كەشە بەلارۋس ەلىنىڭ ۇكىمەت مۇشەلەرى رەسەيدىڭ ۇستانىپ وتىرعان سالىق ساياساتىنان ەل بيۋدجەتى 1 ملرد دوللار شىعىن كورگەنىن العا تارتتى. «ونى قايتا ءتۇزۋ كەرەك» دەيدى الەكساندر لۋكاشەنكا.

بۇل رەتتە بەلارۋس ەلىنىڭ باسشىسى «ءبىز رەسەيمەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا بىرىككەن تۇستا ءبىرقاتار سالىقتىق جەڭىلدىكتەرگە يە بولامىز دەپ كەلىسكەنبىز. بۇل ارادا ءبىر سالادا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بولعانمەن، ەندى ءبىر سالادا كەرىسىنشە، جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلماعان. وسىنىڭ سالدارىنان قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ ەلدىڭ بيۋدجەتى شىعىن كوردى. ءبىز رەسەيدەن الداعى ۋاقىتتا بەلارۋس ارقىلى وتەتىن مۇناي ەكسپورتىنان تۇسەتىن سالىقتى تۇگەل بەلارۋس ەلىنىڭ ەنشىسىنە قالدىرۋدى سۇرايمىز. وسىلاي مۇنايدان تۇسەتىن باج سالىعىن بولىسپەي، وزىمىزدە قالدىراتىن بولساق، سالىقتىق شىعىنداردىڭ قايتارىمى بولار ەدى» دەدى.

بەلارۋستەر رەسەيگە وسىنداي ۇسىنىستى كەسە-كولدەنەڭ تارتىپ وتىر. ال بۇل رەتتە قازاقستانعا قايتپەك كەرەك؟

ەكونوميكا عىلىمىنىڭ دوكتورى ءجۇمادىلدا باياحمەتوۆ، قازاقستانعا دا ءبىرقاتار سالىقتىق جەڭىلدىكتەر سۇراۋعا تۋرا كەلىپ وتىرعانىن العا تارتتى.

«رەسەيگە 2015 جىلدان بەرى ۋكراينامەن اراقاتىناسى شيەلەنىسىپ، تۇس-تۇستان سانكسيالار سالىندى. ءقازىر ەكونوميكاسى اجەپتەۋىر السىرەگەن رەسەي ەكونوميكالىق رەيتينگىن جوعالتىپ الماۋى سالىق ساياساتىنان پايدا تابۋعا بەل شەشىپ كىرىسىپ كەتتى. وسىعان وراي رەسەي يمپورت-ەكسپورت سالىعىنا وزگەرىستەر ەنگىزدى. سالىقتىڭ ءبىرقاتار ءتۇرىن قىمباتتاتتى. يمپورت-ەكسپورت اينالىمىنا قاتىستى سالىق تۇرلەرىن قىمباتتاتۋ كەدەن اياسىنا بىرىككەن ەلدەرگە كەرى اسەر ەتەدى. اسىرەسە، بۇل ءونىم الماسۋ جاعىنا كەرى اسەر ەتەدى. سالىقتى قىمبات تولەگەن وندىرىسشىلەر تاۋار باعاسىن دا اسپانداتا بەرەتىن بولادى. ەندىگى كەزەكتە بىزگە رەسەي اياسىندا ارزان يمپورت تاسىمالداۋ دا قيىنداي تۇسەدى. سوندىقتان بىزگە دە ءوز تاراپىمىزدان سالىق ساياساتىنا قاتىستى رەسەيگە ۇسىنىسىمىزدى بىلدىرگەن ءجون»، – دەدى ەكونوميست عالىم ءجۇمادىلدا باياحمەتوۆ.

ءجۇمادىلدا باياحمەتوۆ رەسەيدىڭ سالىق ساياساتىنا قاتىستى ۇستانعان تاريفتەرىمەن كەلىسە بەرمەۋ كەرەكتىگىن اشىپ ايتىپ وتىر. ماماننىڭ بايىپتاۋىنشا، كەدەندىك سالىقتىڭ 72 پايىزى رەسەيدىڭ تاريفتەرىنە نەگىزدەلگەن. ال قالعان 28 پايىزى قازاقستان مەن بەلارۋس ەلىنىڭ ۇلەسىنە قالادى. «سالىقتان تۇسەتىن ءتۇسىمنىڭ باسىم بولىگى رەسەيدىڭ ەنشىسىندە قالىپ وتىر. كەدەندىك وداققا بىرىككەننەن كەيىن ەكسپورت-يمپورت تاسىمالىندا ورتاق سالىق جۇيەسى ەنگىزىلگەن. بۇل جەردە رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ شەڭبەرى كەڭ. ولاردىڭ نارىعى ۇلكەن. سالىقتىق ءتۇسىمنىڭ باسىم بولىگى رەسەيگە تۇسەدى دە، ال قازاقستان مەن بەلارۋسكە سالىقتان تۇسەتىن ءتۇسىم وتە از. بەلارۋستەر سوندىقتان «ەلىمىزدى باسىپ ءوتىپ ەكسپورتقا كەتەتىن مۇناي سالىعى بولىسكە سالىنباي تۇگەلدەي وزىمىزدە قالسىن» دەپ وتىر. جالپى، رەسەيدىڭ سالىق ساياساتىنا قاتىستى ۇستانعان تاريفتەرىمەن كەلىسە بەرمەۋ كەرەك. بۇل رەتتە وزىندىك ۇسىنىستارىمىزدى ايتا بىلگەن ابزال»، – دەيدى ءجۇمادىلدا باياحمەتوۆ.

وسىلايشا سالىقتان تۇسەتىن ءتۇسىم رەسەيگە عانا ءتيىمدى بولىپ وتىر.

بۇل رەتتە ەكونوميست-عالىم بەيسەنبەك زيابەكەوۆ:

«ءبىز قازىردە تەمىرجول، گاز، جانار-جاعارماي، ازىق-تۇلىك باعاسىن اۋىزدىقتاي الماي وتىرمىز. مۇنىڭ بارلىعى سالىق ساياساتىمەن تىعىز بايلانىستى. مىسالى، رەسەيدىڭ تاريفتەرىمەن ىلەسەمىز دەپ ءبىز وتاندىق وندىرىسشىلەرگە سالماق سالىپ وتىرمىز. ەكسپورت-يمپورت قارىم-قاتىناسىندا سالىقتى وسىرگەن سايىن وتاندىق كاسىپكەرلەر سالىققا تولەگەن اقشاسىن اقتاۋ ۇسىنعان ونىمدەرىنىڭ باعاسىن قىمباتتا بەرەدى. سالىقتى ءوسىرۋ ىسكەرلىك بەلسەندىلىككە، ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ شىعىندارىن ەسەلەۋگە تىكەلەي كەرى اسەر ەتەدى. سوندىقتان وسى ماسەلەنى ويلانۋىمىز كەرەك»، – دەيدى.

جالپى، وداق اياسىندا سالىقتىڭ ءتۇرىن قىمباتتاتۋدىڭ استارىندا ءبىرشاما ماسەلەلەر قوردالانىپ قالاتىنى داۋسىز. بەيسەنبەك زيابەكوۆ وسىعان بايلانىستى «بولاشاقتا ينفلياسيانى تىپتەن اۋىزدىقتاي الماي قالۋىمىز ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان وتاندىق كاسىپكەرلەرگە ىشكى نارىقتا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر قاراستىرعانىمىز ءجون» دەپ وتىر.

قارلىعاش زارىقحان قىزى