–Turmys qurǵansyń ba, qyzym? – dep surady taksı júrgizýshisi. Qudaıym-aı, osy almatylyq taksıshilerdiń ózge adamdardyń ómirine aralasatyn ádetin sýqanym súımeıtini... Áıteýir shashynyń aǵyn syılap, jaýap bereıin dedim.

–Joq, áli turmys qurmadym, biraq jaqyn ýaqytta bir úıdiń kelini atanamyn!

–Bárekeldi, kúıeý jigit qazaq pa?

–Árıne!

–Qandaı jaqsy, eri de, áıeli de qazaq. Al meniń kelinim – orys. Kádimgi orystyń sap-sary qyzy, tárbıesi de – orys, tili de – orys, qurǵyr meniń balamdy da orys qyldy...

Bul kisiniń qylyǵyn endi túsingendeı boldym. Muńyn kimge shaǵaryn bilmeı júrgende kóligine men minip qalǵan ekem. Ne de bolsa, áńgimesine aralasyp, men de óz pikirimdi bildirip qalaıyn dedim.

–Aqyry, osylaı aıtatynyńyz bar, ulyńyzdyń ol qyzǵa úılenýine nege ruqsat berdińiz?

–Ruqsat bermeske amal qalmady. Ne Oksanaǵa úılenemin, ne úıden ketemin dep bizge qoqan-loqy jasady. Anasy ǵoı sonda kelise ketken. Ana júrek balasynan aıyrylǵysy keler me?!

–Biraq, sonda da aıyrylyp qalǵan sekildisizder...

–Solaı jaǵdaı, qaraǵym. Jaǵdaıdyń bulaı bolǵany úshin kimge kiná artarymdy da bilmeımin. Balamnyń ne oılap júrgenin baqylaı almaǵan men be, «balam, balam» dep ár qateligine kóz jumyp otyrǵan anasy ma, aqymaq balamnyń ózi me?.. Jap-jaqsy tárbıe bergendeı boldyq, barshylyqta ómir súrdi, qazaqtyń salty men dástúrin sanasyna quıǵandaı edik. Mine, búgin sonyń biri de qalmady! Áıeliniń «mýjenek» degen sózine aldanyp, «súda!» dese súda, «týda!» dese týda shapqylap júr.

–Qazaq otbasyna kelin bolyp túsken qyz emes pe? Sizderden eshteńe úırene almaǵany ma?

–Qyzym-aý, bizben aralassa jaqsy ǵoı. Ne ózi, ne ulymyzdy, ne nemeremizdi mańaıymyzǵa jolatpaıdy. Anda-sanda ulym ekeýi úıge kelip, jarty kún de otyrmaı ketýge asyǵyp turady. 5 jyl buryn qyz nemeremiz dúnıege keldi. Apasy ekeýmiz esimin Aınamkóz dep qoıamyz dep júrgende, Adına bolyp ketipti. Kóndik, kelesi balamyzdyń esimin ózimiz qoıamyz dep kelistik. Kelin shyraq kelesi balany dúnıege ákeletin túri joq. Áli jas eken-mys, 2 balamen eshteńege ýaqyt tappaı qalady, úlgermeıdi, «keıin-keıin» dep áli júr. Oǵan da kóndik... Keı kezderi nemeremdi ıiskep, maýqymymyzdy basaıyq dep apasy ekeýmiz barmaqshy bolamyz. Ulym kúni boıy jumysta, kelinime habarlasamyz. Ol bizdiń oıymyzdy birden túsinip qoıady, «Ia sobıraıýs prınát vanný» deıdi. Sonymen ýaqyt ótip jatyr, ulym da joq, kelinim de joq, nemerem de joq...

Taksı júrgizýshisiniń áńgimesin tyńdap otyrǵanymda men túsý kerek aıaldamaǵa da jettik. «Ata, bári jaqsy bolady, kúderińizdi úzbeńiz!» dedim de shyǵyp kettim.

Áı, osy shynymen bári jaqsy bola ma eken?! Oıǵa battym...  

Ózim qazaqtyń qarapaıym qyzymyn, qazaq qundylyǵy, qazaq salty, qazaq dástúrin qashan da alǵa tartyp júrýge tyrysamyn. Sondaı-aq tek qana qazaqtyń jigitine turmysqa shyǵamyn! Bul meniń sheshimim, sheshimim ǵana emes, solaı bolýy mindetti dep esepteımin.

Al ózge ult ókiline turmysqa shyqqan qazaq qyzdaryna degen kózqarasym qandaı bolatynyn oılanyp kórmeppin... Mundaı sheshim qabyldaǵan qazaq qyzdaryn jek kórip ketpespin, biraq qoldaý tanytpaıtynym anyq. Bir qazaqtyń qyzy sheteldik azamatqa turmysqa shyqty degen sóz qazaqtyń urpaǵy joıyldy degenmen teń. Ol urpaq qazaq qanynan taralmasa, qazaq qabyrǵasynan jaralmasa, qazaq úshin qolyn da qımyldatpaıdy. Qazaq qundylyǵyn damytýǵa atsalyspaıdy.

Al jaqsy, qazaq qyzy ózge ult ókiline turmysqa shyqqanyna qarsy boldym delik. Al qazaq jigiti ózge ult ókilinen qyz alsa she? Mundaı jaǵdaıǵa kózqarasym teris bolǵanymen, báribir qazaqtyń urpaǵy tárbıelenedi dep júrgen edim. Myna dıalogtan soń oıym túbegeıli ózgergendeı.

Bilmeımin, qazaqtyń geni álsiz be, álde bul jeke adamnyń ózine baılanysty ma?.. Biri qazaq, biri ózge ult ókilinen bolǵan otbasynan týǵan bala túbi qazaq bola qoımas degen oıǵa keldim. Tipti, naǵyz qazaq otbasy bola tura qazaqylyqtyń ıisi de shyqpaıtyn qanshama otbasynyń baryna men ǵana emes, sizder de kýásizder. Kópke topyraq shashýdan aýlaqpyn, alaıda bul da – bir shyndyq.

P/S: Ózgeniń otbasyna, ómirine aralasý – maǵan da, sizderge de tán qylyq emes. Tek qazaqtyń bolashaǵy ózimizdiń qolymyzda ekenin túsinsek eken... Otan otbasynan bastalady! Endeshe, otbasynyń durys qurylýyna asa mán bergen jón. Qazaqtyń erjúrekti erlerine qazaqtyń qaragózderi ǵana laıyq.

Gúlim JAQAN