Keshegi kún birge júrgen jigitter 60-qa kelip jatyr. İlgergi dáýirde 60 degen ómirdiń sońǵy bir shegi sıaqty jetip bolmaıtyn uzaq ǵumyr edi. Qazir... Iá. Balanyń jasy. Buny qatarlastarymdy kárilikke qımaǵandyqtan aıtyp otyrǵanym joq. Shyndyǵy sol. Bul – jasqa baılanysty kózqaras. Al aqyl-es, minez-qulyq turǵysynan saralasaq, 60-qa kelip jatqandardyń qaı-qaısysyn da jas deı almaısyń. Tipti olardy erte «qartaıǵandar» sanatyna jatqyzýǵa bolady.
Solardyń biri, durysy biregeıi – Ámirhan Meńdeke. Iá. Ámirhan Meńdeke synshy. Sózden de qadir qashty. Sonaý bir jyldary qazaqtyń úsh bıin «bı» dep aıtýǵa qorashsynyp, olardy paıǵambarǵa balap edik. Sol sıaqty abyzdy da árkimge bir telidik. Endi mine... Synshylyq ta Ámirhan bolmysyn ashýǵa dóp kelmeı tur. Nege ekenin qaıdam, synshy desem boldy keshegi sosıalıstik realızmniń uńǵyl- shuńǵylyn jetik biletin akademık shaldar kóz aldymda kólbeńdeıdi. Sol siresken sosıalısik realızmniń kóbesin sókken osy Ámirhan Meńdekeler edi. Meńdekeler dep kóbeıtip otyrmyn. Negizinen olar eki-úsheý ǵana. Naqtylasaq – Ámirhan Meńdeke, Tursynjan Shapaı, Talasbek Ásemqulov. Bary osy. Aǵa, inilerimniń kóńiline kelmes úshin «bizdiń qatarlastarymyzdan» degendi qosyp qoıaıyn. Álgi... Iá. Sol kisi aıtpaqshy, «Ózim de bir qýmyn».
Sonymen Ámirhan... Biz «Sosıalısik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») gazetinde qatar qyzmet atqardyq. Qaıta qurylyp jatqan kez. Sol bir kezeń «SQ»-nyń ózgeshe bir túlegen kezi edi. Áýelgi opozısıalyq oılar sol gazettiń betinde aıtyldy. Bir jıynda Ámirhan «Myna redaksıanyń aldyndaǵy parkte (aty esime túspeı tur dep Panfılov parki degendi aýzyna almady) qushaǵyn jaıyp turǵan alyp bir adamnyń beınesin qańyltyrdan jasap qoıǵan. Múmkin kórgen shyǵarsyzdar, – dedi de – Sol alyp adamnyń qoltyǵynyń, butynyń arasynan qazaqtyń bastary qyltıyp tur. Biz soǵan mázbiz. Endigi jerde mundaı ádiletsizdikke tózýge bolmaıdy», – dep bir-aq toqtady. Ámirhan dál bulaı emes, ózine tán sheshendikpen túbine jetkize, taýsyla aıtty. Óz basym sol sátte ony 28 batyrǵa qoıylǵan eskertkish týraly aıtyp jatyr dep oılaǵan joqpyn. Meniń kózime ol kezde Ámirhan aıtqan kemshilikter kórinbeıtin. Stýdent kezimde kýrstasym Ǵalym Doskenniń Lenındi balaǵattaǵanyn estip esim shyǵyp ketip edi, tap solaı bul joly da Ámirhanǵa qaıran qaldym. Ol meni, meni ǵana emes, támam jurtty sodan beri qaıran qaldyrýmen keledi.
Á.Meńdekeniń ózim mán bergen alǵashqy synshylyq eńbegi Dýlat Isabekovtyń bir shyǵarmasy haqynda bolatyn. Shyǵarmany Ámirhansha túsinip, Ámirhansha taldaǵan adamdy óz basym soǵan deıin de, odan keıin de kórgen emespin. Basyma sol kezde D. Isabekovtyń ózi shyǵarmasyn Ámirhansha túsine almaǵan shyǵar degen oı keldi.
Qazaqty Ámirhan Meńdekeshe jaqsy kóretin adam neken-saıaq. Jalpy Ámirhannyń negizgi taqyryby – qazaqtyń muńy. Ol muń ony dendep alǵan. Sondyqtan da ol ne jazsa da qalamyn sherge malyp alyp jazady. Oqyǵanda... Iá. Kópke deıin óz- ózińe kele almaısyń. Jylaǵyń keledi. Bir sózben aıtqanda, Ámirhansha jazý – bul mektep.
Árıne, ol óziniń baǵasyn biledi. Biraq eshqashan kımelep alǵa shyqqan emes. Sol baıaǵy qońyr tirshilik. Qazaq radıosyna dırektor da boldy. Ózgergen joq. Jalpy ol ózgege bolsyn dep júretin jigit.
Ótken kúnder eske túsedi. Ámirhanmen birge ótken kúnder. Eriksiz jymıasyń. Endi mine... 60 esik qaǵyp tur. Aqyn Amanhan Álim aǵam 60-qa kelgende suraǵam. 60-tyń jaıyn. «Alpys – tal tús» degenniń qanshalyqty shyndyqqa janasatynyn. Amanhan aǵam tyrjyńdap ketti. Bet-álpetinen 60-qa kóńili tolmaıtynyn ańǵardym. Sol saýaldy Muhtar Shahanov kókeme de qoıǵam. Jetpistiń jaıyn bilmekke. Ol kisi qashanǵysyndaı «Qarttyqty moıyndamaý kerek» degen óz ustanymyn kóldeneń tartty. Osy taqyrypqa oraı óleń oqydy. Jigerlendim. Naǵyz ómirdiń 70-ten keıin bastalatyndyǵyna bek sendim. Sondyqtan Ámirhan dos, 60 degen...
«Alpysqa jetsek eken endi bizder».
Qudıar BİLÁL
