Kúızeliske túspeý úshin ne isteý kerek? Jetkinshek balamen qandaı qarym-qatynas ornatý qajet. Osy jáne ózge de suraqtarǵa N.Nazarbaev atyndaǵy zıatkerlik mekteptiń psıhology Ermek Nurymov jaýap beredi. 

Ermek myrza, psıhologıa ǵylymynyń birneshe tarmaqtary bar. Sonyń árqaısysyna  toqtalyp ótseńiz?

Eń aldymen, psıhologıa jaıly aıtyp bereıin. Psıhologıa  qarapaıym tilmen  aıtqanda adamnyń jan dúnıesin zertteý. Adamnyń boıynda qandaı da bir aýrý bolsa ony fızıologıalyq jolmen emdep, jazady.  Al jan dúnıemizdegi kózben kórip, qolmen ustaı almaıtyn aýrýymyzdy psıhologıalyq jolmen emdeımiz.

Psıhologıanyń tarıhyn sonaý Arıstotel zamanynan bastap aıtar bolsaq, psıhologıa birneshe sala men túrlerge bólindi. Máselen, medısına, eńbek, pedagogıka jáne sport psıhologıasy. Sol sıaqty Geshtalt, Psıhoanalız, NLP, Art terapıa jáne pozıtıvti psıhoterapevt degen túrleri bar. Barlyǵynyń túpki maqsaty - adammnyń jan dúnıesin túsinýge, jan jarasy bolsa ony emdeý.

Ózińiz mamandanǵan pozıtıvti psıhoterapıa týraly aıtyp ótseńiz. Ony Qazaqstanda jıi qoldanady ma? Onyń basqalarynan aıyrmashylyǵy men artyqshylyǵy qandaı?

Pozıtıvti psıhoterapıa   Qazaqstanǵa shamamen  sońǵy eki-úsh jyldyń kóleminde keldi. Onyń negizin salýshy Iran ǵalymy Nassorat Pezeshkıan. Pezeshkıan Germanıada oqyǵan. Ol  otyzdan astam memleketti aralap, transmádenı zertteýlerdi júrgizdi. Adamdar arasyndaǵy ortaq máseleni anyqtady. Sonyń nátıjesinde 1974 jyly psıhologıanyń «Pozıtıvti psıhoterapıa» degen  bir tarmaǵy dúnıege keldi.

         Onyń basqa psıhologıalyq túrlerden  aıyrmashylyǵy, adamdar arasynda bolatyn ortaq máseleler týyndaıtyn  model balansyn qurý. Adam dúnıege kelgende eki qajettilikpen týylady. Olar -  mahabbat pen tanym. Osy mahabat pen tanymǵa súıene otyryp adam boıynda tórt balans qurylady. Olar - dene, áreket, baılanys jáne bolashaq. Mine adamnyń osy tórt model balansynyń bireýi aqsap tursa adam ómirinde túrli kedergilerge tap bolady. Pozıtıvti psıhoterapevtiń jumysy seniń qaı model balansyń jetispeı turǵanyn anyqtap, sol boıynsha jumys isteıdi. Qaıta qalpyna kelýine kómektesedi.

Elimizde psıhologtyń kómegine júginetinder kóp pe? Psıhologqa baratyndardyń deni qaı áleýmettik deńgeıdegi adamdar? 

Elimizde psıhologtyń kómegine júginetin adamdar kóp dep aıta almaımyn. Bizdiń sanamyzda áli kúnge deıin qatyp qalǵan zań bar. Eger psıhologtyń kómegine júginseń  psıhologıalyq aýytqýshylyq bar degen uǵymdy sanamyzǵa sińirip alǵanbyz. Osynyń saldarynan  máselelerimiz tuıyqtalyp, sheshimin tappaı jatady.  Naqty qazaq tildi psıhologtarǵa júginetin qazaq azamattar óte az. Sebebi bizdiń mentalıtet oǵan áli daıyn emes. Kóbine kómekke júginetin orys jáne ózge ulttyń adamdary.

Psıhologqa shamasyna qaraı ártúrli áleýmettik toptaǵy adamdar barady. Psıhologtyń bir saǵattyq qabyldaýynyń baǵasy ár mamanda ártúrli. Ortasha eseppen  saǵatyna 5000 teńgeden bastalady. Keıbir adamdarǵa bir seans azdyq etedi. Tolyq kýrsty alý úshin birneshe seans qajet bolady.

Qazaqstanda psıhologtarǵa  senim joǵary ma, álde tómen be?

Qazaqstanda psıhologtarǵa senim joǵary nemese tómen dep aıta almaımyn. Biraq osydan on jyl burynǵymen salystyrǵanda senim artyp keledi.  Qazir kóptegen psıhologıalyq trenıńter, psıhologıalyq ortalyqtar jáne jeke keńes beretinderdiń sany artyp keledi. Iaǵnı suranys bar.  Sonymen qatar, psıhologıalyq qazaqsha jáne orys tilindegi kitaptardyń satyp alýshylary artty.

N.Nazarbaev atyndaǵy zıatkerlik mektepte psıhologsyz. Oqýshylar jıi kómegińizge júgine me?

Mekteptegi sabaq berý júıesi óte kúrdeli. Tańnyń atysynan, kúnniń batysyna deıin bilim alady. Onymen qosa, Nazarbaev atyndaǵy zıatkerlik mektepte kóshbasshy, bilimdi oqýshylar jınalǵan. Basqa mektepte kóshbasshy bolǵan bala atalmysh mektepke kelgennen keıin, basqalaryna qarap tyrysady nemese  ózine degen senimdiligin joǵaltady. Mundaı jaǵdaıda balaǵa psıhologtyń kómegi aýadaı qajet. Sebebi onyń saldary jaman bolýy múmkin. Ómirge táı-táıláp kele jatqan balalardy ómirdegi qıyndyq ótpeli ekenine sendirýge tyrysamyn. Sonymen qatar, ár balanyń bir pánge nemese sport túrine beıimi bolady. Soǵan aıryqsha mán berip, damytýǵa keńes beremin. Sebebi bala ózine unaıtyn jáne qolynan jaqsy keletin is jasaǵanda jandana túsedi.

Balalar aýdıal, vızýal jáne kınestetık bolyp úshke bólinedi. Osy úsh tıptiń balada qaısysy basym bolsa sol arqyly aqparatty  tez qabyldaıdy. Muǵalimderdiń osy tıpterdi balanyń boıynan izdeı otyra, jeke qarym-qatynas jasaý arqyly sabaq beredi

Ata-analar balalarynyń psıhologıalyq jaǵdaıyn bilý úshin nemese jetkinshek kezeńde balalarmen qarym-qatynasty qalaı ornatý kerektigin suraıdy. Bul ýaqytta balalardyń fızıologıalyq psıhologıalyq garmondary  jetile bastaıdy. Osy kezde balalar tez eliktegish bolyp keledi.

«Bolashaq» baǵdarlamasymen shetelde  bilim alyp keldińiz. Ol jaqtaǵy  bala tárbıesi qandaı?

Batysta bala tárbıesine kóp kóńil bóledi. Men oqyǵan Brıtanıa elinde balaǵa árqashan tańdaý erkindigi beredi.  Barlyǵyn óz ýaqytynda isteýge úıretedi. Batysta adam óz emosıasyn ustaýǵa beıim jáne balalaryn da soǵan úıretedi. Balanyń ózin-ózi baǵalaýǵa jáne el aldynda óz oıyn ashyq bildirý kerektigin aıtyp otyrady. «Seniń qolyńnan keledi» dep únemi yntalandyryp otyrady.

 Kúızelis, stresske túspeý úshin ne isteý kerek?

Bizdiń kúndelikti ómirimiz stresske toly. Jumys, joldaǵy keptelis,  áriptestermen qarym-qatynastyń nasharlaýy degen sıaqty bilinbeıtin mazasyzdyqty bastan ótkeremiz. Sondyqtan kúndelikti sportpen shuǵyldanyńyz. Medıtasıa jasańyz.Iaǵnı bes mınýt kóleminde eshteńe oılamaı, mıyńyzdy tynyshtandyryńyz. 

Kóńilińizdi basatyn jaqsy áýen tyńdańyz jáne keshki taza aýada serýendeńiz. Ár nársege jaqsy kóńil kúımen qarańyz, únemi jaqsy oılar oılańyz.

Suhbatyńyzǵa rahmet!

Suhbattasqan: Ásem Álmuhanbet