سالافيزم – قازاقستان مەملەكەتى ءۇشىن تاپتاۋرىن تاقىرىپ بولعانىمەن، ءالى وزەكتىلىگىن جويماعان شەتىن ماسەلە. ەكى مىڭىنشى جىلداردان بەرگى سودىرلار سالعان قاندى-قاساپ قارالى شەجىرەنى قاپەرگە الساق، ءسالافيزمنىڭ قوعام ءۇشىن اسا ءقاۋىپتى ءدىني يدەولوگيا ەكەنىنە كوز جەتكىزەمىز. سالافيزم وكىلدەرى ءدايىم اۋىزعا الاتىن «بيدعا»، «شيرك»، «كافير»، «تاعۋت» تەرميندەرىنە ءقازىر قاس ماماندار تۇگىلى بىلايعى جۇرتتىڭ دا قۇلاعى ۇيرەنە باستادى. بۇل ءقاۋىپتى تەندەنسيا! سەبەبى، وعان كوز بەن قۇلاق ۇيرەنىسە باستاسا، بىرتە-بىرتە قوعام ءسالافيزمنىڭ قاس-قاباعىنا قاراي باستاۋى بەك مۇمكىن. سونداي-اق، ابدەن ءتىسقاققان كەكسە سالافيلەردى بىلاي قويعاندا، ولاردىڭ وتباسىندا تاربيەلەنگەن جاڭا بۋىنىن بوي كورسەتە باستاۋى، اتالمىش ماسەلەنىڭ ازىرشە ءھام تاقاۋ ارادا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتەنىن اڭعارتادى. ەندەشە، سالافيزم دەرتىنەن قۇلان-تازا ايىعۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز قاجەت؟
بىرىنشىدەن، ءوسىپ كەلە جاتقان جاس بۋىننىڭ تاربيەسىن ءبىر ساتتە كوزدەن تاسا قىلماۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. ول ءۇشىن اتا-انالار مەن تالىمگەرلەر بالالارىنىڭ كىمدەرمەن ارالاساتىنىن، ورتاسى قانداي ەكەنىن، قانداي مالىمەتتەرمەن سۋسىندايتىنىن، ولاردى نە نارسە تولعاندىراتىنىن ءاردايىم باقىلاپ وتىرۋى قاجەت. سامارقاۋلىققا جول بەرىلسە، ونىڭ سوڭى ورنى تولماس قاسىرەتكە اكەلىپ سوعادى. وعان تالاي مارتە كۋا بولدىق. اسىرەسە، عالامتورعا تەلمىرگەن جاس بۋىندى قانداي مالىمەتتەر قىزىقتىراتىنىن قاداعالاعان ءجون. كەلەشەگىمىز جارقىن بولسىن دەيتىن بولساق، ۇرپاعىمىزدىڭ تالىم-تاربيەسىنە نەمقۇرايلى قاراماعانىمىز ابزال.
ەكىنشىدەن، جاسوسپىرىمدەر مەن جاستاردىڭ تەرىس ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە كەتپەۋى ءۇشىن، ولاردىڭ ءدىني جانە قوعامدىق تانىمىن دۇرىس ءھام وڭ باعىتتا قالىپتاستىراتىن بالامالى قاينار كوزدەردى ۇسىنۋ قاجەت. ول ءۇشىن مەكتەپتەردەگى ۇيىرمەلەردىڭ تالىمدىك فۋنكياسىن كۇشەيتىپ، ودان تىس مەشىتتەردەگى ساۋات اشۋ كۋرستارىندا تاربيەلىك ءمانى بار دارىستەردى ەنگىزۋىمىز قاجەت. تەك تيىم سالۋمەن جاس بۋىندى زامان سۇرانىسىنا ساي وسكەلەڭ ۇرپاق ەتىپ تاربيەلەي المايمىز. بالانىڭ قاجەتتىلىگىن بالاما جولدار ارقىلى وتەگەن دۇرىس.
ۇشىنشىدەن، سالافيزمگە قارسى جاڭا الەۋمەتتىك ينستيتۋتتاردى قالىپتاستىرۋىمىز شارت. اۋىلدان قالاعا وقۋعا نەمەسە جۇمىس ىستەۋگە كەلگەن جاستاردىڭ جات اعىمداردىڭ جەتەگىندە كەتپەۋى ءۇشىن ۇلتتىق جانە ءداستۇرلى ءدىني قۇندىلىقتارىمىزبەن باۋليتىن ورتالىقتار مەن ينتەرناتتار (قايىرىمدىلىق مەكەمەسى) قۇرۋىمىز قاجەت. جالپى، ءبىز قازاق حالقىنىڭ يماندىلىققا نەگىزدەلگەن قالا مادەنيەتىن ءالى قالىپتاستىرا الماي كەلەمىز. اۋىلدان جاپ-جاقسى بولىپ كەلگەن جاس بۋىن قالاعا كەلىپ جات اعىمداردىڭ جەتەگىنە ەرەدى نەمەسە قىلمىستىق توپتارعا ۇرىنىپ جاتادى. ونىڭ باستى سەبەبى، جاستاردى اۋىلداعىداي تاربيەلەيتىن قالادا قازاقى رۋحتاعى ينستيتۋتتار جوقتىڭ قاسى. بۇل ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋ ءۇشىن قازاق حالقىنىڭ يماندىلىققا نەگىزدەلگەن قالا مادەنيەتىنىڭ نەگىزدەرىن جاساۋىمىز شارت.
تورتىنشىدەن، ءححى عاسىر جاھاندانۋ ءداۋىرى بولعاندىقتان، اقپارات الماسۋ جيىلىگى قوعامدا جوعارى دەڭگەيدە دامۋدا. ونىڭ وڭ تۇستارىمەن قاتار تەرىس اسەرلەرىنىڭ كوبىرەك ەكەنىن بايقاۋ دا قيىن ەمەس. عالامتورداعى اقپاراتتاردى ءقاۋىپسىز ەتۋ ءۇشىن كيبەر-قالقان قۇرىپ، تەرىس مالىمەتتەر تاراتاتىن سايتتار مەن اككاۋنتتاردى دەر كەزىندە بۇعاتتاپ وتىرۋىمىز كەرەك. اسىرەسە، بۇلىككە باستار تەرىس ءدىني يدەولوگيانى ناسيحاتتايتىن سايتتار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى اككاۋنتتاردى قاتاڭ باقىلاۋعا العان ءجون. ودان تىس شەتەلدەردەن قازاقستان جاستارىنا باعىتتالاتىن تەرىس ۋاعىز-ناسيحاتتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن كيبەر-قالقان قۇرۋ شارت.
بەسىنشىدەن، ءبىز قوعامدا كەڭ ەتەك العان زاڭسىز ميسسيونەرلىككە قاتاڭ تيىم سالۋىمىز كەرەك. ءدىني ۋاعىز-ناسيحاتتىڭ تەك زاڭدا قاراستىرىلعان كۋلتتىك ورىنداردا عانا ايتىلۋىنا رۇقسات بەرىپ، ودان تىس جاسىرىن پاتەرلەر مەن وفيستەردە جانە ت.ب. ورىنداردا ءدىني ناسيحاتتىڭ جۇرگىزىلۋىنە ادا-كۇدە تيىم سالۋ قاجەت. جالپى، بۇل ماسەلە جايىندا ق ر اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىندە قۇقىقتىق نورمالار قاراستىرىلعانىمەن، سالافيزم وكىلدەرى ءالى كۇنگە دەيىن جاريا جانە جاسىرىن تۇردە ءوز يدەولوگيالارىن ناسيحاتتاۋدا. وعان تۇپكىلىكتى توقتام جاساعانىمىز جوق. دەمەك، قاداعالاۋدى جانە زاڭ بۇزۋشىلىققا قارسى ايىپپۇل مولشەرىن ارتتىرىپ، وزگە دە سانكسيا تۇرلەرىن قاتايتقانىمىز ءجون.
التىنشىدان، ءسالافيزمنىڭ قارجى كوزدەرىن انىقتاپ، مەيلى ول قانداي جولدارمەن قارجىلاندىرىلسا دا وعان بۇعاتتاۋ شارالارىن جۇرگىزگەنىمىز ابزال. تەرىس ءدىني يدەولوگيانىڭ قوعامدا بەلسەندى كۇشكە اينالۋىنا جول بەرمەس ءۇشىن ولارعا شەتەلدەردەن بولىنەتىن قارجى اۋدارىمدارى مەن كوممەرسيالىق ىس-ارەكەتتتىڭ جولىن كەسۋ كەرەك. سونداي-اق، ءدىني ەكسترەميزمدى قارجىلاندىراتىن قانداي ءبىر ينديۆيد نەمەسە زاڭدى تۇلعا بولسىن، ولاردى قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ قاجەت. ءاسىلى، ءبازبىر سالافيلىك توپتاردى ولار ماشىقتانعان كاسىپ كوزدەرى ەسىرتىپ وتىرعانى بىزگە ايان. ولاي بولسا، ولار مونوپولياعا اينالدىرعان كاسىپتەرگە مەملەكەت باسەكەلەستىكتى كۇشەيتكەن دۇرىس.
جەتىنشىدەن، قازاقستان قوعامىندا ءاھلۋ-سۋننا باعىتىندا ساپالى ءدىني ءبىلىم بەرۋ شارالارىن قولعا الىپ، حالىقتىڭ ءدىني تانىمىنىڭ كوكجيەگىن ارتتىرا ءتۇسۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن قازاقستانداعى يسلامدىق وقۋ ورىندارىنىڭ جانە مەشىتتەردەگى ساۋات اشۋ كۋرستارىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋىمىز شارت. سونداي-اق، وتاندىق مەدرەسە-كوللەدجدەر مەن جوو-عى ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسىن شەتەلدىك وقۋ ورىندارىنىڭ وزىق ادىستەمەلەرىن قولدانىپ، وقىتۋشىلاردىڭ عىلىمي الەۋەتىن كوتەرۋ كەرەكپىز. اسىرەسە، ءدىني ەكسترەميزىمنىڭ الدىن الۋ مەن وڭالتۋ ءىسىن جۇرگىزەتىن كادرلاردى ازىرلەۋگە كوبىرەك ماڭىز بەرگەنىمىز ءجون.
ءتۇيىن: ءدىني ەكسترەميزىم جەگىقۇرتىن جەڭۋ ءۇشىن سان ءتۇرلى ايلا مەن ادىسكە جۇگىنگەنىمىز حاق. دەسە دە، ەڭ باستىسى سالافيزم دەرتىنە قوعام بوي ۇيرەتپەسى ءۇشىن اتالمىش ءدىني يدەولوگيانىڭ ءداستۇرلى ءدىني تانىمىمىزعا ءھام قازاق مادەنيەتىنە كەرى اسەر ەتەتىن تۇستارىن ءاردايىم حالىققا جەتكىزىپ وتىرۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار، سالافيزممەن كۇرەستە ەنجارلىققا ۇرىنباي، ۇدايى موبيليزاسيالىق ادىس-تاسىلدەرىمەن تەگەۋرىندى كۇرەسۋىمىز قاجەت.
ەرنات قىدىرموللايەۆ
شقو ءدىن ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ
ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى
