Stenford (AQSH) ýnıversıtetiniń profesory, fılosof Frensıs Fýkýıama «Tarıhtyń sońy jáne sońǵy adam» atty jumysymen tanymal. Atalmysh eńbekte ol Reseı men Batystyń qazirgi qaqtyǵystary týraly óziniń kózqarasyn bildiredi.
Fýkýıama buryn jarıalaǵan tarıhtyń aıaqtalýyn jáne búkil álemdegi kapıtalızmniń jáne lıberaldy demokratıanyń sońǵy qosylýyn áli tolyq aıaqtalmaǵanyn málimdedi. Qazir demokratıalyq júıeniń azdap tozýy men «osy qundylyqtardan dúnıejúzilik qoǵamdastyqtyń bas tartýy emes, ýaqytsha ajyraýy» baıqalady dep aıtty.
Fýkýıamanyń aıtýynsha: «Demokratıa resessıada, biraq demokratıanyń damıtynyna úmit bar, sebebi basqa naqty balama joq». Fýkýıama Batystyń Reseımen órkenıetaralyq qaqtyǵysy bar dep sanamaıdy.
Onyń aıtýynsha, ulttar deńgeıinde bolmasa da, qundylyqtar boıynsha opozısıa saqtalǵan. Biraq memlekettik deńgeıde opozısıa prezıdent Vladımır Pýtınniń qorshaǵan ortasyna baılanysty. Fýkýıama Reseıdegi qazirgi bılikti kleptokrattyq retinde sıpattady (ejelgi grek tilinen aýdarǵanda «kleptokratıa» degen sózdiń maǵynasy - «urylardyń bıligi». Mundaı elder búkil ekonomıkasy resýrstardy saýdalaýmen baılanysy bar úshinshi elderdiń biri bolyp sanalady. «Reseı Prezıdenti Pýtınniń aınalasyndaǵy elıtalardyń jeke múddeleri bar, olar árdaıym Batystyń elıtasynyń múddelerimen sáıkes kelmeıdi. Áleýmettik júıelerdiń kúresi týraly aıtatyn bolsaq, bul áńgime orynsyz. Eger Keńes Odaǵy Marks pen Engelstiń ıdeologıasyna negizdelgen balama qundylyqtar men qoǵamdyq tártipti usynsa, onda búgingi Reseı qazirgi álemdik tártiptiń júıesine kiredi. Sońǵy jyldardaǵy qarsylastyq «Reseıdegi elıtanyń jeke múddelerimen» baılanysty»,- dep qosty Fýkýıama.
«Pýtın óziniń balamasyn Batystyń istegen isterin qabyldamaıtyndyǵyn dáleldeý quraly retinde jasaǵan, biraq bul órkenıettik balama emes», - dedi ol. Sonymen qatar, Fýkýıama Pýtınniń saıasatynyń negizgi qateligin, qarapaıym reseılikterdiń qadir-qasıetin jáne qaýipsizdikpen ómir súrýin qalaıtyndyǵyn aıryqsha atap ótti. Fýkýıamanyń aıtýynsha, Vladımır Pýtınniń Reseıdiń ulylyǵy týraly óz oıy bar, biraq ol kórshilerge ústemdik etý nıetimen baılanysty. Bul Reseı, EO jáne AQSH arasyndaǵy qatynastardyń titirkendirgish faktory.
Reseıdegi problemalarǵa toqtala otyryp, ǵalym Pýtın 2000-shy jyldardyń basynda reseılikterdiń órkendeýge degen suranysyn ishinara qanaǵattandyra aldy, biraq onyń tabysy negizinen energıanyń joǵary baǵasyna baılanysty bolǵandyǵyn aıtty. «20 jyldaı úkimet úshin ol «energıa baǵasyna táýeldi bolmaı-aq ósetin ekonomıka qura almady. Bul onyń rejımindegi úlken álsizdik. Ol reseılikterdiń turaqtylyq pen órkendeý týraly armandaryna ómirge aınaldyrýy ekitalaı dep qorytyndylady.
Kerimsal Jubatqanov, tarıh ǵylymynyń kandıdaty, Qazaq-Orys Halyqaralyq Ýnıversıtetiniń dosenti.
