Qamshy.kz aqparat agenttiginiń poshtasyna  Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy tóraǵasynyń birinshi orynbasaryna Qytaıdaǵy qazaqtar máselesin kótergen ashyq hat kelip tústi. Qamshy.kz portaly erkin aqparat alańy ekendigin eskere otyryp, avtordyń stıli men emosıasyn qaqpaı hatty qaz-qalpynda jarıalaýdy jón sanadyq.  Qadirmendi oqyrman, qarsy pikir, qosar oıyńyz, aıtar ýájińiz bolsa marhabat!

Zaýytbek myrza! Jaýaby men saýaby mol jumysty ne úshin qolǵa aldyńyz? Quryǵanda bir jol bolsa da qorlanyp jatqan qytaı qazaqtary týraly aqparat alyp, bir suhbat berýge de jaramadyńyz ǵoı.. Nege?  Elbasy N.Á.Nazarbaev quryltaıda dalaǵa aıtty ma? Azapqa ushyraǵan qandastardyń jan aıqaıy dál sol quryltaıda ne úshin aıtylyp otyr? Sózden góri, istiń adamymyn degen sertińiz qaıda? Segiz aı boıy qandastardyń basyna kelgen aqyrzamanǵa, soǵan qatysty mekmeniń basshysy retin de qalaı tynysh uıqtadyńyz? Joǵalǵan maldy izdemeseń onyńda obaly bar emes pe? Mal ǵurly quny bolmaǵany ma?  Bul  búkil oralmannyń yshqynǵan jan aıqaıy dep bilińizder..

Basyna qara bult úıirilip, sory arylmaǵan qytaı qazaǵynyń taǵdyry qyl ústinde, basyna zamanaqyr tónip tur.. Dinsizdiń qolynda qor bolǵan halyqtyń esh kúnási joq, olar beıbitshilik pen berekeniń uıtqysy dep tanylǵan, qytaı basshylyǵy da solaı baǵa bergen. Búginge kelgende qarańǵylyq búrkegen bitik ormandaǵy túz taǵysy spetti tutqıyl shabýyl jasap, izim-ǵaıym óltirip jatyr.. Odan qalǵanyn abaqtylap, alapat azappen qınaýda.. Jasyryn tamaqqa qosylǵan dáiri arqyly óz-ózinen óletin, aqyl –esin joǵaltatyn dertke shaldyǵýda. Beıresmı málimetterde 500 júz myń adam isti bolǵan. Olardyń ólgeniniń aqparatyda jabyq saqtalyp otyr.. Óken bastatqan tanymaly ımamdar túgelimen joq, óli tirisi belgisiz..

Zańnan, saıasattan habary joq aýyl qazaǵyn jańa jasaq ornalastyryp, beıýaz eldiń taǵdyryn sheshetin kúshti qurylymǵa aınaldyrǵan. Ol jerde ishetin-shegetin, buzaqylardyń qolyna bılik berip, aýyl men qystaqtyń qazaǵyna bilgenin isteýde.. Búkil Shyńjań ólkesin de 1960 jyldardaǵy «Mádenıet tóńkerisimen» jylap kóriserlik shekke jetken.. On myńdaǵan meshitterdi qıratyp, «Assalaýmaǵalaıkým» degen adam sottalyp ketip jatyr.. Qytaıdyń «Kóktem merekesi» bastalǵaly beri barlyq qazaqtardyń úıine qyzyl-jasyl jyn shaqyratyn, «Búdıstik» butqa tabynatyndardyń joralǵysy retindegi qaǵaz jalaýlardy zorlyqpen ilgizip, baqa, shaıan, shoshqanyń etin sol mereke qarsańynda kúshtep jegizgen.. Sonymen birge muny ádemi, zymıan ataýmen «Týysqan ulttar dostyǵy» dep qan shyǵarmaı óltirýde.. Aqparattarda qysym dep aıtylyp júr, qysym emes tirideı rýhyn óltirip, tánin múgedek etýde.. On kúnnen asyp barady, ár aýyldan 200 qazaqty esh sebepsiz tútqyndap, qytaıdyń qarańǵy zyndandaryna tastaýdy buıyrǵan... Buǵan jalǵan ilik taýyp, bas kóterer azamattardy qurtyp, qorǵansyz qalǵan, áıelderdi menshik etý sumdyq jospary tur.. Mundaǵy «Qylmysy» Qazaqstanmen baılanysy, buryn jumaǵa barǵan, ákimshilik jazaǵa tartylǵan bolsa degen jeleýmen aıpty dep sanap degenine jetpek.

Jarqyn ( Serikjan Bilásh) men Qydráli Oraz qytaıdaǵy qazaqtarynyń ońbaı azaptalyp jatqanyn janymen sezgen azamattar.. Qandas týystaryń, solaı azaptalyp jatsa, shynymen qalaı tynysh jata alasyń? Bular halqaralyq úıymdardyń atqara almaǵan jumysyn atqaryp júr(Qazaq Qaýymdastyǵynyń).. Qazaq qalamgerleri aýzyna marjan salyp otyra bersin, biz AllanyńQazaq qalamgerleri aýzyna marjan salyp otyra bersin, biz Allanyń rızalyǵyn kózdeımiz qashanda. Jádı Sháken, Qulkerim Elmes,  Toqtaráli, Serik qatarly qalamgerler  azamattyq atyn saqtap qaldy.. Olar bireý bolsa da qandastaryna arasha surap maqala jazdy.. Osyndaı kezde qazaqqa birlik kerek, «Syrttan bóri kelse, aýyl ıtteri birigedi» biz osyny oılaýymyz kerek.. Eń keminde jumys istep jatqan azamattarǵa kedergi jasamaýymyz tıis. Óıtkeni qazaq taǵdyry syn saǵatta tur. Olardyń súmdyqtaryn biletin qytaı qazaqtary quryp joǵalsa, Qazaqstandy «Soıatyn sıyry, atatyn ańy qylmaq»..

Qytaı túrmesinde 8 aı jatyp áreń oralǵan Qazaqstan azamaty Omaráliniń aıtýynsha qytaı túrmesinde azaptalyp jatqandardyń úshten biri – Qazaqtar eken. Ol jaqta azaptalyp jatqan adamdar esh dáleldeýdi qajet etpeıdi.. Sebebi aqparat aǵynynda kún saıyn jańalanyp, alapat úreımen órnektelip jatyr.. Namysty azamattardyń aıtýynsha, arǵa daq salǵansha qyryp tastasa tynysh edi depte aıtylyp júr..  Qytaıdyń asqan aıar saıasaty tarıh betterinde sóılep tur.. Ótken ǵasyrdyń ortasynda Mońǵol ultynyń jaramdy azamattary otandy qorǵaý úshin soǵysqa jiberemiz degen jeleýmen belgisiz ıenge ákelip qyryp salyp, erkek kindiktini joq etken.. İzimen «Otan úshin qurban bolǵandarǵa qamqorlyq» dep qyz-kelinshekterdiń otyn-sýyna kómektesedi dep 18 ben 40 jastyń aralyǵyndaǵy qytaı jigitterin jiberip, 95 paıyzyn kúshtep úılendirip urpaq órbitip, qytaı ultyna sińdirip áketken..Oysndaı zulym qaıda bar?  Mine osy josparyń ekinshi bir sumdyq táktıkámen qazaqqa júrgizýge kirisip ketti.. Qytaıda jappaı túrme salynyp, «Saıası úırený» degen abaqysyna adam sımaı jatyr..Erkegi abaqtyǵa ne saıası túrmege ketken úıdiń áıeline qoqan-loqy kórsetip, bilgenin istep otyrǵanyn «Erkin azıa» radıosy rastap otyr.. Álemde joq zulymdyq bastalyp ketti

Qytaıdaǵy úsh mıllıon qazaqtyń taǵdyry qyl ústinde tur. Pále qaıdan deıtin emes, búkil Shyńjań ólkesi tóbesi ashyq túrmege aınalǵan.. Úıǵur, dúńgen, qazaq aımaqtary aıdaǵardyń aýzynda tur.. Turǵyn úılerdiń bári tegis tar esikten shyǵatyn apanǵa aınaldyrý men birge josparly túrde qalanyń ózin túrme negizinde salynǵan. «Qytaı qorǵanyn» salyp memleketti tyrp etkizbeı, aqparatty úzip, qazaq bastaǵan az ulttardy genosıdke ushyratyp joq etý.. Bul kúnde qandastarymyz demin ishine tartyp, jótelse ustap kete me dep ureıi ushatyn bolǵan..Basqynshylyǵy shekten asqan qytaı bıliginen arasha surap, qutqarmasaq kesh qalamyz..İrgemizde qandasymyz atylyp, asylyp jatsa qalaı shydas berip otyra alamyz? Sondyqtan oılanýymyz mańyzdy..

Jaqynda Ultkóshbasshysy N.Á.Nazarbaevtyń pármenimen, ol jaqta qysym kórgen qazaqtardyń máselesi rastalyp, QR Syrtqy ister mınıstry Qaırat Ábdirahmanov    deplomatıalyq nota jiberip, segiz aıdan bergi kúızelisimizdi sálde bolsa sergitkendeı boldy, mine eldiktiń belgisi dedi biraz azamattar.. Aıtaıyn degenim osy qazaqtyń basyna kelgen qaýypty  Amerıkada, Eýropada emes, buıyrsa biraq adam sheshe alady, ol  – N.Á.Nazarbaev! Álemde ıadrolq qarýdan bas tartýdyń úlgisi bolǵan, Sırıadaǵy soǵystyń toqtaýyna sebep bolǵan tulǵa retinde, kórshige sózi ótetini sózsiz..Múmkin sonyń josparyn jasaǵanda bolar, óıtkeni deplomatıalyq qadamdaryn jasap úlgirdi..

Qazaq beıbitshiliktiń úlgisi bolyp tanylǵan halyq. Ǵasyrlap qyrylýmen kele jatqan qaýym. Qytaı bıliginiń ózide Beıjińdegi qurlytaıda kezinde «Momyn hylyq qazaq degen» dep atap kórsetip, moıyndaǵan. Demek osyndaı joǵary baǵaǵa senip qalyp «Sen tımeseń, men tıme badyrań kóz» dep júre bergen. Qazaqta esh terıtorıalyq talap joq, qazaq eline kóshý muratynan basqa ne jazyǵy bar edi?

Aıtatyn ózekti taqyryp,  jyly astanada ótken «Dúnıe júzilik Qzaqtarynyń 5 quryltaınada Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń aldynda sóz sóılegen Ómirhan Altynuly qytaıdaǵy qazaqtardyń jappaı qysymǵa ushyrap jatqanyn, tuńǵysh ret jarıalaǵan erjúrek azamat edi.. Bul syrttaǵy qazaqtyń jan aıqaıyn, basqa emes Qaýymdastyqtyń quryltaıynda kótergen. Elbasy bul oqıǵaǵa nazar aýdaratyn bolamyz dep naqty aıtqan sol jıynda..  Sonda basqa jerde aıtylmaı Qaýymdastyq quryltaıynda erigip aıtyp júr me? Bul mekemeniń qatysy bolmasa toı- toılaý úshin kelip júr me? Demek bul qaýymdastyqtyń jaýapty bolýǵa tıis ózekti máselesi..Bólingen qarjyny kitap shyǵarýmen ǵana aınalyssyn dep kim aıtty? Sol kitapty jazatyn adamdar ólip, zyndanǵa túsip jatsa kitap musyrǵa da jaraı ma? 8 aı boldy aýzyna sý toltyryp alǵandaı Zaýytbek myrzada ún joq.. Elbasynyń tapsyrmasy jartasqa aıtqan jańǵyryq boldy ma?..

Zaýytbek Turysbek myrza elbasy aldynda: «Úlken senimge kóp rahmet. Bul qyzmet ár qazaqqa bólek dúnıe. Men kóp sóılemeımin, barynsha ispen dáleldeımin» degen bolatyn. Zaýytbek myrza osy aıtqan sózderińizge opa qylmadyńyz ǵoı.. Biz bul jerde qandastyń qany tógilip jatpaǵan bolsa, únsiz júre berer edik, bilgenin istesin dep.. Mundaı almaǵaıyp sátte únsiz otyrýda haıýanı sabyrǵa jatady.. Mıllıondaǵan halyqtyń únin jetkizý paryz keýdesinde oty bar qalamgerge, olardyń yshqynǵan, bulqynǵan, shyńǵyrǵan jan aıqaıyn aqparat alańyna shyǵarý.. Ol jaqtaǵy etnıkalyq qazaqtardyń  kózi,  qan men jasqa shylanyp 2018 jyldyń jańa bir kóktemine kirip keldi.. Sizder de jyl boıy ún joq.. Quzyrly qaýymdastyq sen nege otyrsyń aqyly kinashqa taratýmen marqaıyp? Ol qunsyz qaǵazyń kimge kerek edi? Sol sorly qazaqtar bolmasa sen ashylar ma ediń Qaýymdastyq? Zaýytbek myrza sol qandastardyń isimen Qytaı konsolyna baryp suraýǵa shamań kelmedi me? Solarmen selbesip úrimjige barýǵa ne kedergi boldy? Barmaı –aq qoı, solardyń óli-tirisin esebin alýdan ne tosty? Tipti onyda qoı, solar úshin bir suhbat berseńiz, tonyńyzdy bireý sheship alar ma edi? Tipti mal ekesh maldyń ózi, jazyqsyz óltirilip jatsa suraımyz ǵoı.. Buratana halyqtardyń ıti joǵalsada izdeıdi ǵoı...Sol ıt qurly bolmaǵany ma?  Sózim joq aman bolyńyz...

Serjan Áset