«Daýysy emes, aýyzy barlar án aıtyp júr» dep, biraz maqalanyń shańyn qaqtyq. Abaı: «Án kóńildiń ajary» degen. Ol ajar endigi kelbetsiz qaldy. Kelbetine, sulýlyǵyna da daq  túsirgen ózimiz. Án aıtý emes, ánshi bolý basty maqsat boldy. Al, ánshi bolý úshin án aıta bilý kerek. Biz aıta almaımyz, biraq ánshimiz. Qyzyq á...

Kez kelgen eldiń mádenıeti men ádebıeti sol eldiń qandaı ekenin, ol eldegi saıası – ekonomıkalyq tuǵyrdyń qaı deńgeıde damyp, qaı jerde súrinip jatqany jaıynda aqparat berýshi bolyp tabylady. Óıtkeni, adamzat balasynyń oılaý qabiletiniń eń birinshi satysy birden esep shyǵarý nemese tájirıbeden jasap kórý emes, aldymen ıdeıa, aldymen sanada belgili bir oılaý obektisin qalyptastyryp alý. Sodan keıin baryp adamnyń isi júzege aspaq. Endeshe, sol ıdeıa, sol oılaýdyń obektisin jasaýshy – ádebıet. Iaǵnı, bul sóz óneri degen dúnıe óte uly. Oǵan báz bireýlerdiń kelip qol salýy ońaı dúnıe emes edi...

Jalpy bizdiń BAQ myqty. Degenmen,  keıde tym asyryp jiberedi, álde halyqqa sol kerek pe bilmedim, biraq taqyryp qoıýdan da ony órbite jazýdan da aldyna jan salmaı keledi. Jarady! Jazsyn! Alaıda,  ne jazý kerek ne jazbaý kerek deıtin qaǵıdany da eskerý kerek qoı.

Ánshi apamyz Merýert Túsipbaeva «Meniń erkekterim» deıtin kitap jazyp jatyr deıdi. Al, aıaǵy sharshaǵan Samat aǵamyz endi qolyn da sharshataıyn dedi-aý deımin, ǵumyrnama jazyp jatyr-mys. Má, saǵan taqyryp, má, saǵan jańalyq! Jýrnalıserge bul qyzyq. Sanaly túrde alyp qarasaq túkte qyzyq emes. Tipti uıat! Apamyz jazsyn, ol da bir óneri shyǵar. Biraq, sonsha jar salýyna kim kináli? Men kitap jazyp jatyrmyn, kelip jazyńdar dedi me eken, álde tilshilerimiz basqa bir suhbatpen baryp myna suhbatty qurastyrdy ma eken?! Ol jaǵy belgisiz.

Qazaqta «aıaǵyn aspannan keltirdi» deıtin sóz bar. Dop degen báleni kórsek aıaǵymyz istemeı aspannan kelip qala beredi. Oǵan sebep izdeýdiń ózi birtúrli. Sol aıaqty basqaryp júrgen Samat aǵam da kitap jazyp jatyr. Aınalaıyndar, senderge bul án ne dop emes! Bul Buqardan, bul Abaıdan qalǵan qazaqtyń óneri – sóz! Onyń kıesi tym bıikte. Ǵumyrnama jazý ústinde júrse jazsyn. Jeke adamnyń basyna qol suǵyp, ony dattaýdan aýlaqpyn. Tek aıtarym,  tynysh ári dybyssyz jazsaq! Keıin, qolǵa tıip jatsa oqyrmyz.

Al, bizdiń jazýshylar ne istep júr? Olar qaıda? Olar bar eken. Tólen atamyz, «Parasat maıdany» deıtin maıdanda dop teýip júr eken de, Dıdar deıtin aǵamyz «Gúlder men kitaptar»  ánin oryndap júr eken. Dál búgingi kúni  «men myna kitapty jazyp jatyrmyn, men ǵumyrnama bastadym» degen áli bir jazýshynyń áńgimesin estimedim. Dıdahmet Áshimhanulynyń bir sózi bar edi: «jazýshyǵa úlken sabyrlyq kerek» degen. Naǵyz jazýshy sabyrlyq pen sózdiń máıegin ketirmeı myń oılanyp, myń tolǵanyp baryp ónerin pash etedi. Bizdiń qos «jazýshymyzǵa» sabyrlyq jetispedi-aý...

Aıtqym kelip otyrǵany, aǵaıyn, kóringen nárseni jańalyq qylýdyń ne keregi bar. Ózi máni joq qoǵamda kún keship júrmiz, odan saıyn mánin ketirip ne isteımiz. Qazaqtyń irgesi bekigen joq. Shekara bekisi de... bizge rýhanı kúsh jetispeı júrgen kezde endi ánshiler men dop tebetinder kitap jazyp jatyr. Netken ǵalamat! Myna qazaq on kemeniń quıryǵyn ustasa da sýǵa ketpeıdi eken dep syrttan kóp kózder tań qalatyn shyǵar, biraq bir qolyńmen bir kemeniń jıegine de shyǵa almaısyń, qos qolyń bolmasa. Oılan! Qudaı myń talant bermeıdi, bir talant beredi. Biraq, myń talap beredi. Talantty talapty túrde tejeý kerek. Ony baǵý kerek, asyraý kerek. Qysqasyn aıtqanda, qudaı ánshi bolýdy jazsa daýystyń yrǵaǵyn ketirmeı, dop tebýdi jazsa aıaqtyń alysyn taryltpaı, jazýshy bolýdy jazsa sózdiń qasıetin buzbaǵan jón.

Meniń bir dosym bar edi, ne jazýshy emes, ne daýysy joq, ne dop tebe de almaıdy. Biraq, bir apta boldy kitap jazamyn dep jar salyp júr. Endi ne isteımiz...?!

Marǵulan Aqan