Sońǵy jyldary álem elderiniń kún tártibinde jumyssyzdyq máselesi eń ózekti másele retinde ornyǵyp otyr. Shyndyǵynda, búgingi tańda jumyssyzdyqty aýyzdyqtaǵan el ǵana daǵdarysqa qaıyspaıtyn qaýqarly el sanalady. Mine, osy turǵydan alsaq Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń buǵan deıin júıeli atqaryp kelgen hám bolashaq aıqyndaǵan baǵdarynyń ózegi – jumyssyzdyqpen kúreske kelip tireledi.
Álemdik ahýalǵa oralsaq, sońǵy ýaqytta dúnıe júzindegi nómiri birinshi ekonomıka sanalatyn Germanıadaǵy kedeılik deńgeıi buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıge jetip, rekord ornatqan: azamattardyń jalpy sanynyń 15 paıyzy, ıaǵnı 12,5 mıllıon adam - jalǵyz basty ata-analar men jumyssyzdar. Bul rette «Paritätische Gesamtverband» uıymynyń zertteý derekterine sáıkes Germanıada 40 paıyzdan astam jalǵyz basty ata-analar men 60 paıyz jumyssyzdar kedeıshilik sheginen tómen deńgeıde kún kórýde. Egde adamdar men zeınetkerlerdiń 15 paıyzy kedeı.
Bul ǵana emes, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderinde jumyssyzdar sany 43 mıllıondy quraıdy, al 850 mıllıon adam ashtyqtan zardap shegip otyrǵan kórinedi. Eýroaımaqtaǵy jumyssyzdyq 11,5 paıyzǵa jetken. Jumyssyzdyqtan týatyn kesel de, qoǵam úshin qaýip te zor. Ekonomıkany bylaı qoıyńyz, jumyssyzdyń sany ósse qylmys kórsetkishi de artady. Sosyn sheteldik ǵalymdardyń paıymdaýynsha, álemdegi ózin-ózi ólimge qıýdyń árbir besinshisi jumyssyzdyqtan bolady eken. Jumyssyz qalǵan adamdardyń psıhologıasyn jiti zerttegen ǵalymdar osyndaı qorytyndy jasaýǵa májbúr bolǵan jaıy bar. Máselen, Súrıh ýnıversıteti mamandarynyń zertteý nátıjesine súıensek, jumystan shyǵyp qalǵan nemese jumys taba almaǵan adamnyń ózin jaısyz sezinýi ekonomıkalyq daǵdarystyn da joǵary turady. Jumyssyzdyqtyń áserin kóp jyldar boıy zerttep júrgen Karlos Nordtyń aıtýynsha, 2000 - 2011 jyldar aralyǵynda 45 myńǵa jýyq adam bul ómirden óz erkimen qosh aıtysqan.
Sondyqtan da, qazir álem elderi daǵdarysqa qarsy kúreste jumys oryndarynyń ashylýyna meılinshe mán berip, jumystan qysqartý máselesine óte muqıattylyqpen barýda.
Álbette, búkil álemde osyndaı kóńil kúı ornap turǵanda, Qazaqstanda jaǵdaı keremet dep aıtý ábestik bolar. Óıtkeni, Qazaqstan sol álemniń bir bóligi bolǵandyqtan, jahandyq qubylys bizge de áser etpeı qoımaıdy. Deı turǵanymen, álemdik daǵdarys pen jahandyq saıası jaǵdaılarǵa qaramastan Qazaqstan 2014 jyldy jaǵymdy kórsetkishtermen qorytyndylady.
Endigi mindet Elbasy aıqyndaǵan sharalar aıasynda jumyssyzdyqty qalypty deńgeıde ustaý, ondaı problemany órshitpeý. «Nurly jol» baǵdarlamasyn jarıalaǵanda da Memleket basshysy eń birinshi kezekte jumyssyzdyq máselesin utymdy sheshýdi alǵa tartty. Tipti Prezıdent oblystarda óziniń portreti emes, óńirdegi jumyssyzdyq kórsetkishi ilinip turýy kerektigin talap etken bolatyn. «Jer júzinde 7 mlrd. adam turatynyn bilemiz, al sonyń ishinde 15 jastan joǵary, jumysqa qabiletti adamdar sany 5 mlrd. adamdy quraıdy. Al Jer betinde ashylyp jatqan tek 1,5 mlrd. jumys orny bar. Endeshe, qalǵany ýaqytsha jumys oryndarynda júr nemese jumys izdep júr degen sóz. Búkil álem qazir eń birinshi kezekte jumyssyzdyqty joıǵysy keledi. Sarapshylardyń baǵalaýy boıynsha, Jer betindegi adamdardyń basym kópshiligi laıyqty jumystyń, laıyqty jalaqynyń bolýyn tileıdi eken», - dedi Nursultan Nazarbaev. Bul rette, Elbasy jaqsy jumys mıllıondaǵan adamdar ómirindegi áleýmettik lıft bolyp tabylatynyn atap ótti. Iaǵnı, Prezıdenttiń aıtýynsha, jańa, ónimdi jumys oryndaryn kóbirek asha alǵan memleket qana jeńiske jetedi. Sosyn jumys oryndaryn ashýda shaǵyn jáne orta bızneske túser salmaq mańyzdy.
Budan bólek, Nursultan Nazarbaev Qazaqstan ekonomıkasynyń ósimin 6 paıyz deńgeıinde qamtamasyz etý úshin jyl saıyn shamamen 100 myń jumys ornyn qurý kerektigin aıtqan edi. «Óńdeýshi ındýstrıa joǵary kásibı qyzmettiń 80 paıyzyn tutynady. Indýstrıalyq sektordaǵy bir jumys orny is júzinde qyzmet kórsetý sektoryndaǵy 3-ten 5-ke deıin jumys ornyn qurady. Sol sebepti, ındýstrıalandyrý baǵdarlamasy arqyly jyl saıyn 30 myńnan 50 myńǵa deıin sapaly jumys orny qurylýy tıis. Jalpy ekonomıkalyq ósim degenimiz - jumys oryndarynyń ónimdiligin kóterý», - dep túıindeıdi Memleket basshysy.
Al Prezıdent bastama jasaǵan «Nurly jol» baǵdarlamasyna kelsek, ol boıynsha Qazaqstan qyz-qyz qaınaǵan eńbek alańyna aınalady. Kóliktik ınfraqurylym, jol salasyndaǵy megajobalar, qurylys aıasyndaǵy josparlar, minekı osyndaı baǵyttarda tutastaı alǵanda 200 myńnan astam jańa jumys oryndary ashylatyn bolady. Buǵan qazynadan qarajat ta bólinip jatyr. Osylaısha, Nursultan Ábishuly bekitken jumyssyzdyqpen júıeli kúrestiń nátıjesinde elimizde jumyssyzdyq keseli birjolata sheshimin taýyp qalýy da yqtımal. Aıta keterligi, statısıkaǵa qaraǵanda, 2000 jyly Qazaqstandaǵy jumyssyz jastar sany 17 paıyzdy qurasa, bul kórsetkish 2009 jyly 8,5 paıyz boldy. Al 2014 jyldyń qorytyndysy boıynsha jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq 4,3 paıyz bolyp otyr, ıaǵnı elimizdegi jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq kórsetkishi alǵash ret jalpy jumyssyzdyq kórsetkishinen tómendegen. Al jalpy jumyssyzdyq 5,4 paıyz shamasynda. Osylaısha, jastardy jumyspen qamtýǵa qatysty atqarylyp jatqan sharalar óz nátıjelerin berip jatyr degen sóz.
"QazAqparat"
