Imam Ábý Hanıfanyń eń tanymal shákirti Ábý Iýsýf ustazy Ábý Hanıfanyń ilimin odan ári damytyp, hanafı mazhabynyń ǵylymı negizin jetildirgen, ózinen keıin talaı ǵalymdardy tárbıelegen ǵalym retinde elge tanymal. Ol óz zamanynyń talaı ǵalymdarynyń iliminen sýsyndaǵan, kóptegen ǵalymdardyń muralaryn keler urpaqqa jetkizgen uly tulǵalardyń biri. Imam Ábý Iýsýf, sonymen qatar, Harýn ár-Rashıdtiń zamanynda Islam halıfatynyń bas qazysy qyzmetin de atqarǵan. Ol týraly, onyń basynan ótken talaı oqıǵalar aýyzdan-aýyzǵa tarap, el ishinde jyr bolyp aıtylyp júrdi. Sondaı ǵıbratty oqıǵalardyń talaıy hatqa da túsirildi. Biz onyń ómirinen ónegeli bir oqıǵany sizderge jetkizýdi nıet ettik.

Ataqty ǵalym ál-Káýsarı "Hýsn át-taqadı" (Qazylyqtyń jaqsylyǵy) atty eńbekte ımam Ábý Iýsýftyń tósek tartyp, ólim halinde jatqanda aıtyp bergen tómendegi oqıǵasyn keltirgen.

Ábý Iýsýf: "Allahtyń atymen qasam iship aıta alamyn: Men eshqashan zına jasaǵan emespin, eshqandaı úkim shyǵarǵanda ádiletsizdikke boı aldyrmadym. Buǵan qatysty ózim úshin qoryqpaımyn. Tek bir úkim ǵana meni úreılendiredi", – degen. Sonda odan ol úkim jaıly suralady. Ol: "Harýn ár-Rashıd maǵan adamdardyń aryzdaryn onyń kózinshe oqyp, qol qoıýymdy talap etetin. Men túsken aryzdardy bir kún buryn bir qarap shyǵatynmyn. Birde meniń qolyma bir hrıstıannyń múminderdiń ámirshisi Harýn ár-Rashıdtiń ústinen túsirgen aryzy tústi. Ol óziniń zatyn Harýn ár-Rashıdtiń odan tartyp alǵandyǵyn aıtyp shaǵym túsirgen eken. Onyń shaǵymyn oqyp bolǵannan keıin odan naqtylap: Sen joǵaltqan zatyńdy kimniń qolynan kórdiń?" – dep suradym. Ol: "Múminderdiń ámirshisi Harýn ár-Rashıdtiń qolynan kórdim", – dep jaýap berdi. Men odan: "Al ol zattyń paıdasyn kim kórýde?" – dep suradym. Ol: "Múminderdiń ámirshisi Harýn ár-Rashıd", – dep jaýap berdi. Men odan qansha ret múminderdiń ámirshisinen basqa bir adammen daýlas dep usynys tastasam da ol óz raıynan qaıtpaı qoıdy. Sodan amal joq onyń shaǵymyn basqa shaǵymdarǵa qosyp kelesi kúnge ázirlep qoıdym. Shaǵymdardy qaraıtyn kúni adamdardy bir-birden shaqyryp, olardyń aryzdaryn Harýn ár-Rashıdtiń aldynda oqı bastadym. Bir kezde kezek álgi hrıstıanǵa da kelip jetti. Men ony shaqyrdym da shaǵymyn múminderdiń ámirshisine oqyp berdim. Shaǵymdy tyńdap bolǵannan keıin Harýn ár-Rashıd: "Bul zat bizge tıesili. Ony Mansýrdan muraǵa alǵanbyz", – dep jaýap berdi. Men álgi hrıstıanǵa: "Jaýapty estidiń ǵoı. Sende ol zattyń saǵan tıesili ekendigine dáleliń bar ma?" – dep suradym. Ol: "Joq. Alaıda men ol Qudaıdyń atymen ant ishpeıinshe, men ol zatqa qatysty aqymnan bas tartpaımyn", – dedi. Men Harýnǵa: "Ýa, múminderdiń ámirshisi! Ant ishesiz be?" – dep suradym. Ol: "Árıne", – dep jaýap berip, ant ishti. Osydan keıin álgi hrıstıan ketip qaldy. Ábý Iýsýf: "Men tek osy máseleden qorqamyn", – dedi. Sonda oǵan adamdar: "Munyń nesine qorqasyń? Seniń isiń jón emes pe?" –  dep surady. Ábý Iýsýf: "Men Harýndy aıyptalýshy retinde daýlasýshynyń qataryna otyrǵyzbadym", – dep aıtqan eken.

Paıdalanǵan ádebıet

1. Naıf Maǵrýf. Taraıf ýa naýadır. – Beırýt: Dár án-náfáıs. 2011. 2-tom. 74-b.

 R.S. Mýhıtdınov

Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-niń dosenti