى. سەبەبى بىزدە ەۋرووداق بار. الايدا بۇل ساياسات ماسكەۋگە ەسكەرتۋ ىسپەتتى»، - دەپ دابىل قاققان.
ال ۋكراينا باسىلىمدارىنىڭ كوپشىلىگى ءبىرجاقتى پوزيسيا ۇستانىپ وتىر. قازاقستاننىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشۋى – «ورىس الەمىنىڭ جانە ءپۋتيننىڭ جەكە ساتسىزدىگى» دەگەن كوزقاراستا.
قازاقستانداعى ءالىپبي رەفورماسى سولتۇستىكتەگى كورشىلەرىمىزدىڭ عانا ەمەس، اقش-تىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. The New York Times (NYT) باسىلىمى لاتىن گرافيكاسىنىڭ سوڭعى قابىلدانعان نۇسقاسىنا بايلانىستى ساۋالناما جۇرگىزگەن. كوپ مامان سوڭعى قابىلدانعان نۇسقاداعى اپوستروۆتار سانىن كورىپ شوشىعاندارىن جەتكىزگەن. حالىقارالىق قاتىناستار جانە تۇرىك زەرتتەۋلەرى ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى تيمۋر كوكاوگلۋدىڭ ايتىنشا، بۇل نۇسقا ادامنىڭ كوزىن اۋىرتىپ جىبەرەدى.
