Qazir tańerteń jumysqa kún shyqpaı turyp kirip, keshke kún uıasyna batqanda biraq úıge qaıtatyn mezgil. Jumys ýaqyty ózgermegenimen, kún qysqa, tún uzaq. Osynyń áserinen turǵyndarda boıkúıezdik pen maýsymdyq kúızelis jıi paıda bolady dep jazady Qamshy.kz aqparat agenttigi Baribar.kz-ke silteme jasap.
Jer betindegi halyqtyń 40 paıyzy mezgildik kúızeliske tap bolady eken. Alaıda ony psıhoterapevt pen dári-dármektiń kómeginsiz-aq jeńýge bolady.
Kúnniń salqyndyǵynan kóńil-kúıdiń bolmaýy, jıi syrqattaný, jyly kórpeniń astynda jata berý – qysqy kúızelistiń alǵashqy belgileri. Kún kóziniń jetispeýinen adamdaǵy uıqy gormony melatonın jáne baqyt gormony serotonın balansy buzylyp, uıqy, tábetke áser etedi.
Qysqy kúızelis tek adamdarda ǵana emes, barlyq jaratylys ıesinde bolady. Ósimdikterdiń kópshiligi tirshiligin toqtatady, qustar jyly jaqqa ushyp ketedi, keıbir janýarlar uzaq qysqy uıqyǵa ketedi. Adamdardyń basqalardan ereksheligi – kúızelisti jeńip, óz qajettilikterin basqara bilýinde. Sondyqtan, qysqy kúızelisti jeńýge tyrysý kerek.
Vermont ýnıversıtetiniń zertteýshisi Kellı Rohannyń aıtýynsha, kúızelisten qutylý úshin kóp ýaqytty taza aýada nemese kóńil-kóteretin ortalyqtar men túrli is-sharalarda ótkizý kerek. Kúnniń sýyqtyǵy, aýa raıynyń buzylyýy nemese aıaz buǵan sebep emes. Kerisinshe, qys mezgilinde aýa taza bolady.
Terezeden syrtqa qarap, qys mezgilin unatpaıtynyńyzdy ózgelerge jáne ózińizge aıtý paıdasyz is. Qys mezgilinde de qydyrýǵa, kóńil kóterýge, belsendi demalys jasap, dostaryńyzben kezdesýge bolady.
Qysqy kúızelis kezinde kún kózi jetispegendikten jan-jaǵyńyzdy jasandy jaryqpen qamtamasyz etýge tyrysyńyz. Mundaı jaǵdaıda neǵurlym kóp jaryq beretin shamdardy paıdalanǵan jón.
Sondaı-aq, jarqyn, ashyq tústi kıimder kıý, osyndaı tústegi zattardy jıi paıdalaný da kúızelisti jeńýge kómektesedi.
Qysta únemi tońyp júretin adamdarǵa fızıkalyq belsendilik tanytý qajet. Kúnine jarty saǵat jattyǵý jasaý boıyn sýyq jaýlap alǵan adamnyń jylynyp, boıyna qan júrýine kómektesedi.
“Aýrý – astan” degendeı, kez kelgen aýrýdyń aldyn alý úshin durys tamaqtaný qajet. Mysaly, qara shokolad serotonın gormonynyń balansyn saqtaýǵa kómektesedi. Tábet tartpasa da et, balyq, jumyrtqa, jańǵaq sıaqty taǵamdardy tamaqtaný rasıonyna qosý kerek. Boıkúıezdikti jeńý úshin kóp adamdar kúsh-qýat beretin energetıkalyq sýsyndar men alkogóldy paıdalanady. Mamandar onyń ýaqytsha ǵana kómektesetinin, keıin túrli aýrýlarǵa ákep soǵatynyn eskertedi.
