Eńbektep es bilgen kezimnen bastap, áke-sheshemniń aldyna minip alyp, ár jyly maýsym aıynyń sońyna qaraı orta jaılaýdan búldirgeni men gúlderi at tuıaǵyn boılaıtyn shoń jaılaýǵa kóship barýshy ek. Osy kósh meniń jıyrma bes jasyma deıin jalǵasty. Úıdiń kenjesi bolǵandyqtan, qoldaǵy azyn-aýlaq maldy baǵý kóbinese meniń moıynyma júkteledin. Aǵalarym tek aýyzyn ǵana qımyldatatyn... Jazdyq demalysqa taraı salysymen, jer ańsaǵan jylqydaı, eki ókpemdi qolyma alyp, jaılaýǵa jetetinmin. Men úshin jaılaý jalǵandaǵy- jánnattaı seziletin... Erkin tynystap, kósilip uıyqtaıtynmyn. Kókke aýnaǵan jylqydaı qulpyryp shyǵa keletinmin... Tańmen talasa turyp, maldy óriske aıdap, apam (sheshemdi apa deımin) ekeýmiz tańǵy shaıǵa otyratynbyz. Apamnyń sar qasqalap quıǵan shaıyn, shekemnen shyp-shyp ter shyǵyp, asyqpaı otyryp, qanyp ishetinmin. Artynan keselegen qymyz ben tyǵyndap, qalǵanyn qumyraǵa quıyp, bir qolyma alyp, endi bir qolyma taldan jasap alǵan qoıshy taıaǵymdy alyp, aýyldyń boq muryndaryn shubyrtyp, «Álikenniń qyzyl tasyna» qaraı qaıqaıatynbyz. Jol-jónekeı alysyp-julysyp júrip, aıteý qoıdan buryn aýyldan taı shaptyrm alys Álikenniń qyzyl tasyna jetetinbiz. Tańǵy salqynda shybyr ishinde kók qýalaı jaıylǵan qoılar bul kezde edáýir toıynyp qalatyn. Qoıdyń aldyn qaıtaryp jiberip, qymyzdy iship-iship alyp, kógaldy-tósek, kók aspandy-kórpe qylyp uıqyny soǵatynbyz. Ulkender «qoılaryń Álikenniń qyzyl tasyna ary asyp ketpesin, kisiniń jerin jegizbeńder uıat bolady» dep qatty qadaǵalaıtyn. Bul jer ertede bir Áliken degen baıdyń jurty eken, sodan Álikenniń qyzyl tasy atalypty. Ar jaǵy Ábdiqannyń jaılaýy... Bul kúnde sol kúnderimdi saǵyna eske alamyn. Tek taýda júrip, bilimnen kenjelep qaldymba degen kúdik bolmasa, aýylda júrip «ýyzǵa» jaryǵanyma qýanamyn. Demek sol kezden ár bir jerdiń jeke menshik ıesi baryn bildim, ári oǵan qurmetpen qaraýdy úırendim. Aýylymyzda ondaı jerler kóp edi, «Bódenniń qıasy» , «Asqardyń qıasy», «Saýyryqtyń jaılaýy» degen kisi atymen atalyp, aýyz júzinde en salynǵan sondaı jerlerdi tek sol kisiniń jamaǵaıyn týystary, bala-shaǵalary paıdalanatyn. Tutas bir aýyl bir adamnyń atymen atalyp, «pálensheniń aýyly», «túgensheniń jaılaýy, saıy» dep atalyp ketetin. Ári mundaı bóliný rýlyq jáne óńirlik sıpat alatyn. Máselen jetisýdyń Qazaǵy arqaǵa, arqanyń Qazaǵy jetisýǵa kóship kelmeıtin. Demek Qazaq tarıhynda jerdi ıemdený, ıgliktený, bólisip alý atam zamannan bar dúnıe. Biraq osyndaı salt, tek qyzyl ımperıanyń Qazaq dalasyna aıaq basýymen aıaqtalyp, úkimet qolyna ótti. Qazaqta bir sóz bar, «qolda barda altynnyń qadiri joq» degen. Ien jatqan jer el ıgiligine jaramasa, altyn tósek ústinde ash qalǵanmen birdeı. Úı tóbesine kókónis egip, kún keship jatqan qytaılarǵa salystyrǵanda, bizdiki ujymaq desek artyq emes. Sondyqtan ata-babamyzdan altynnyń synyǵyndaı amanatqa qalǵan Qazaq dalasyn, Qazaq ıgiligine jaratý úshin, elbasymyz kóregendikpen halyq qolyna qaıtarýdy jón kórdi. Alyńdar dedi, biraq shart qoıdy. Iaǵnı: «aqshań baryń al» dedi. Nege? Qarapaıym bir mysal keltireıin. Máselen, men sıaqty Almatyda ár esikti bir qaǵyp, túıindemesin taratyp, tabanynan tozyp júrgen elý stýdentke, 50 den qoı berip, bes jyldan keıin salystyrsa, múmkin pysyq, myqty degen beseýi qoıyn bes júzden asyrýy múmkin. Endi bireýlerinde biren-saran ǵana, tipti keıbireýleri manaǵy beseýiniń malshy-jalshysy bolyp, óz armanyn joǵaltyp, kisi armany úshin kúsh shyǵaryp jatqan bolýy múmkin. Paıymy paıǵambardan kem túspeıtin Qazekem muny «qulandy da jylandaı kisi atady» dep túıindeı salǵan. Demek dáýletti dóńgelek aılandyrý úshin adamda aqyl-oı, jiger-qaırat bolýy kerek. Áıtpese «oı baqpaǵanǵa koı bitse, kýalap júrip óltiredi-niń» dál ózi bolady. Esik aldyndaǵy eki sottyq jeriniń eńkeıip shóbin julmaıtyndar, eki gektar egin salyp, baılyqqa belshesinen batyp, úkimetke úıip-tógip salyq tóleıdi degenge áıteý óz basym senbeımin. Sondyqtan el basymyz qolynda qarjy, tehnıkasy bar bardam adamdarǵa satpaqshy. Durys-burystyǵyn árbir sanaly áleýmet óz sanasynda salmaqtaı jatar....
«Jer betindegi barsha Qazaqtyń jalǵyz ǵana otany bar, ol-táýelsiz Qazaqstan» dep elbasymyz aıtqandaı, baqytymyzdy da, sorymyzdy da Qazaqstanda kóremiz. Maqtansaq syryt kóz qyzǵanar, jamandasaq jaqsy otanyn bireý bizge bere salyp, mańdaıymyzdan sıpamaıdy. «Óz úıim-óleń tósegim» demekshi, Qazaqstannan basqa barar jer, basar taýymyz joq aǵaıyn!!! Qazaq dalasy-Qazaq úshin qadirli. Sebebi ata-babalarymyz attan túspeı, aq saýyt kıip, atoılap jaýǵa shaýyp, súıem jer úshin súıegin berip, qarys jer úshin qanyn tókti! Ustaǵannyń –qolynda, tistegenniń-aýzynda ketpesin dep, el shetinde keýdesimen oq tosty!!! Babalardyń ystyq qanymen sýarylǵan ólkeni, balalary oılanbaı sata berýi múmkin emes!!!
Árıne basqa baılyq tabylady, tek jer baılyǵy tabylmaıdy! Qoldan jasalynbaıdy! Jaratýshy ıemiz alqam-salqam Qazaǵymnyń peıiline qaraı, ushqan–qus, júgigen-ańnyń qanaty talatyn ushy-qıyrsyz keń dalany syıǵa tartqan. Otansyz adam bolsada, elsiz, jersiz-otan bolýy múmkin emes. Palestınnen ǵasyrlar boıy jer satyp alǵan evreı baılary, sońynda jerlerin tutastyra salǵanda, dúnıe júzi kartasynda sý jańa Izraıl degen memlekettiń qurylǵanyna uqsas, satylmaqshy bolyp jatqan Qazaq dalasy dál sondaı jat nıettegi «janashyrlarymyzdyń» qolynan, úı ishinen úı tigilgendeı jaǵdaı bolyp, taýelsizdigimizge yqpal ete me degen kúdik, árbir «MEN QAZAQPYN» degen ult jandy azamattardyń sanasyna salmaq salyp otyrǵany anyq. Baspalap kelgen «baılarymyz» balaqtan órlep basqa shyǵyp, bılikke jarmasyp, basymyzǵa áńgir taıaq oınatyp, kórmegendi tili jat, dini jattan kórip, alpeshtegen qyzymyzdy sasyq qoıynyna alyp, shubyrtyp bala taptyryp, ulymyzdy qul, qyzymyzdy kúń etse, «men QAZAQPYN» dep betimizdi kóterip júre almaı, qusadan jarylyp ketermiz-aý... Qudaı betin ary qylsyn! Sondyqtanda Buhar jyraý aıtqan ǵoı «jatqa tizgin bermeńiz, jalamenen bas keter» dep. Jer taǵdyry-el taǵdyry! Eger olaı bolmasa, babalarymyz qylyshyn qaırap, qynabynan shyǵarmas edi. Jer taǵdyry synǵa túsip turǵan búgingideı syndaraly sátte, «toqal eshki múıiz suraımyn dep qulaqtan aıyrylypty» degendik bolmasyn aǵaıyn! Aqylǵa kelip, aldy-artymyzdy oılasaq, bastysy ǵasyrlar boıy armandap jetken TÁÝELSİZDİGİMİZDİ qózimizdiń qarashyǵyndaı qorǵaı alsaq! At salysyp-jaýǵa ortaq, sóz salysyp-daýǵa ortaq bolǵan Qazaqtyń urpaǵy edik, alty baqan alaýyz bolmaı, bereke men birlikke kelip, tıimdi bir sheshim qabyldasaq! «Keńespen pishken ton kelte bolmas!»
Aqylmansyp aqsaqaldyq kórsetip, abyroı jıyp alaıyn dep turǵam joq. «Uran salǵan uly dala bórisi em, Elim ushyn bárim de kórisem. Ata jurtym-altyn besik, qazyǵym, Taǵdyrymdy taǵdyryńmen bólisem» dep jyrlap, azat eldi ańsap kelgen azamat retinde óz pikirimdi ortaǵa qoıaıyn: Bir bólim jerlerdi ǵana baılarǵa berip, basym kóp bólegin ár bir januıaǵa, jas otaýlarǵa, sondaı aq sheteldegi etnıkalyq Qazaqtarǵa bólip berip, olardyń otanǵa oralýyn tezdetý kerek. Ári bólip berilgen jerdiń úlesi týylǵan balanyń sanyna qaraı eselenip otyrsa, etigin kıip, eńbek isteıtin Qazaq kóbeıer edi. Kóp el jalqaýlyqqa salynady, tapqanym eki balama jetedi deıdi de, jastyqty bıik jastap, shalqasynan túsip uıqyǵa ketedi. «Tabam» dep talpynbaıdy, «taptyram» dep tumsyǵyn kótermeıdi. Jeńgelerimiz qyryqqa jetpeı qysyr qalyp, aǵalarymyz alpysqa jetpeı «aljyp» jatyr... Nan tabý qıyn naryqtyń zamany ǵoı, «qaıtesiń» dep bir-birin qabaǵynan túsinisip, qaltasyn sıpalaıdy... Al balasy kóbeıgen áke azannan qara keshke deıin tynym tappaı jumysqa júgiredi. Haqtyń sózi qasıetti Quranda «balalaryńdy yryzdyǵymyzdy jeıdi dep óltirmeńder, anyǵynda senderdi jáne balalaryńdy men yryzyqtyramyn» deıdi. Kúlli jaratylystyń ishinde eń kórkem týyndy etip jaratylǵan adam balasy ALLAnyń nazarynan tys qala qoımasy anyq. Muny Qazekem «bir eshki egiz týsa, bir shóptiń basy aıyr shyǵady» dep at ústinde aıta salǵan. Eshbir tápsirshi ǵalymdar budan artyq túsindire almas-aý... Mine, osylaısha biz bir oqpen eki qoıan atyp alamyz. Birinshiden Qazaq jerin Qazaq qolyna ustatamyz, ekinshiden aınalasy bes-on jylda Qazaq sanyn birneshe mılıonǵa kóbeıte alamyz! Qazaq jeri Qazaqqa tolmaı baıandy bolmaıtyny anyq...
«Bárimizdiń ılegenimiz bir teriniń pushpaǵy» demekshi, meniń de oılaǵanym, Qazaqtyń haly, Qazaqtyń bolashaǵy! Artyq aıtyp ketsem, Abaısha aıytqanda «óz sózim ózimdiki» bolsyn, aıyp etpeńizder!
Laıym elimiz-aman, jurtymyz-tynysh bolsyn, berekemen birligimiz jarasyp, táýelsizdigimiz tuǵyrly bolsyn! Ár Qazaqtyń júzinde qýanysh pen kúlki, meıirim men qanaǵat bolǵaı!!!
Qaster Ákızauly
