Túsetin aıaldamasyna jaqyndap qalǵan Gúlbaqyt janyna jaqyndaǵan bıletshi jigitke:
-Mende kýálik, - dep sómkesiniń qaltasynan kók tústi qujatyn kórsetti.
Jas jigit usynylǵan kýálikti qolyna alyp, birden:
- Jol aqyńyzdy tóleńiz, bolmasa, "ońaı" kartochkasyn kórsetińiz,-dep óktem sóılep qoıa berdi.
- Sýretine qarańyz, maǵan uqsaı ma?
- Uqsaıdy, biraq meniń onymen shataǵym az. Jol aqysyn tóleńiz.
- Baýyrym, asyqpaı ne jazylǵanyn oqyp shyǵyńyzshy.
- Meniń oqyp turýǵa ýaqytym joq. Uly otan soǵysyna qatysyp pa edińiz, bolmasa, Chernobylda boldyńyz ba, álde, Aýǵan soǵysyna qatystyńyz ba, kólikte tegin júretin?! Múgedekke de múlde uqsamaısyz,-dep zýyldaı jónelgen jas jigitke Gúlbahyt:
- Jeltoqsandyqpyn - dep jaı ǵana jaýap berdi.
Bıletshi jas jigit odan ári órekpidi, «Kýálikti usynýshy adamnyń "Jappaı saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý týraly" Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańymen belgilengen jeńildikter men artyqshylyqtardy paıdalaný quqy bar. Kýálik merzimsiz jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń búkil aýmaǵynda qoldanylady», degen jerin oqyp bitip:
- Myna jerde jeltoqsandyq degen sóz joq, bizdiń parkte jeltoqsandyqtar tegin júrsin degen nusqaý da joq,- dep ejireıdi.
- Aınalaıyn, kýáliktiń serıasy, nómiri, anaý eki mórdi men basty dep oılaısyń ba? Jumystan keshigip baramyn, senbeseń smartfonyńa sýretke túsirip alshy.
- Joq, olaı bolmaıdy. Men kontrolerlardy shaqyramyn. Jol aqyńyzdy tóleńiz, bolmasa menimen sońǵy aıaldamaǵa birge barasyz dep jas jigit qaıtar túr kórsetpedi.
-Qurysyn, qoısynshy bárin, - dep Gúlbahyt qolyn bir sermep, sómkesindegi ámıanyna qoljúgirte bere, kilt toqtady. Avtobýs toly jolaýshylar ózine qylmyskerdeı kózderin almaı qarap qalǵan eken.
-Bastyqtaryńyń bárin shaqyrt, bárin-bárin shaqyr sońǵy aıaldamalaryńa, - dep, bir kezdegi alań, maıdan, jan alyp jan berisken tóńiregi toly rýhty jastar kóz aldynan josyla jónelip, biraq, esin tez jıyp aldy. Qazirgi myna bıshara jaǵdaıy, avtobýs ishindegi ózine qylmyskerdeı qadalǵan kózderdi kórip, bir qorlanyp, bir namystandy.
Sońǵy aıaldamaǵa kesheýildetip kelgen bastyqsymaqtar men "ońaı" kartochkasyn oılap tapqandardyń Gúlbahytqa tıanaqty aıtar ýáji bolmady, zańnyń ıisi muryndaryna da jetpeıtin óńsheń "sholaqbastyqtardyń" zamany-aı, olar da buny túsinbedi. Gúlbahyt ta olarǵa odan ári sóıleýdi shyǵyn kórdi. Aqyry,ádiletsiz qoǵamnyń quly jetesizderdiń qoldaryna júz elý teńgelerin ustatyp qoıa berdi.
Keshe ǵana meniń "smartfonyma" Almaty qalasyndaǵy jeltoqsandyqtardan súıinshiletken habary kelip tústi. Jan balasynyń kóńilin qaıtaryp kórmegen basym telefon arqyly qýanyshtaryna ortaqtasyp, kúrestiń nátıjeli bolýyna atsalysqan azamattarǵa aq kóńil, shyn peıilimnen alǵys jaýdyrdym. Gúlbahyttyń taǵdyry búkil jeltoqsan qaharmandarynyń basynan ótip jatqan jaǵdaı bolǵandyqtan jaı jata almadym, qolyma qalam aldym. Súıinshiniń qaıyrymy bolsyn dedim.
Aldymda jazýshy Bolat Tólepbergenovtyń Jeltoqsan-86-nyń otyz jyldyǵyna jasaǵan úlken syıy - "Rýh pen Ar, 1986-2016" atty eńbegi jatyr. Kitapyń alǵy sózinde avtor: «Ǵylymı negizdi, dereknamalyq tanymdyq-pýblısıstıkalyq «1986-2016. Rýh pen Ar» atty bul eńbekte: keshegi – 1986 jyly tuńǵysh el Táýelsizdigi úshin janpıdalyqqa barǵan órimdeı jeltoqsanshylardyń, búgingi - Jeltoqsan qaıratkerleriniń erlik pen azapqa toly joly hronologıalyq izben tolyqqandy baıandalǵan. Sondaı-aq, jeltoqsandyq jastardyń «tar jol taıǵaq keshýi» men ónegeli isterin pash etýge: sol Jeltoqsan kezinde de, keıin de jan-tánimen aralasqan, qajet jerinde batyrlyq kórsetken aǵa urpaqtyń is-áreketteri de, óz áńgimeleýleri arqyly keńinen kórsetilgen. El namysy, er namysy synǵa túsken sátte ekijúzdilik pen jaltarýǵa urynǵandar týrasynda da az aıtylmaǵan. Kitap kópshilik qaýymǵa arnalǵan, degen eken. Eńbektiń "Jeltoqsan: Sanaly túrde qostaǵandar nemese búıregi burǵandar jáne japa shegip jatqandarǵa jaqtasý turǵysynan aralasqandar" bólimi, 205 betin ashyp.alfavıt boıynsha tizbektelgen esimder ishinen bizdiń joǵarydaǵy keıipkerimiz - Aıqymbaeva Gúlbaqytty izdedim.
Kitapqa Gúlbahyttyń sonaý el men er basyna syn týǵan Almatydaǵy eki kúndik qazaqtyń kóterilisi óz esteligi boıynsha berilipti. Onda: «Sońǵy 4-shi kýrsta oqyp, memlekettik emtıhan tapsyryp júrgen kezimizde bizge jataqhanaǵa basqa joǵarǵy oqý oryndarynyń stýdentteri kelip, «Brejnev» alańyna shaqyrdy. 17-jeltoqsan kúni alańǵa kelip, elmen birge biraz júrdik. Órt sóndirýshi mashınamen sý shashyp, dýbınkalarymen soǵyp qýalaǵan soń jataqhanaǵa qaıttyq. Erteńine taǵy alańǵa bardyq. Bizge jigitter «Meniń Qazaqstanym» óleńiniń sózi jazylǵan qaǵazdardy taratty. Sol óleńdi aıtyp toptanyp kele jatqanymyzda mılısıonerler men soldattar qýyp, rezeńke taıaqtarymen soǵyp, ustalǵandardy avtobýsqa súırelep áketip jatty. Qasymdaǵy kýrstastarym Qajıaqparova Baqyt, Sandybaeva Záýre, Nurǵalıeva Elmıra tórteýimizdi qýyp jetip qulatyp, aıamaı uryp, mılısıanyń ÝAZ-ıgine kúshtep tıep, Tashkentskııdiń boıyndaǵy ROVD-ǵa alyp bardy. Ár qyrymyzdan turǵyzyp sýretke túsirip, qol saýsaqtarymyzdyń úlgisin alyp, qamaıtyn bir bólmege qyzdardyń bárin tyqty. Bizge qarama-qarsy bólmede jigitter qamaldy...»,- dep berilgen eken.
Gúlbaqyttyń kitapqa túsken batyr taǵdyrynyń syrtynda qaıǵyly da aýyr taǵdyry onyń ómirine óshpesteı iz qaldyrǵan edi. Dıplom alýyna jarty-aq jyl qalǵan kezinde qýdalaýǵa ushyrap, oqýdan qýylyp, turmys quramyn dep júrgen jigitinen ajyraýy, jıyrma jastaǵy jas arýdyń qaıǵyly da aýyr taǵdyry emeı nemene.
Qaraǵandy oblysyndaǵy Jańarqa qalalyq tıptegi aýyldyń N. Krýpskaıa atyndaǵy mektebin (orys tilindegi) altyn medalmen aıaqtaǵan túlektiń Almatyǵa arman qýyp barǵan, óziniń súıikti mamandyǵyna qol jetkizýine jarty jyl qalǵan kezinde qylmysker bolyp, aýylyna oralýy - Jeltoqsannyń daýyl bop soqqan kórinisiniń bir beti ǵana edi. Jyl basynda súıikti anasynan aıyryldy. "Obkomda" qyzmet jasaıtyn týǵan aǵasyna da taıaqtyń bir ushy tıip jatqanda, bir jigittiń alyp qashyp, eriksiz januıaly bolýy da jas qyzdy ábden oısyratyp ketti.
Meniń Gúlbaqytpen tanystyǵym 2016 jyly jeltoqsandyqtardyń JSDP-ny qoldap, meniń májilis depýtattyǵyna kandıdat retinde tirkelip, Qazaqstannyń biraz jerlerin úgit-nasıhat saparymen aralaǵan kezimde bastalǵan bolatyn.Kishipeıil, tapsyrylǵan jumystardy barynsha yjdahatpen atqaratynyn sary kelinshek kimnińde bolsa kóńilinen shyqpaýy múmkin emes edi...
Osyndaı batyr da, jumysyna tıanaqty Gúlbahytty, joǵaryda aıtylǵandaı, saýatsyz bılet shini qoıshy, olardyń basshylary - sholaq belsendilerdiń el aldynda masqaralaýǵa eshqandaı quqylary joq bolatyn. Gúlbahyttyń qolyndaǵy qujat 1993 jyly QR 14 sáýirdegi №2143-12 "Jappaı saıası qýǵyn-súrginderin aqtaý týraly" Zańnyń aıasyndaǵy bir formattaǵy kýálik ekenin, oǵan jeltoqsandyqtardyń engenin, bul zańnyń máslıhattyń quzyrynan joǵary turatynyn bilmeý, qandaı bilimsizdik.
Qaı jyldary kezekti saılaý aldy baǵdarlamasynda "Aq jol" partıasy jetekshisi Azat Perýashevtyń jeltoqsandyqtardy avtobýsta tegin júrgizemin degen bastamasy májiliske ilingennen keıin umytylǵan bolatyn. Narhozda birge oqyǵan Nurtaı Sábılánovtyń jaıy anaý, jeltoqsandyqtar jaıly jaq ashatyn kúni bolar ma eken, óziniń? Tym bolmasa, Zańdaǵy 22 baptyń 2003 jylǵy qańtar aıyna deıin ne sebepten ýaqytsha toqtatylǵanyn bilip berse de jeltoqsandyqtarǵa kómek bolar edi ǵoı?
Men olardan 28 jeltoqsan 1993 jylǵy №591-r QR Premer-Mınıstriniń Ókiminde kórsetilgen:
- Qazaqstan terıtorıasynda turatyn, aqtalǵan azamattardy jeke tártippen olarǵa kórsetiletin Zań aıasyndaǵy jeńildikter men artyqshylyqtary paıdalaný quqy, medısınalyq kómek, baspanamen qamtamassyz etý, birinshi kezekte, mamandyqtaryna baılanysty jumyspen qamtamassyz etý kerektigin aıtyp, ádiletsizdikke qarsy ashtyq jarıalasyn dep otyrǵan joqpyn. Depýtattar men sholaq belsendiler QR Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń 12 jeltoqsan 1991 jylǵy №540 "Qazaqstandaǵy 1986 jylǵy 17-18 jeltoqsandaǵy oqıǵalarǵa qatysqany úshin jaýaptylyqqa tartylǵan azamattardy aqtaý týraly" Jarlyǵyn bile me eken?
Bolmasa, Jeltoqsan qozǵalysy, jeltoqsandyqtar jóninde Elbasy N. Nazarbaevtyń: «1986 jylǵy Jeltoqsan oqıǵalary qazaq jastarynyń sana-seziminiń qanshalyqty óskendigin kórsetti. Olar júz jylǵa jýyq ýaqyt boıy halyqty kazarmalyq tártipte ustap kelgen totalıtarlyq júıeniń aldynda birinshi bolyp, aıyldaryn jıǵan joq. Jastar budan ári kez-kelgen ultqa tán maqtanysh sezimin qorlaýǵa jol bermeıtinin óz halqynyń atynan ashyq málimdedi»,- dep, baǵalaǵanyn barǵan jerlerimizde olardyń esterine qashanǵy sala bermekpiz...
PySy: Gúlbaqyt pen Gúlbahyt sıaqty qaharmandardyń aqtalýy men zańdy quqyǵynyń ústemdigin baıandy qylýǵa baryn salǵan jeltoqsandyq - Beısenbaı Seıfollaǵa avtor men jeltoqsandyqtar atynan myń alǵys! Atalmysh jeltoqsanǵa arnalǵan qujattar jaıly silteme arqyly oqı alasyzdar.
