Men Shymkentti kórgen emespin. Týystarym da Ońtústik óńirge qatyssyz. Biraq Ońtústiktiń qazaqtaryna degen qurmetim erekshe. Nege deısiz ǵoı?
Keıde jaqsy adamnyń bári Ońtústikke shoǵyrlanǵan ba dep oılaımyn. Bul basqa óńirdiń qazaqtaryn bólip, alalaý dep túsinbeńizder. Ásheıin shymkenttikterge degen rızashylyǵymdy bildireıin dep jazyp otyrmyn. Qandaı ortada bolsyn, Shymkenttiń qazaqtary kishipeıildigimen, baýyrmaldyǵymen erekshelenip turady. Ózim qyzmet istegen mekemelerdiń barlyǵynda osy óńirdiń týmalary shetinen izetti, iltıpatty ekenin baıqadym.
Qarapaıym mysaly retinde myna bir oqıǵany aıtaıyn: Qoǵammen baılanys jasaıtyn bir mekemede qyzmet istep júr edim. Túske taman barlyǵy asqanaǵa ketken. Ofıste men ǵana qaldym. Abylaı esimdi jigit «Ketpeı otyra turyńyz. Men qazir kelemin» dedi de, on mınýttan soń oraldy. Qolynda bir-eki samsa, bir bótelke aırany bar. Ózi páterde turady eken, ýnıversıtetti bitirip, jumysqa jańadan ornalasqan. «Ápshe, samsanyń oraýyn ashyńyzshy, jeıik» dep, ákelgenderin meniń aldyma qoıdy. Onyń úlkendi syılaǵan kórgendiligine rıza bolyp, «Rahmet, óziń jeı ǵoı. Men jumysymdy tezirek bitirýim kerek edi» dep, tamaqty ózine berdim. Bári asqanaǵa ketkende Abylaı da azǵantaı aqshasyna alǵan tamaǵyn ózi jep alsa bolar edi ǵoı. Joq, ofıste qalǵan adamdy oılap, «Bólisip jeý» prınsıpimen syılastyq tanytyp jatyr. Netken adamgershilik! Ol Ońtústiktiń balasy edi. Shymkenttiń qaı aýylynan ekenin bilmeımin. Ol aımaqtyń aýyldaryn attary ǵana bolmasa, baryp kórmegen soń jeri týraly jaqsy bilemin dep aıta almaımyn.
Bir jazýshy dosym aıtady: «Shymkenttiń kásipkerleri óziniń aýylynan shyqqan daryndylarǵa kóp demeýshilik jasaıtynyn kórip júrmin. Biraq «Men bálenshege osyndaı kómek ettim» dep, maqtanbaıdy. Jaqsylyqty jasyryn isteıdi. Men jumys surap elge tanymal bir aýyldas aǵamyzǵa baryp edim, ábden áýre-sarsańǵa túsirdi. Al taǵy bir aýyldas kókemizdiń jeke basyma jasaǵan kedergilerin aıtsam, senbeısizder. Sóıtip, túńilgen sátterde shymkenttikterge qyzyǵamyn. Tipti, «Bastyǵymyz Shymkentten bolsa ǵoı, shirkin!» dep oılaımyn» dep oıyn aıtyp edi. Árıne, barlyǵyn bir jaqty baǵalaýǵa bolmaıdy. Qazaqtyń ár aýylynda jaqsy azamattar jeterlik. Biraq nege osy Ońtústiktiń adamdary erekshe iltıpatty?
Bir qurbym jas kezinen ákesiz ósken, aýrý anasy ǵana bar edi. Qıyn-qystaý kezde týystary qaraılaspaq túgili úıin tartyp almaq bolǵan. Anasynyń bir aýyldas ápkesi qurbymnyń mektepte oqıtynyn paıdalanyp, kúń qylyp úıine kirgizip alýǵa da nıettenipti. Qurbym óziniń ójettigimen, tik minezimen aman qaldy deýge bolady. Qurbymnyń úıine men tanymaıtyn erli-zaıyptylar jıi kelýshi edi. Ol kisiler, keıin bildim, shymkenttik eken. Sol kisilerdiń qurbymnyń aıaǵynan turýyna jasaǵan kómegin aıtyp taýysý múmkin emes. Úıiniń páteraqysyn da tólep bergen kezderi bolypty. Bul kisiler týysy da, jekjaty da emes, qurbymnyń anasymen áriptes qana eken. Anasy qyzmet istep júrgende úıinen shyqpaıtyn týystary ol kisi aýyrǵanda qatynasty úzse, shymkenttik erli-zaıyptylar jan-jaqty kómegin aıamaǵan. Tipti óz balalaryn demaldyrǵanda meniń qurbymdy da ala ketetin. Ol kisiler materıaldyq qana emes, rýhanı da demeý bergenin qurbym áli kúnge aıtyp otyrady.
Taǵy bir baıqaıtynym, qandaı mekemege kirseńiz de basshy kreslosynda otyrǵan 50-60 jasar aǵaılardyń «Qaı jaqtansyń? Rýyń qaısy?» dep surap alady da, soǵan qaraı qatynas jasaıtytyny bar keıde. Al Ońtústik Qazaqstannan shyqqan qazaqtar qashanda rýyna, júzine qatyssyz «Mynaý meniń baýyrym», «Mynaý qaryndasym», «Mynaý ápkem» dep jaqyn tartyp, adamǵa jyly ushyrap turady. Shetinen kópshil, keńpeıil kórinedi.
Birneshe jyl buryn bir kompanıada qyzmet istegen edim. Qyzmetke kirgen kúnnen bastap kórshi kabınettegi bir qyz maǵan kelip, áńgimesin aıtty, sóıtip aralasa bastadyq. Ózi Shymkentten eken. Shet elde oqyǵan. Maǵan jyly ushyrap, kún saıyn men izdemesem de ózi kelip júrdi. Basqalary barsyń ba, joqsyń ba, izdemeıdi de (árıne olardy kinálap otyrǵan emespin). Sol qyzben dostasyp kettim. Qazir basqa qalada tursa da jıi habarlasady. Syrlas qurbyma aınaldy.
Qazir, shúkir, halyq barshylyqta ómir súrip jatyr ǵoı (burynǵy kezeńmen salystyrǵanda árıne). Biraq sol barshylyqtyń ózin joqqa tartyp, dúnıeni taryltyp turatyndar bar da, azdyń ózin mol etip, berekesin keltirip, jaqsylyqqa qaraı jeteleıtinder bar. Ózim kezdesken Ońtústiktiń qazaqtarynyń dúnıeni keńeıtip turatyn peıiline rıza bolamyn da. Áıtpese qazaqty aýyl-aýylǵa bóleıin dep otyrǵan emespin.
Keıde zamandastarym ońtústik halqyn qýlyqpen, alaıaqtyq, taǵy basqa qylyqtarmen baılanystyryp jatady. Qyl aıaǵy dıalektilerine deıin sóz etedi. Áıteýir shymkenttikterdi shettetýge qumar. Maǵan kerisinshe, jaqsy adamnyń bári Shymkentten shyqqandaı bop kórinedi de turady. Siz ne deısiz?
Dana Qamshybek
